лекция 2 (Эволюция) Мил каз для

1.

Менеджмент және
көшбасшылық
«Экономика және менеджмент» кафедрасы

2.

Тақырып:
Басқарушылық ойдың
эволюциясы
Қарастырылатын сұрақтар:
1. Басқаруға жүйелі көзқарас.
2. Басқару тәсілдері: процесс тәсілі, жүйелік
тәсіл, ситуациялық тәсіл.
3. Әр түрлі мектептерді бөлуге негізделген
тәсілдер: ғылыми басқару, классикалық,
немесе басқарудағы әкімшілік мектеп,
адами қатынастар мектебі, басқару
ғылымы немесе сандық тәсіл

3.

Американдық
оқулықта
келесі
анықтама
берілген:
"Менеджмент – бұл
ұйымдық мақсаттарға жету
үшін адами, материалдық
және қаржылық
ресурстарды оңтайландыру
процесі".

4.

Фредерик
Тейлор
(еңбек
өнімділігін
арттыру)

5.

1885 1920 1930 1950 1960 ҚАЗ. ЗАМАН
Басқарудағы мектептер
Басқарудың
ғылым
ретіндегі
эволюциясы
ғылыми басқару мектебі
---------------------------
Әкімшілік мектеп
-----------
Адами қатынастар мектебі
-------------
Мінез-құлық мектебі
------------
Сандық әдістер мектебі
------------
Басқаруға процесстік көзқарас
Басқаруға жүйелік көзқарас
Басқаруға жағдайлық көзқарас

6.

Басқару
ғылымының
эволюциясы
Басқарудағы
әртүрлі
мектептерді
бөлу
тұрғысынан
көзқарас
Процесс
тәсілі
Жүйелік
тәсіл
Ситуациялық
тәсіл

7.

Ғылыми басқару мектебі
(1885-1920)
Классикалық мектеп
(192о-1950)
Басқару
мектептері
Адами қатынастар мектебі
(1930-1950)
Мінез-құлық мектебі
(1950-қазірге дейін)
Сандық мектеп
« 1950 - қазірге дейін)

8.

Ғылыми басқару мектебі
(1885-1920)
(Ф.В. Тейлор, Ф. және Л.және
Гилберт, Г. Гантт және басқалар)
Ғылыми
басқару
мектебі
1) тапсырманы орындаудың тиімді жолдарын анықтау үшін
ғылыми талдауды пайдалану;
2) тапсырманы орындауға ең қолайлы қызметкерлерді іріктеу
және оларды оқыту;
3) қызметкерлерді өз міндеттерін тиімді орындау үшін қажетті
ресурстармен қамтамасыз ету;
4) еңбек өнімділігін арттыру үшін материалдық
ынталандыруды жүйелі және дұрыс пайдалану;
5) өндірісіті тиімді жоспарлау.

9.

Нормалау
- Тапсырманың уақытылы
орындалуы
Қызметкердің физиологиялық
және ақыл-ой қабілеттерін
ескере отырып іріктеу
Әділетті марапаттау (жоғары
еңбекақы)
-

10.

Басқару қағидаттары(Тейлор)
1.
жұмысшылардың уақытын, қозғалысын және күш-жігерін
ғылыми зерттеуге негізделген жұмысты орындаудың оңтайлы
әдістерін әзірлеу;
2.
ғылыми тұрғыдан әзірленген стандарттар мен ережелерді толық
сақтау;
3.
қызметкерлерді іріктеу және оқыту, оларға ең үлкен пайда
әкелетін жұмыс орындарын ұсыну;
4.
өнімділік үшін төлем;
5.
кәсіпорынның жұмысын талдайтын және мамандандырылған
салаларда бақылауды жүзеге асыратын функционалды
менеджерлерді пайдалану;
6.
жұмысшылар мен менеджерлер (әкімшілер) арасындағы достық
қарым-қатынасты сақтау.

11.

Әкімшілік (классикалық) мектеп
(1920-1950)
(А. Файол, М. Вебер, Дж. Муни және басқалар)
Ұйымды басқарудың жаңа тәсілдерін әзірлеумен айналысты.
Мектептің негізгі жетістіктері:
- басқару принциптерін әзірлеу (А. Файольдің басқарудың 14 принципі)
- басқару функцияларының сипаттамасы
- ұйымды басқарудың бүкіл жүйесін жүйелі түрде басқару тәсілі
1) тапсырманы орындаудың ең жақсы жолдарын анықтау үшін
ғылыми талдауды пайдалану;
2) міндеттерді орындауға ең қолайлы қызметкерлерді іріктеу және
оларды оқыту;
3) қызметкерлерді өз міндеттерін тиімді орындау үшін қажетті
ресурстармен қамтамасыз ету;
4) еңбек өнімділігін арттыру үшін материалдық ынталандыруды
жүйелі және дұрыс пайдалану;
5) жоспарлау мен ойлауды жұмыстың өзінен бөлу.

12.

Ұйымды жүйелі басқарудың негізін қалаушы. Ұйымныі қызметін құрылым
формасында ұйымдачтырды.
Ұйымның барлық опреацияларын 6 топқа бөліп
қарастырды:
Басқарушылық
өндірістік
қаржылық
коммерциялық
сақтандыру
есептік
(учетные)

13.

Адами қатынастар мектебі (1930-1950)
(Э. Майо, М.П. Фоллетт, А. Маслоу және басқалар)
Мектеп психология мен әлеуметтанудың жетістіктеріне
негізделген.
- бірлескен іс-әрекет процесіндегі адамдардың өзара әрекеттесуі;
- адамдардың әртүрлі жағдайларға реакциясы;
- адам мінез-құлқының модельдері.
1) адамның әлеуметтік қажеттіліктеріне назар аударуды арттыру;
2) шамадан тыс маманданудың теріс салдарын азайту арқылы
жұмыс орындарын жақсарту;
3) билік иерархиясына баса назар аударудан бас тартып,
жұмысшыларды басқаруға қатысуға шақыру;
4) бейресми қарым-қатынастарды танудың артуы.
«Басқару – бұл жұмысты басқа адамдар арқылы
атқару» (М.П. Фоллетт)

14.

Элтон Мэйоның менеджмент
принциптері:
1.
Жеке тұлғалардың өзіндік ерекшеліктері,
мақсаттары, қажеттіліктері және мотивтері бар.
2.
Оң мотивация жұмысшыларға жеке тұлға ретінде
қарауды талап етеді.
3.
Жұмысшының жеке және отбасылық мәселелері
жұмыс өнімділігіне кері әсер етуі мүмкін.
4.
Адамдар арасындағы ақпарат алмасу маңызды, ал
тиімді ақпарат басқаруда шешуші фактор болып
табылады.

15.

Өзіңді жетілдіру қажеттілігі (рухани даму, өсу, кемелдену)
Сый-құрмет қажеттілігі (өз-өзіңе құрмет, атақ-мансап)
Әлеуметтік қажеттіліктер
Қауіпсіздік қажеттілігі
Физиологиялық қажеттіліктер

16.

Мінез-құлық ғылымдары мектебі (1950 жылдан
қазіргі уақытқа дейін)
(Д. МакГрегор, Р. Ликерт, Ф. Герцберг және басқалар)
Жұмыс орнындағы мінез-құлықты зерттеу.
- адамның мінез-құлқын зерттеу;
-тұлғааралық қарым-қатынас орнату әдістері;
- әлеуметтік өзара әрекеттесу, билік, көшбасшылық,
коммуникация және т.б. мәселелері.
Мінез-құлық мектебінің басқару ойына қосқан негізгі
үлестері:
1)Басқару әдістерін тұлғааралық қарым-қатынасқа
қолдану қызметкерлердің қанағаттанушылығын және
өнімділігін арттыру үшін.
2)Адам мінез-құлық ғылымдарын басқаруға қолдану
және әрбір қызметкердің өз әлеуетіне сәйкес толық
пайдаланылуы үшін ұйымды қалыптастыру.

17.

Басқару ғылымдары мектебі (1950 жылдан қазіргі
уақытқа дейін)
(Л. фон Берталанффи, Р. Акофф, В. Леонтьев және
басқалар)
Басқару ғылымы мектебінің дамуы математика,
статистика, инженерлік ғылымдар және басқа да білім
салаларының дамуымен байланысты.
- вербалды ойлау мен сипаттамалық талдауды модельдермен,
символдармен және сандық мәндермен алмастыру;
- компьютерлік технологияны кеңінен қолдану;
- математикалық модельдерді әзірлеу және пайдалану
Сандық мектептің негізгі үлесі:
1) математикалық модельдерді әзірлеу және қолдану арқылы күрделі
басқару мәселелерін түсінуді тереңдету;
2) күрделі жағдайларда менеджерлерге шешім қабылдауға
көмектесетін сандық әдістерді әзірлеу.
3) Ішкі корпоративтік жоспарлаудың жаңа элементтері пайда болды
(модельдеу модельдеуі, белгісіздік жағдайындағы талдау әдістері
және т.б.)

18.

Жүйелік
тәсіл
Жүйелік тәсіл – бұл ұйымдастыру
мен басқаруға қатысты ойлау
тәсілі. Жүйелік тәсіл ұйымды жүйе
ретінде қарастыруға мүмкіндік
береді.
Жүйе
Ашық
жүйе
Жабық
жүйе

19.

Процесс
тәсілі
Процесс тәсілі басқаруды өзара
байланысты басқару
функцияларының үздіксіз сериясы
ретінде қарастырады.
Процесс
Процесс
Процесс

20.

Ситуация
лық
тәсіл
Жағдаяттық тәсіл ұйымдық
мақсаттарға барынша тиімді жету
үшін нақты әдістер мен
тұжырымдамаларды белгілі бір
нақты жағдайлармен
байланыстыруға тырысады.
Ситуация
Ситуация
Ситуация

21.

БАОЖ: Менеджмент мектептері
тақырыбында реферат орындау
(көлемі 10-15 бет, бірлік
интервал, 14 шрифт)
Тапсырма:
Практика сабағына
Менеджмент мектептері
тақырыбында презентация
орындау (топ болып, 10-15 бет)

22.

Назарларыңызға
рахмет!!!
«Экономика және менеджмент»
кафедрасы