Su-obyektlerinin-istilik-rejimi

1.

AZƏRBAYCAN TEXNOLOGİYA UNİVERSİTETİ
rinin istilik rejimi
Su obyektlərinin
istilik rejimi
Tələbə:Əliyev Mədət EM26A1
Müəllim:Əsədova Gülnarə
GƏNCƏ, 2026

2.

İ S T İ L İ K REJİMİ
Suyun temperaturu ekosistemin vəziyyətini göstərir
Suyun temperaturu ekosistemin vəziyyətini
göstərir
İstilik rejimi
Altı əsas anlayış
Temperaturun zaman və məkanda dəyişməsi; istiliyin suya
daxil olması, paylanması və ətraf mühitə verilməsi.
Su temperaturu (°C)
İstilik mübadiləsi
Temperatur sıxlığa, özlülüyə, qazların həllinə və canlıların
inkişafına təsir edir.
Temperatur təbəqələşməsi
Termal stratifikasiya
Termoklin
Konveksiya
Temperaturun sürətlə dəyişdiyi
Sıxlıq fərqi ilə qarışma.
Məqsəd
Mahiyyəti izah etmək, amilləri araşdırmaq, hövzələri müqayisə
etmək və ekoloji əhəmiyyəti müəyyənləşdirmək.
qat.

3.

FORMALAŞDIRAN AMİLLƏR
İstilik rejimini yeddi amil formalaşdırır
İstilik rejimini yeddi amil formalaşdırır
Günəş əsas istilik mənbəyidir
Radiasiya enlikdən, fəsildən və buludluluqdan Şəffaf suda enerji dərinə keçir, bulanıq suda
asılıdır.
üst qatda udulur.
Böyük istilik tutumuna görə göl və dənizlər
hava temperaturuna gecikmə ilə cavab verir.

4.

SUYUN F İ Z İ K İ XASSƏLƏRİ
Suyun xassələri istilik rejimini yumşaldır
Suyun xassələri istilik rejimini yumşaldır
4,18
Sıxlıq 4°C-də maksimuma yaxındır.
Buz suda üzür və dərin qatları qoruyur.
Buxarlanma suyu soyudur.
kJ/(kq·°C) · təxminən xüsusi istilik tutumu
İstilik balansı temperaturu müəyyən edir
Δ Q = Qdaxil olan− Qitirilən
Daxil olan istilik çoxdursa, su isinir.
İtirilən istilik çoxdursa, su soyuyur.

5.

GÖLLƏR VƏ SU ANBARLARI
Dərin göllərdə üç qat yaranır
Dərin göllərdə üç qat yaranır
Göllər və su anbarları
Dayaz göllər yayda tez isinir, qışda tez soyuyur.
Dərin göllərdə səth və dib arasında böyük fərq
yaranır.
Bəndin buraxdığı suyun dərinliyi aşağı axının
temperaturuna təsir edir.
Qarışma zəif olanda dərinlikdə oksigen çatışmazlığı yarana bilər.

6.

ÇAYLAR VƏ OKEANLAR
Çaylarda temperaturu axın və qidalanma müəyyən edir
Çaylarda temperaturu axın və qidalanma
müəyyən edir
Çasyulla
arr.
Dağ çayları düzənlik çaylarından soyuqdur: qar, buzlaq, yeraltı
Dayaz düzənlik çayları yayda isinir.
Temperatur balıqların yayılmasına təsir edir.
Okeanlar istiliyi qlobal miqyasda daşıyır
Tropiklərdə səth suları isti, qütblərdə soyuqdur.
İsti və soyuq cərəyanlar sahil iqlimini dəyişir.
Dərin qatlar günəş enerjisini az alır; dövran temperatur və
duzluluqla bağlıdır.

7.

XƏZƏR DƏNİZİ
Xəzər dənizi: dünyanın ən böyük qapalı hövzəsi
Xəzər dənizi: dünyanın ən böyük qapalı hövzəsi
Şimal hissə dayazdır; qışda soyuq olur, bəzi illər buz örtüyü yaranır.
Yayda səth isinir, dərin qatlar soyuq qalır.
Temperatur balıqçılıq, biomüxtəliflik və iqlim qiymətləndirməsi üçün vacibdir.
Mövsümlər istilik rejimini dəyişir
Yaz
Yay
Payız
Qış
Buzlar əriyir, yaz qarışması baş
verir.
Termal stratifikasiya formalaşır.
Üst qat soyuyur, su qarışır.
Buz örtüyü istilik mübadiləsini
zəiflədir.

8.

EKOLOJİ ƏHƏMİYYƏT
Temperatur canlıların həyat şəraitini müəyyən edir
Temperatur canlıların həyat şəraitini müəyyən edir
Balıqlar
Maddələr mübadiləsi, böyümə, çoxalma.
Su bitkiləri
Fotosintez.
Mikroorqanizmlər
Üzvi maddələrin parçalanması və oksigen balansı.
İsti suda oksigenin həllolması azalır.
İnsan fəaliyyəti təbii rejimi pozur
İstilik çirklənməsi: sənaye və elektrik stansiyalarının isti
tullantı suları.
İqlim dəyişmələri: səth sularının isinməsi, buz örtüyünün
qısalması.
Meşələrin qırılması və şəhərləşmə.
Su anbarlarının tikintisi.

9.

AZƏRBAYCAN
Azərbaycanda rejim relyefdən və su mənbəyindən asılıdır
Azərbaycanda rejim relyefdən və su
mənbəyindən asılıdır
Böyük və Kiçik Qafqaz çayları qar, buzlaq və yeraltı sularla qidalanır.
Kür və Araz yayda isinir, yazda qar suları təsir edir.
Mingəçevir su anbarında yayda səth isinir, təbəqələşmə yarana bilər.
Xəzərin Azərbaycan sahillərində buz örtüyü daimi hadisə deyil.
Öyrənmək və mühafizə etmək
Termometrlər, elektron sensorlar, dərinlik profilləri.
Peyk məlumatları səth temperaturunu göstərir, dərin qatları yox.
Tullantı sularına nəzarət, sahil bitkilərinin qorunması, müntəzəm monitorinq.
Su ehtiyatlarından səmərəli istifadə və ekoloji maarifləndirmə.

10.

NƏTİCƏ
Müntəzəm monitorinq ekosistemi qoruyur
Müntəzəm monitorinq
ekosistemi qoruyur
İstilik rejimi günəş, hava, külək, dərinlik və axınla formalaşır.
İstilik çirklənməsinin qarşısı alınmalıdır.
Yüksək istilik tutumu dəyişməni tədricən edir.
Azərbaycanın su ehtiyatlarının idarəsi üçün bu biliklər vacibdir.