1-лекция Бірінші дүние жүзілік соғыс (2) (1)

1.

2.

Сабақтың мақсаты:
Бірінші дүниежүзілік соғыстың себептері, барысы, негізгі оқиғалары мен
салдары туралы аудиторияға ақпарат беру. Соғыстың күнделікті өмір мен
қазіргі әлемге әсерін көрсету.
•Сабақтың жоспары:
•Кіріспе:
•XX ғасырдың басындағы тарихи жағдай.
•Соғыс алдындағы әлемдік саясаттың қысқаша шолуы.
•Соғыстың себептері:
•Ұлтшылдық және империялық амбициялар.
•Империализм және отарлар үшін күрес.
•Эрцгерцог Франц Фердинандтың өлтірілуі.
•Соғыстың барысы:
•Негізгі кезеңдер (1914–1918 жж.).
•Батыс және Шығыс майдандары.
•Маңызды шайқастар: Верден шайқасы, Сомма шайқасы, Брусилов шабуылы.
•Технологиялық жаңалықтар:
•Авиация.
•Қызықты фактілерді талқылау
•Қорытынды:
•Сабақты қорытындылау.
•Студенттердің сұрақтарына жауап беру.

3.

Первая мировая война
(1914–1918)
Бірінші дүниежүзілік соғыс
(1914–1918)
Первая мировая война (1914–1918) — глобальный конфликт, в котором
участвовали основные мировые державы, разделенные на два блока: Антанта
(Великобритания, Франция, Россия, позже США и Италия) и Центральные
державы (Германия, Австро-Венгрия, Османская империя и Болгария). Война
началась из-за убийства эрцгерцога Франца Фердинанда и продолжалась 4 года,
охватив Европу, Ближний Восток и Африку. Использование новых технологий
(танков, авиации, химического оружия) и огромные потери изменили подходы к
ведению войн. В результате войны распались крупные империи, а Версальский
договор 1919 года задал курс на будущие конфликты.
Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914–1918) — басты әлемдік державалар қатысқан
жаһандық қақтығыс. Екі блок болды: Антанта (Ұлыбритания, Франция, Ресей,
кейін АҚШ пен Италия) және Орталық державалар (Германия, Австро-Венгрия,
Осман империясы және Болгария). Соғыс эрцгерцог Франц Фердинандтың
өлтірілуінен басталып, 4 жылға созылып, Еуропа, Таяу Шығыс пен Африканы
қамтыды. Жаңа технологиялардың (танктер, авиация, химиялық қару) қолданылуы
және үлкен шығындар соғыс жүргізу тәсілдерін өзгертті. Соғыстың нәтижесінде ірі
империялар ыдырап, 1919 жылғы Версаль келісімі болашақ қақтығыстардың
негізін қалады.

4. Причины войны / Соғыстың себептері

•Национализм / Ұлтшылдық
Национализм усилил напряженность между странами, особенно на Балканах, где славянские народы стремились к независимости. Франция
стремилась вернуть Эльзас и Лотарингию, что усилило её противостояние с Германией.
Ұлтшылдық елдер арасындағы шиеленісті күшейтті, әсіресе Балқанда, славян халықтары тәуелсіздікке ұмтылды. Франция Эльзас пен
Лотарингияны қайтаруға тырысты, бұл оның Германиямен қақтығысын күшейтті.
•Империализм / Империализм
Страны соперничали за контроль над колониями и ресурсами. Германия, Великобритания и Франция боролись за влияние в Африке и Азии,
а Россия и Австро-Венгрия — на Балканах.
Елдер колониялар мен ресурстарды бақылау үшін бәсекелесті. Германия, Ұлыбритания және Франция Африка мен Азияда, ал Ресей мен
Австро-Венгрия Балқанда ықпал үшін күресті.
•Система союзов / Одақтар жүйесі
Европейские державы создали союзы: Антанту (Франция, Россия, Великобритания) и Тройственный союз (Германия, Австро-Венгрия,
Италия), что сделало локальные конфликты глобальными.
Еуропа державалары одақтар құрды: Антанта (Франция, Ресей, Ұлыбритания) және Үштік одақ (Германия, Австро-Венгрия, Италия), бұл
жергілікті қақтығыстарды жаһандық етті.
•Убийство эрцгерцога Франца Фердинанда / Эрцгерцог Франц Фердинандтың өлтірілуі
28 июня 1914 года в Сараево сербский националист Гаврило Принцип убил наследника Австро-Венгрии Франца Фердинанда. Это стало
поводом для начала войны.
1914 жылғы 28 маусымда Сараевода серб ұлтшылы Гаврило Принцип Австро-Венгрия мұрагері Франц Фердинандты өлтірді. Бұл соғыстың
басталуына себеп болды.

5. Ход войны / Соғыстың барысы

Начало войны в 1914 году / Соғыстың 1914 жылы басталуы
Первая мировая война началась 28 июля 1914 года, когда Австро-Венгрия объявила войну Сербии после убийства эрцгерцога
Франца Фердинанда. В течение нескольких дней крупнейшие державы Европы, включая Германию, Россию, Францию и
Великобританию, вступили в конфликт из-за системы союзов.28 шілде 1914 жылы Австро-Венгрия Сербияға соғыс
жариялағаннан кейін Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. Бірнеше күн ішінде Еуропаның басты державалары – Германия,
Ресей, Франция және Ұлыбритания – одақтық жүйенің салдарынан қақтығысқа тартылды.
Западный фронт и битва на Марне (1914) / Батыс майданы және Марна шайқасы (1914)
Сентябрь 1914 года стал важным моментом на Западном фронте, когда немецкие войска наступали на Париж. Битва на Марне (6–
12 сентября 1914 года) остановила продвижение Германии, что привело к позиционному характеру войны. Союзники успешно
контратаковали, вынудив немцев отступить.1914 жылдың қыркүйек айында Германия әскері Парижге жақындап келгенде, Батыс
майданындағы маңызды оқиға – Марна шайқасы (6–12 қыркүйек) болды. Бұл шайқас Германияның жылдам жеңіске жету
жоспарын тоқтатып, соғыстың позициялық сипат алуына алып келді.
Восточный фронт и битва при Танненберге (1914) / Шығыс майданы және Танненберг шайқасы (1914)
На Восточном фронте, в августе 1914 года, произошла битва при Танненберге (26–30 августа), где немецкие войска под
командованием Хинденбурга и Людендорфа разгромили русскую армию. Это было одной из самых крупных побед Германии на
Восточном фронте.1914 жылдың тамыз айында Шығыс майданында Танненберг шайқасы (26–30 тамыз) өтті, онда Германияның
қолбасшылары Хинденбург пен Людендорф Ресей әскерін талқандады. Бұл Германияның ірі жеңістерінің бірі болды.

6. Ключевые битвы Негізгі шайқастар

7. Битва при Вердене / Верден шайқасы

Верденская битва проходила с 21 февраля по 18 декабря 1916 года и стала одной из
самых длительных и кровопролитных в Первой мировой войне. Германия начала
наступление на французский город Верден, стратегически важный и символический для
Франции, с целью ослабить французскую армию и заставить её капитулировать.
Немецкая армия бросила миллионы снарядов на французские позиции в первые дни
сражения, но французам удалось организовать оборону.Основные бои развернулись
вокруг укреплений Вердена, таких как форт Дуомон, который несколько раз переходил
из рук в руки. Генерал Филипп Петен, возглавлявший французскую оборону, организовал
транспортировку боеприпасов и солдат по так называемой «Священной дороге» (Voie
Sacrée). К декабрю 1916 года французы сумели отбить большинство захваченных
территорий.Итоги сражения были катастрофическими для обеих сторон. Франция
потеряла около 377 тысяч человек, Германия — около 337 тысяч. Несмотря на огромные
потери, французская армия смогла удержать Верден, что стало символом стойкости и
героизма.Я считаю, что Верденская битва показала ужасы войны и её беспощадный
характер. Это была битва не только за территорию, но и за национальную гордость.
Однако цена победы была слишком высокой, и она подчеркивает необходимость
избегать подобных катастроф в будущем.

8. Битва при Вердене / Верден шайқасы

Верден шайқасы 1916 жылдың 21 ақпанынан 18 желтоқсанына дейін созылып, Бірінші
дүниежүзілік соғыстың ең ұзақ және қанды шайқастарының бірі болды. Германия
Францияның Верден қаласына шабуыл жасап, оны басып алуды және француз армиясын
әлсіретуді мақсат етті. Неміс әскері алғашқы күндері француз позицияларына
миллиондаған снарядтар тастады, бірақ француздар қорғанысты ұйымдастыра
алды.Негізгі шайқастар Верден бекіністерінің, әсіресе Дуомон фортының айналасында
өтті. Бұл бекініс бірнеше рет екі жақтың да бақылауына өтті. Француз генералы Филипп
Петен қорғанысты басқарды және «Қасиетті жол» деп аталатын жол арқылы оқ-дәрілер
мен әскерлердің үздіксіз жеткізілуін ұйымдастырды. 1916 жылдың желтоқсанына қарай
француздар басып алынған аумақтардың көпшілігін қайтарып алды.Шайқастың
нәтижесінде екі тарап та үлкен шығындарға ұшырады. Франция шамамен 377 мың
адамынан айырылды, Германия — шамамен 337 мың адам. Соған қарамастан, француз
әскері Верденді ұстап қалып, бұл олардың табандылығы мен батырлығының символына
айналды.Менің ойымша, Верден шайқасы соғыстың қатал және қаншалықты қайғылы
болғанын көрсетті. Бұл тек аумақ үшін ғана емес, ұлттық мақтаныш үшін де шайқас
болды. Дегенмен, бұл жеңістің құны тым жоғары болды, және мұндай апаттар болашақта
қайталанбауы тиіс.

9. Битва на Сомме (1 июля – 18 ноября 1916)

Битва на Сомме была одной из крупнейших и самых кровопролитных
операций Первой мировой войны, проведенной союзными войсками
Великобритании и Франции против Германии на Западном фронте.
Основной целью наступления было облегчить давление на французские
войска в Вердене и прорвать немецкие оборонительные линии.
Причины битвы:Необходимость ослабить немецкое давление на Верден, где
шла ожесточенная битва с февраля 1916 года.Желание союзников прорвать
позиционную войну и достичь стратегического успеха.Попытка координации
усилий союзников на Западном фронте.
Ход битвы:Начало наступления (1 июля 1916):Союзники начали атаку с
массированной артиллерийской подготовки, выпустив более 1,7 миллиона
снарядов. Однако многие из них не смогли уничтожить немецкие укрепления,
что привело к тяжелым потерям британских войск в первый день. Британская
армия потеряла около 60 тысяч человек только за первые 24
часа.Использование танков (15 сентября 1916):Впервые в истории войны были
использованы танки. Британская армия применила 49 танков, чтобы прорвать
немецкие позиции, но техника была несовершенной и оказала ограниченное
влияние.Продвижение союзников:Французские войска продвинулись на 10–12
километров, захватив некоторые важные точки, такие как деревня ФлерКурселетт. Однако ни одной из сторон не удалось достичь решающего
преимущества.
Итоги битвы:Союзники потеряли около 1,2 миллиона человек (включая
британцев, французов и канадцев), Германия потеряла около 500 тысяч
человек.Немецкая армия была вынуждена отступить на подготовленные
позиции, что ослабило её на Западном фронте.Битва не привела к
значительным территориальным изменениям, но продемонстрировала
необходимость новых тактик и технологий.
Значение битвы:Соммская битва стала символом бессмысленных жертв войны
и её жестокости.Союзники смогли испытать и улучшить новые технологии,
такие как танки, что оказало влияние на последующие сражения.Я считаю, что
эта битва показала важность координации между союзниками, но цена успеха
была слишком высокой.

10. Сомма шайқасы (1916 жылдың 1 шілдесі – 18 қарашасы)

Сомма шайқасы Бірінші дүниежүзілік соғыстың ең ірі және қанды
операцияларының бірі болды. Бұл шайқас Батыс майданда Ұлыбритания
мен Франция әскерлерінің Германияға қарсы шабуылы ретінде
ұйымдастырылды. Шабуылдың негізгі мақсаты Вердендегі француз
әскеріне қысымды азайту және неміс қорғанысын бұзу болды.
Шайқас себептері:1916 жылдың ақпанынан бері жалғасып жатқан Верден
шайқасындағы француздарға көмектесу қажеттілігі.Позициялық соғысты
бұзу және стратегиялық жеңіске жету.Одақтастардың күштерін Батыс
майданда үйлестіру әрекеті.
Шайқастың барысы:Шабуылдың басталуы (1916 жылғы 1
шілде):Одақтастар 1,7 миллионнан астам снарядпен артиллериялық
шабуылды бастады. Алайда, бұл шабуыл неміс бекіністерін толығымен жоя
алмады. Бірінші күні британдық әскерлер 60 мыңнан астам адамнан
айырылды.Танктерді қолдану (1916 жылғы 15 қыркүйек):Соғыс тарихында
алғаш рет танктер қолданылды. Британ армиясы 49 танкпен шабуыл жасап,
неміс позицияларын бұзуға тырысты, бірақ техниканың кемшіліктері айқын
болды.Одақтастардың алға жылжуы:Француздар мен британдықтар кейбір
маңызды аумақтарды, соның ішінде Флер-Курселетт ауылын басып алды.
Дегенмен, тараптардың ешқайсысы айтарлықтай жетістікке жете алмады.
Нәтижелері:Одақтастар 1,2 миллионға жуық адамнан айырылды
(британдықтар, француздар және канадалықтар), Германия шамамен 500
мың адамнан айырылды.Неміс әскері өз позицияларынан шегініп, әлсірей
түсті.Шайқас үлкен аумақтық өзгерістерге әкелмесе де, жаңа тактика мен
технологиялардың қажеттілігін көрсетті.
Маңызы:Сомма шайқасы соғыстың қаншалықты қатыгез және шығынды
болғанын айқын көрсетті.Танктер сияқты жаңа технологиялар сыналып,
кейінгі шайқастарға әсер етті.Менің ойымша, бұл шайқас одақтастардың
бірлескен әрекеттерінің маңыздылығын көрсетті, бірақ оның бағасы тым
жоғары болды.

11. Брусиловский прорыв Брусилов шабуылы

Даты:Июнь – сентябрь 1916 года / Маусым – Қыркүйек 1916 жыл
Причины:Необходимость поддержать союзников на Западном фронте и
ослабить Австро-Венгрию.Попытка восстановить доверие к российской
армии после неудач 1915 года.Стремление России показать свою силу и
сохранить стратегическое влияние на Восточном фронте.План Антанты на
1916 год, предусматривающий скоординированные наступления на
нескольких фронтах.
Ход событий:Российская армия под командованием генерала Алексея
Брусилова атаковала австро-венгерские позиции на широком участке фронта.
Брусилов использовал новые тактики, включая тщательную артиллерийскую
подготовку и внезапные атаки на уязвимых направлениях. Прорыв охватил
около 350 километров фронта. Российские войска захватили около 400 тысяч
пленных и нанесли противнику значительные потери.Австро-Венгрия была
вынуждена отступить, а Германия перебросила войска с Западного фронта,
чтобы поддержать своего союзника. Однако нехватка резервов у российской
армии не позволила развить успех, и наступление остановилось.
Итоги:Австро-Венгрия потеряла около 1,5 миллиона человек, что ослабило её
армию и привело к внутреннему кризису.Германия ослабила свои позиции на
Западном фронте, перебросив войска на Восток.Россия достигла
тактического успеха, но не смогла воспользоваться этим из-за нехватки
ресурсов и слабой координации с союзниками.
Мнение:Я считаю, что Брусиловский прорыв стал примером военного
мастерства и новаторства. Он продемонстрировал, что скоординированные
действия и новые тактики могут дать значительные результаты даже в
условиях ограниченных ресурсов. Однако отсутствие резервов и слабая
поддержка со стороны союзников не позволили превратить тактический
успех в стратегическую победу. Этот прорыв также показал, насколько важны
эффективная логистика и планирование в современных войнах.

12. Брусиловский прорыв Брусилов шабуылы

Күндер:Маусым – Қыркүйек 1916 жыл / Июнь – Сентябрь 1916 года
Себептері:Батыс майданындағы одақтастарды қолдау және Австро-Венгрияны әлсірету
қажеттілігі.1915 жылғы сәтсіздіктерден кейін Ресей армиясының беделін қалпына
келтіру.Шығыс майдандағы Ресейдің ықпалын нығайту.Антантаның 1916 жылғы жоспары
бойынша бірнеше майданда үйлестірілген шабуылдарды жүзеге асыру.
Оқиғалардың барысы:Генерал Алексей Брусилов басқарған Ресей әскері Австро-Венгрия
позицияларына шабуыл жасады. Жаңа тактикалар, оның ішінде артиллериямен мұқият
дайындық және күтпеген шабуылдар қолданылды. Майданның 350 шақырымдық
бөлігінде ірі жетістіктерге қол жеткізілді. 400 мыңға жуық тұтқын алынып, қарсылас
елеулі шығынға ұшырады.Австро-Венгрия шегінуге мәжбүр болды, ал Германия
одақтасын қолдау үшін Батыс майданынан әскер жіберді. Алайда, Ресей армиясының
резервтері жетіспегендіктен, шабуыл жалғаспады.
Нәтижелері:Австро-Венгрия шамамен 1,5 миллион адамынан айырылып, ішкі дағдарысқа
ұшырады.Германия Батыс майданындағы позицияларын әлсіретіп, Шығыс майданда
қолдау көрсетуге мәжбүр болды.Ресей тактикалық жетістікке жетті, бірақ ресурс
тапшылығы мен одақтастардың жеткілікті қолдауының болмауы стратегиялық жеңіске
жеткізбеді.
Менің пікірім:Менің ойымша, Брусилов шабуылы Ресей армиясының шеберлігі мен жаңа
тактикаларды қолданудың тиімділігін көрсетті. Бұл шабуыл үлкен жетістіктерге қол
жеткізгенімен, одақтастардың жеткіліксіз қолдауы мен ішкі мәселелер стратегиялық
жеңіске жетуге кедергі болды. Бұл операцияның сәттілігі соғыс логистикасы мен
жоспарлаудың маңыздылығын айқын көрсетті.

13. Технологические новшества в Первой мировой войне

Авиация была впервые
использована в Первой мировой
войне для разведки позиций
противника. Самолёты помогали
обнаруживать расположение войск
и артиллерии. В 1915 году
появились первые воздушные бои,
когда самолёты начали оснащать
пулемётами. Немецкий истребитель
Fokker Eindecker стал первым
самолётом с синхронизированным
пулемётом, что сделало его
грозным оружием. К 1917 году
авиация использовалась для
стратегических бомбардировок, что
положило начало массовым
воздушным операциям в будущем.

14. Бірінші дүниежүзілік соғыстың технологиялық жаңалықтары

Авиация алғашында барлау үшін
пайдаланылды. Ұшақтар жау
әскерлерінің орналасқан жерін
және артиллерияны анықтауға
көмектесті. 1915 жылы әуе
шайқастары басталды, себебі
ұшақтарға пулеметтер орнатыла
бастады. Немістің Fokker Eindecker
ұшағы синхронды пулеметімен
әйгілі болып, оны тиімді қаруға
айналдырды. 1917 жылы авиация
стратегиялық бомбалау үшін
қолданыла бастады, бұл
болашақтағы әуе операцияларының
негізін қалады.

15. Интересные факты

Во время Первой мировой войны
голуби были жизненно важным
средством передачи сообщений.
Особенно это было важно в
условиях, когда линии связи
повреждались или связь
прерывалась. Голуби могли
преодолевать большие расстояния и
возвращаться в своё гнездо с
записками.Наиболее известным
стал голубь по имени «Шер Ами»
(Cher Ami), который в 1918 году
доставил жизненно важное
сообщение для французских войск,
несмотря на серьёзное ранение.
Благодаря этому голубю удалось
спасти более 200 солдат. Голуби
стали символом надёжности и
героизма, и многие из них были
награждены за свою службу.

16. Қызықты фактілер

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде
көгершіндер маңызды байланыс
құралына айналды. Әсіресе
байланыс желілері бұзылған немесе
үзіліп қалған жағдайларда
көгершіндер хабарламаларды
жеткізуде маңызды рөл атқарды.
Олар үлкен қашықтықтарды
еңсеріп, ұяларына жазбалармен
қайта оралатын ерекше қабілетке ие
болды.Ең танымал көгершіндердің
бірі – «Шер Ами» (Cher Ami), 1918
жылы француз әскеріне өте
маңызды хабарлама жеткізіп, ауыр
жарақатқа қарамастан 200-ден
астам сарбаздың өмірін сақтап
қалды. Көгершіндер сенімділік пен
батырлықтың символына айналды,
ал кейбіреулері марапаттарға ие
болды.

17. Итоги и выводы

Итоги Версальского договора
Версальский договор был подписан 28 июня 1919 года и официально завершил
Первую мировую войну. Основные итоги договора включали:Германия была
признана виновной за развязывание войны и обязана выплатить репарации,
которые составили 132 миллиарда золотых марок.Территориальные изменения:
Германия потеряла Эльзас и Лотарингию (Франция), Познань и часть Пруссии
(Польша), а также все свои колонии.Военные ограничения: германская армия
была сокращена до 100 тысяч человек, ей запрещено иметь авиацию, танки и
подводные лодки.Создание Лиги Наций, целью которой было предотвращение
будущих войн.Версальский договор привёл к унижению Германии и стал одной из
причин Второй мировой войны, так как его условия вызывали недовольство и
желание реванша среди немцев.

18. Қорытындылар мен нәтижелер

Версаль келісімінің нәтижелері
Версаль келісімі 1919 жылы 28 маусымда қол қойылып, Бірінші дүниежүзілік
соғысты ресми түрде аяқтады. Келісімнің негізгі нәтижелері:Германия соғысты
бастағаны үшін кінәлі деп танылып, 132 миллиард алтын марка көлемінде
репарация төлеуге міндеттелді.Территориялық өзгерістер: Германия Эльзас пен
Лотарингияны (Франция), Познань мен Пруссияның бір бөлігін (Польша),
сондай-ақ барлық колонияларын жоғалтты.Әскери шектеулер: Германия армиясы
100 мың адамға дейін қысқартылды, авиация, танктер және сүңгуір қайықтарды
иеленуге тыйым салынды.Ұлттар Лигасының құрылуы: Оның мақсаты болашақ
соғыстарды болдырмау болды.Версаль келісімі Германияны қорлап, Екінші
дүниежүзілік соғыстың себептерінің біріне айналды, өйткені оның шарттары
немістер арасында наразылық пен кек алу ниетін тудырды.

19. Список использованной литературы

Хобсбаум Э. «Эпоха империй: 1875–1914» – Издательство: Академия, 2004.Книга
охватывает события и процессы, предшествовавшие Первой мировой войне,
включая политические и социальные причины конфликта.
Мартин Гилберт. «Первая мировая война». Издательство:КоЛибри, 2023.
Киган, Джон«Первая мировая война» – Издательство: Альпина нон-фикшн,
2016.Один из самых известных трудов, посвящённых анализу причин, хода и
последствий войны. Автор освещает социальные и экономические аспекты
конфликта.
Харт, Б. Г.«История Первой мировой войны» – Издательство: АСТ,
2014.Подробное исследование всех аспектов войны, включая военные стратегии,
политические последствия и международные отношения.