Намісты памяці маёй… Асаблівасці дыялектнай лексікі перасяленцаў з вёсак Нараўлянскага раёна

1.

Дзяржаўная ўстанова адукацыі
“Сярэдняя школа №6 г. Жлобіна імя М. П. Косцева”
“Намісты памяці маёй…”
Асаблівасці дыялектнай лексікі перасяленцаў
з вёсак Нараўлянскага раёна
Выканала
Кашавар Марыя Яўгеньеўна,
вучаніца 5 “А” класа
Кіраўнік
Дымава Святлана Васільеўна,
настаўнік беларускай мовы і літаратуры

2.

Мэта і задачы даследавання
Мэта
Выяўленне, вывучэнне і
сістэматызацыя
дыялектнай лексікі
перасяленцаў з вёсак
Нараўлянскага раёна
Задачы
Адлюстраваць дыялектныя моўныя адзінкі,
сабраныя ад носьбітаў моўнага матэрыялу, і
сістэматызаваць іх
Разгледзець тэарэтычныя аспекты лексікі
абмежаванага ўжывання, да якой адносяцца
дыялектныя словы
Спрыяць захаванню моўнай спадчыны беларусаў

3.

Прадмет, аб'ект і метады
маўленне перасяленцаў з вёсак
Нараўлянскага раёна
Прадмет
даследавання
дыялектызмы, якія
выкарыстоўваюцца жыхараміперасяленцамі Нараўлянскага раёна
Метады
даследавання
Аб'ект
даследавання
тэарэтычны
апісальны
суцэльнай выбаркі
прыёмы аналізу і сінтэзу

4.

Актуальнасць і навізна
Актуальнасць
Неабходнасць захавання дыялектных моўных
адзінак як аднаго са спосабаў адлюстравання
ўнікальных культурных традыцый і звычаяў
пэўнай мясцовасці, што ўплывае на захаванне
агульнай моўнай спадчыны беларусаў
Даследаванне
рэгіянальных
асаблівасцей маўлення беларусаў для
таго, каб прасачыць эвалюцыю
літаратурнай беларускай мовы праз
уплыў малых маўленчых груп
Навізна

5.

Што такое дыялектная мова?
Лексіка беларускай мовы паводле ўжывання падзяляецца на
словы агульнаўжывальныя і словы абмежаванага ўжытку.
Агульнаўжывальныя
словы
Словы абмежаванага
ўжытку
Аснова лексікі беларускай
мовы. Іх ужываюць і
разумеюць усе носьбіты
беларускай мовы
Выкарыстоўваюцца
жыхарамі пэўнай
мясцовасці, людзьмі пэўнай
прафесіі

6.

Віды дыялектных словаў
Семантычныя
Фанетычныя
Лексічныя
Словаўтваральныя
Граматычныя

7.

Матэрыял даследавання
У ходзе даследавання
сабрана 121 дыялектнае
слова ад перасяленцаў з
вёсак Нараўлянскага раёна.
Словы размеркаваны па
тэматычных групах для
сістэматызацыі і аналізу.
З бабуляй Аленай Мікалаеўнай
падчас занатоўвання
матэрыялу

8.

Малюнак 3. Куфайка
Малюнак 4. Канаплянка
Малюнак 6. Седала

9.

Малюнак 7. Кубло
Малюнак 8. Рубель
Малюнак 9. Кошэль

10.

Малюнак 14. Ночвы
Малюнак 15. Чавун
Малюнак 16. Дзешка

11.

Малюнак 17. Гладышка
Малюнак 18. Драбіна
Малюнак 19. Біло

12.

Малюнак 20. Чаплейка або
ёмка
Малюнак 21. Шахва
Малюнак 22. Вілошнікі

13.

Малюнак 23. Пяльца
Малюнак 24. Фіранкі
Малюнак 25. Таўкачка

14.

Малюнак 27. Падзорнік
Малюнак 28. Накідка
Малюнак 29. Маслабойка

15.

Тэматычныя групы
дыялектных слоў
Найбольшая колькасць
дыялектных слоў
нараджалася ў
найбольш важных для
чалавечага жыцця
сферах – ежа, хата,
гаспадарка, людзі.

16.

Слоўнік дыялектных слоў
“Ад Ясянка да Кабанаўкі: шлях
роднага слова”
Малюнак 12.1. Галушкі
Малюнак 11. Наліснікі
Малюнак 13. Дзеруны
Малюнак 5. Сячкарня ці секачы

17.

Сляды забытых вёсак
Населеныя пункты
Ясянок і Акопы існуюць
зараз толькі як кропкі на
карце
Людзі
Адтуль сышлі людзі, а
значыць сышла і душа,
любога паселішча
Спадчына
Кожнаму з нас неабходна
памятаць пра той смутак,
які перажывалі нашы
бацькі і бабулі

18.

Мне хацелася б і надалей працягнуць сваё
даследаванне дыялектных слоў, пашырыць спіс
дыялектамі Жлобіншчыны, паказаць каларыт і
асаблівасці нашых гаворак. Тым самым
узбагаціць нашу моўную
спадчыну, каб пакаленні да і пасля нас маглі
бачыць, ведаць і ўсведамляць сваю адрознасць
ад іншых мясцовасцей і нацый. А гісторыя
жыцця, мова, традыцыі нашых сваякоў не
адышла ў нябыт, а былі занатаваны і працягвалі
жыць.

19.

Дзяржаўная ўстанова адукацыі
“Сярэдняя школа №6 г. Жлобіна імя М. П. Косцева”
“Намісты памяці маёй…”
Асаблівасці дыялектнай лексікі перасяленцаў
з вёсак Нараўлянскага раёна
Выканала
Кашавар Марыя Яўгеньеўна,
вучаніца 5 “А” класа
Кіраўнік
Дымава Святлана Васільеўна,
настаўнік беларускай мовы і літаратуры