2_Кыргыз_Республикасында_бухгалтерияда_иш_кагаздарын_жүргүзүүнүн

1. Кыргыз Республикасында бухгалтерияда иш кагаздарын жүргүзүүнүн ченемдик-укуктук базасы

КЫРГЫЗ
РЕСПУБЛИКАСЫНДА
БУХГАЛТЕРИЯДА ИШ
КАГАЗДАРЫН
ЖҮРГҮЗҮҮНҮН
ЧЕНЕМДИК-УКУКТУК
БАЗАСЫ

2.

2
Кыргыз Республикасында бухгалтердик эсепти
жана иш кагаздарын жүргүзүү — бул жөн гана
финансылык операцияларды эсепке алуу эмес, ал
так жана иреттелген ченемдик-укуктук базага
негизделген комплекстүү процесс болуп саналат.
Бухгалтердик эсептин туура уюштурулушу уюмдун
ишмердүүлүгүнүн мыйзамдуулугун, финансылык
отчеттуулуктун ишенимдүүлүгүн жана
мамлекеттик органдар менен болгон
мамилелердин тактыгын камсыз кылат.

3. Бухгалтердик иш кагаздарын жүргүзүүдө бардык чарбалык операциялар тиешелүү документтер менен тастыкталышы зарыл жана бул

БУХГАЛТЕРДИК ИШ КАГАЗДАРЫН
ЖҮРГҮЗҮҮДӨ БАРДЫК ЧАРБАЛЫК
ОПЕРАЦИЯЛАР ТИЕШЕЛҮҮ
ДОКУМЕНТТЕР МЕНЕН
ТАСТЫКТАЛЫШЫ ЗАРЫЛ ЖАНА
БУЛ ДОКУМЕНТТЕР КЫРГЫЗ
РЕСПУБЛИКАСЫНЫН
МЫЙЗАМДАРЫНА ТОЛУК ШАЙКЕШ
КЕЛИШИ КЕРЕК.

4. Бухгалтердик эсептин негизги мыйзамдык базасы

БУХГАЛТЕРДИК
ЭСЕПТИН НЕГИЗГИ
МЫЙЗАМДЫК БАЗАСЫ
Бухгалтердик эсептин жана иш кагаздарын жүргүзүүнүн
укуктук негизи төмөнкү негизги мыйзамдарга таянат:
1. «Бухгалтердик эсеп жөнүндө» Кыргыз
Республикасынын Мыйзамы
Бул мыйзам бухгалтердик эсептин негизги
пайдубалы болуп эсептелет. Анда:
•бухгалтердик эсепти жүргүзүүнүн негизги
принциптери;
•уюмдун жетекчисинин жана башкы бухгалтердин
жоопкерчилиги;
•баштапкы документтерге коюлуучу талаптар;
•финансылык отчеттуулукту түзүү жана тапшыруу
тартиби так аныкталган.
Мыйзамга ылайык, ар бир чарбалык операция
алгачкы бухгалтердик документ менен бекемделиши
шарт.

5.

5
2. Кыргыз Республикасынын Салык кодекси
Салык кодекси бухгалтердик эсеп менен тыгыз байланышта
болуп, төмөнкү маселелерди жөнгө салат:
салыктык эсепти жүргүзүү;
салык декларацияларын жана отчетторду толтуруу;
бюджет менен эсептешүүлөрдү документтештирүү;
салыктык текшерүүлөрдө документтерди көрсөтүү тартиби.
Бухгалтердик документтер салыктык эсептин негизги далили
катары колдонулат.

6.

6
3. Кыргыз Республикасынын Жарандык
кодекси
Жарандык кодекс:
•чарбалык келишимдерди түзүүнүн тартибин;
•уюмдардын укуктук формаларын;
•мүлктүк жана милдеттенме мамилелерин
жөнгө салат.
Бул кодекс бухгалтерияда келишимдерди,
актыларды жана эсеп-фактураларды түзүүдө
укуктук негиз болуп саналат.

7.

7
4. Кыргыз Республикасынын Эмгек кодекси
Эмгек кодекси бухгалтерия үчүн өзгөчө мааниге ээ, анткени ал:
эмгек акынын эсептелишин;
өргүү, иш сапар жана компенсациялык төлөмдөрдү;
кызматкерлерге байланыштуу документтерди
тариздөө тартибин аныктайт.

8.

8
5. Финансы министрлигинин нормативдик актылары
КР Финансы министрлиги:
бухгалтердик эсеп боюнча нускамаларды;
эсеп саясатын түзүү боюнча талаптарды;
эсептер планын (счеттор планын) бекитет.
Уюм өзүнүн эсеп саясатын ушул актыларга ылайык иштеп чыгат.

9. Стандарттар жана иш кагаздарын жүргүзүү тартиби

СТАНДАРТТАР ЖАНА ИШ
КАГАЗДАРЫН ЖҮРГҮЗҮҮ
ТАРТИБИ
1. Финансылык отчеттуулуктун
стандарттары (ФОЭС / МСФО)
2. Иш кагаздарын жүргүзүү
боюнча типтүү нускалар
Кыргыз Республикасында
бухгалтердик эсеп эл аралык
талаптарга шайкеш жүргүзүлөт:
КР Министрлер Кабинети
жана тиешелүү
министрликтер тарабынан
бекитилген нускалар:
•Ири ишканалар жана банктар —
толук ФОЭС (МСФО);
•Чакан жана орто бизнес
субъекттери (ЧОБ) —
жеңилдетилген ФОЭС.
Бул стандарттар активдерди,
милдеттенмелерди, кирешелерди
жана чыгашаларды таануу жана
баалоо эрежелерин аныктайт.
•документтердин милдеттүү
реквизиттерин;
•кол тамга, мөөр, дата коюу
тартибин;
•документтерди сактоо жана
архивге өткөрүү
мөөнөттөрүн
так белгилейт.
9

10. Алгачкы (баштапкы) бухгалтердик документтер Мыйзамга ылайык, бухгалтерияда ар бир чарбалык операция документ менен тастыкталышы

АЛГАЧКЫ (БАШТАПКЫ) БУХГАЛТЕРДИК ДОКУМЕНТТЕР
МЫЙЗАМГА ЫЛАЙЫК, БУХГАЛТЕРИЯДА АР БИР ЧАРБАЛЫК
ОПЕРАЦИЯ ДОКУМЕНТ МЕНЕН ТАСТЫКТАЛЫШЫ КЕРЕК.
Документтин түрү
Колдонулушу
Эсеп-фактура (ЭСФ)
КНС эсептөө жана сатуу
операциялары үчүн
Кириш кассалык ордер
Накталай акча кабыл алууда
Чыгыш кассалык ордер
Накталай акча берүүдө
Төлөм тапшырмасы
Банк аркылуу төлөм жүргүзүүдө
Накладная
Товардык-материалдык
баалуулуктарды кабыл
алуу/берүүдө
Аткарылган иштердин актысы
Кызмат көрсөтүү аяктаганда
10

11. Документтерди сактоо мөөнөттөрү

11
ДОКУМЕНТТЕРДИ САКТОО
МӨӨНӨТТӨРҮ
Кыргыз Республикасынын архив мыйзамдарына
ылайык:
Бул мыйзам:
•бухгалтердик иш кагаздарын сактоо мөөнөттөрүн;
•архивге өткөрүү тартибин жөнгө салат.
•негизги бухгалтердик документтер — кеминде 5
жыл;
•эмгек акы жана жеке курам боюнча документтер
— 75 жыл;
•финансылык отчеттуулук — узак мөөнөткө
сакталат.
Документтер белгиленген мөөнөттөн кийин архивге
өткөрүлөт же мыйзамга ылайык жок кылынат.

12. Электрондук документ жүгүртүү

12
ЭЛЕКТРОНДУК ДОКУМЕНТ
ЖҮГҮРТҮҮ
«Электрондук кол тамга жөнүндө» КР
Мыйзамы
•электрондук документтердин юридикалык күчүн;
•ЭКТ менен кол коюу тартибин аныктайт.
Азыр бухгалтерияда:
•электрондук эсеп-фактура,
•электрондук отчет,
•cabinet.salyk.kg
кеңири колдонулат.
•кагаз жүзүндөгү документтер менен бирдей
юридикалык күчкө ээ.

13.

13
Кыргыз Республикасында бухгалтерияда иш
кагаздарын жүргүзүү:
•мыйзамдарга,
•стандарттарга,
•министрликтердин актыларына,
•салык жана архив эрежелерине
катуу негизделет.

14.

14
Кейс : «Ала-Тоо Сервис» ЖЧК 2025-жылдын март айында
төмөнкү операцияларды жүргүздү:
• Жабдуучудан товар сатып алды — 150 000 сом (ЭСФ бар).
• Товар накталай сатылды — 90 000 сом (бирок кириш
кассалык ордер түзүлгөн эмес).
• Кызматкерге эмгек акы эсептелди — 40 000 сом (табель
бар, ведомость жок).
• Банк аркылуу ижара акысы төлөндү — 30 000 сом (төлөм
тапшырмасы бар).
Жылдык отчет түзүлдү, бирок айрым баштапкы документтер
жоголгон.
СУРООЛОР
1-суроо Кайсы операциялар мыйзам талаптарына толук жооп
бербейт?
2-суроо Бул бузуулар кайсы мыйзамдарды бузат?
3-суроо Бухгалтер кандай чара көрүшү керек?
4-суроо Кайсы документтер бул кейсте далилдик база болуп
эсептелет?
5-суроо Бул кейс эмнени далилдейт?

15.

1. Жооп:
2-операция (ККО жок)
3-операция (ведомость жок)
5-операция (алгачкы документтер жок)
2. Жооп:
«Бухгалтердик эсеп жөнүндө» КР Мыйзамы
КР Салык кодекси
Иш кагаздарын жүргүзүү боюнча типтүү нускама
3. Жооп:
Кириш кассалык ордерди калыбына келтирүү
Эмгек акы ведомостун түзүү
Жоголгон документтер боюнча акт түзүү
Болбосо операцияларды эсептен чыгаруу
4. Жооп:
ЭСФ
Төлөм тапшырмасы
Табель
Кассалык документтер
5.Жооп:
Бухгалтердик эсепте операция эмес, документ негизги роль ойнойт.
15

16. Суроолор

СУРООЛОР
16
1. Бухгалтердик эсепте эмне үчүн чарбалык операция
сөзсүз баштапкы документ менен тастыкталышы
керек?
2 .«Бухгалтердик эсеп жөнүндө» КР Мыйзамы
бухгалтерияда кайсы негизги талаптарды белгилейт?
3. КР Салык кодексинин бухгалтердик иш кагаздарын
жүргүзүүдөгү ролу эмнеде?
4. Электрондук документ кагаз документ менен качан
тең юридикалык күчкө ээ болот?
5. Финансылык отчеттуулуктун эл аралык
стандарттары (ФОЭС/МСФО) кайсы уюмдар үчүн
милдеттүү?
6. Баштапкы бухгалтердик документтерге кайсы
реквизиттер милдеттүү түрдө кириши керек?
7. Кассалык операцияларды документтештирүүдө
кайсы документтер милдеттүү?

17. Суроолор

СУРООЛОР
17
8. Эмгек акы боюнча документтер эмне үчүн узак
мөөнөткө сакталат?
9. Иш кагаздарын жүргүзүү боюнча типтүү нускалар
эмнени жөнгө салат?
10. Эгер чарбалык операция жүргүзүлүп, бирок
баштапкы документ жок болсо, бухгалтер кандай
аракет кылышы керек?
11. Жарандык кодекс бухгалтердик иш кагаздарына
кандай таасир берет?
12. Бухгалтердик документтерди сактоо тартиби кайсы
мыйзам менен жөнгө салынат?
13. Финансылык отчеттуулук бухгалтердик иш
кагаздары менен кандай байланышта?
14. Кыргызстанда бухгалтердик эсепти
санариптештирүүнүн негизги артыкчылыгы эмнеде?
15. Бухгалтердик эсепте эң негизги принцип кайсы?

18. жооптор

ЖООПТОР
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
18
Анткени «Бухгалтердик эсеп жөнүндө» КР Мыйзамына ылайык
бухгалтердик эсеп фактыларга эмес, документтерге
негизделет. Баштапкы документ чарбалык операциянын
мыйзамдуулугун, мазмунун жана суммасын тастыктап,
салыктык жана финансылык отчетто далил катары кызмат
кылат.
Мыйзам бухгалтердик эсепти уюштуруунун принциптерин,
жетекчи менен башкы бухгалтердин жоопкерчилигин,
баштапкы документтерге коюлуучу талаптарды жана
финансылык отчеттуулукту түзүү жана тапшыруу тартибин
аныктайт.
Салык кодекси салыктык эсепти жүргүзүүнү, декларацияларды
толтурууну жана бюджет менен эсептешүүнү жөнгө салат.
Бухгалтердик документтер салыктык текшерүүлөрдө негизги
далил катары колдонулат.
Электрондук документ электрондук кол тамга (ЭКТ) менен кол
коюлганда кагаз жүзүндөгү документ менен бирдей
юридикалык күчкө ээ болот.
Ири ишканалар жана банктар толук ФОЭС (МСФО)
колдонушат, ал эми чакан жана орто бизнес субъекттери үчүн
жеңилдетилген ФОЭС колдонулат.
Документтин аталышы, түзүлгөн датасы, чарбалык
операциянын мазмуну, суммасы, жооптуу адамдардын колу
жана зарыл учурда мөөр болушу керек.
Кассалык китеп, кириш кассалык ордер, чыгыш кассалык
ордер жана кассирдин отчету милдеттүү болуп эсептелет.

19. жооптор

ЖООПТОР
9. Бул нускалар документтердин формасын,
реквизиттерин, түзүү тартибин, сактоо мөөнөттөрүн
жана архивге өткөрүү эрежелерин аныктайт.
10. Бухгалтер документти талап кылууга же аны
калыбына келтирүүгө тийиш. Документ жок болсо,
операция бухгалтердик эсепке алынбашы керек.
11. Жарандык кодекс келишимдерди түзүүнүн укуктук
негизин аныктап, бухгалтерияда келишимдер,
актылар жана эсеп-фактураларды туура тариздөөгө
шарт түзөт.
12. Бул тартип «Улуттук архив фонду жөнүндө» КР
Мыйзамы жана тиешелүү ведомстволук нускалар
менен жөнгө салынат.
13. Финансылык отчеттуулук баштапкы документтердин
негизинде түзүлөт жана алардын жыйынтыгын
чагылдырат. Документтер болбосо, отчет ишенимдүү
болбойт.
14. Санариптештирүү эсеп жүргүзүүнү тездетет,
каталарды азайтат, маалыматтын коопсуздугун
жогорулатат жана документтерди сактоону
жеңилдетет.
15. Документтүүлүк принциби — ар бир чарбалык
19

20. Thank you

THANK
YOU