matn_tahrirlash_6sinf

1.

MATN QO'SHISH, O'ZGARTIRISH
VA KO'CHIRISH
Informatika va Axborot Texnologiyalari • 6-sinf • 1-Modul
Mavzu: Matnli hujjatlar bilan ishlash asoslari
Darslik asosida tayyorlandi • O'quv taqdimoti

2.

6-SINF INFORMATIKA
Matn kiritishda kursor eng muhim va birinchi ko'rsatkichdir
KURSOR NIMA?
Hujjatni ochganingizda ekranda o'chib-yonuvchi
kichik vertikal chiziqchani ko'rasiz. Ushbu belgi
kursor deb ataladi.
Kursor yozuv paytida matn aynan qaysi joydan
boshlab kiritilishini aniqlab beradi va ko'rsatadi.
KLAVIATURADAN
FOYDALANISH
• Matn ekranda chiqishi uchun klaviaturadagi kerakli
harf, raqam yoki belgi tugmalarini bosasiz.
• Har safar klaviaturada biron-bir tugmani
bosganingizda, u kursor turgan joyda paydo bo'ladi.
• Kursorni boshqa qatorga tushirish uchun Enter
tugmasidan foydalaniladi.
Matn qo'shish, o'zgartirish va ko'chirish • 1-Modul • Hujjatga qayta ishlov berish
2 / 10

3.

6-SINF INFORMATIKA
Matn kiritish va uni tahrirlashning 3 xil asosiy usuli
1. BACKSPACE ORQALI
2. SO'ZNI BELGILASH
3. SUDRAB BELGILASH
Alohida harflarni o'chirish uchun
Backspace tugmasidan
foydalaniladi. Har safar bosilganda
kursordan chapdagi bitta belgi
o'chadi.
Sichqoncha ko'rsatkichini so'zga
qo'yib, uning chap tugmasini ketmaket ikki marta bossangiz, butun
boshli so'z to'liqligicha belgilanadi.
Sichqoncha chap tugmasini bosib
turgan holda, kursorni o'chirmoqchi
bo'lgan matn ustidan yurgizib, butun
bir jumlani belgilashingiz mumkin.
Matn qo'shish, o'zgartirish va ko'chirish • 1-Modul • Hujjatga qayta ishlov berish
3 / 10

4.

6-SINF INFORMATIKA
Backspace va Delete tugmalari har xil yo'nalishda o'chiradi
BACKSPACE
TUGMASI
Kursordan CHAP
tomonda
joylashgan belgilarni
birma-bir o'chiradi.
VS
DELETE
TUGMASI
Kursordan O'NG
tomonda
joylashgan belgilarni
birma-bir o'chiradi.
gar biron-bir so'z yoki gap belgilangan bo'lsa, Backspace yoki Delete tugmalarining istalgan birini bosganda belgilangan barcha matn birdaniga o'
Matn qo'shish, o'zgartirish va ko'chirish • 1-Modul • Hujjatga qayta ishlov berish
4 / 10

5.

6-SINF INFORMATIKA
Matnni belgilash nima va u qanday amalga oshiriladi?
BELGILASH (HIGHLIGHT)
TUSHUNCHASI
AMALIY BELGILASH USULLARI
Tahrirlamoqchi yoki o'zgartirmoqchi bo'lgan matnlarni
rang bilan ajratish belgilash deb ataladi.
• Butun boshli so'zni tez belgilash uchun sichqoncha
ko'rsatkichini so'z ustiga olib kelib, uning chap
tugmasini ikki marta tez bosing.
Matn belgilanganda uning foni odatdagidan
boshqacha rangga (ko'pincha ko'k yoki kulrang)
bo'yaladi. Bu foydalanuvchiga matn tahrir uchun
tanlanganini bildiradi.
• Bir nechta so'z yoki gapni belgilash uchun
sichqoncha chap tugmasini matn boshida bosib turib,
sichqonchani matn oxirigacha surib boring (drag
qilish).
Matn qo'shish, o'zgartirish va ko'chirish • 1-Modul • Hujjatga qayta ishlov berish
5 / 10

6.

6-SINF INFORMATIKA
1-usul: Matnni sudrab o'tkazish (Drag and Drop) bosqichlari
1. MATNNI BELGILASH
2. BOSIB USHLASH
3. SURISH VA QO'YISH
Noto'g'ri joyda joylashgan matnni
sichqoncha yordamida to'liq
belgilab (highlight) olasiz.
Sichqoncha ko'rsatkichini
belgilangan matnning o'rtasiga
qo'yib, chap tugmasini qo'yib
yubormasdan bosib turasiz.
Tugmani bosib turgan holda
kursorni matnni yangi
joylashtirmoqchi bo'lgan joyga
surasiz va tugmani qo'yib
yuborasiz.
Matn qo'shish, o'zgartirish va ko'chirish • 1-Modul • Hujjatga qayta ishlov berish
6 / 10

7.

6-SINF INFORMATIKA
2-usul: Kesish (Cut) va Joylashtirish (Paste) tushunchalari
CUT (KESIB OLISH)
PASTE (JOYLASHTIRISH)
Matnni belgilab, ustida sichqonchaning o'ng tugmasini
bosganimizda ochiluvchi menyudan Cut buyrug'ini
tanlaymiz.
Matnni qo'ymoqchi bo'lgan yangi joyga kursorni olib
borib, sichqoncha o'ng tugmasini bosamiz va Paste
buyrug'ini tanlaymiz.
Natijada matn o'zining eski joyidan o'chiriladi va
vaqtincha xotiraga - clipboardga (bufer) o'tadi.
Bunda clipboardda vaqtincha saqlangan matn yangi
joyda paydo bo'ladi.
Matn qo'shish, o'zgartirish va ko'chirish • 1-Modul • Hujjatga qayta ishlov berish
7 / 10

8.

6-SINF INFORMATIKA
Matndan nusxa olish (Copy) va clipboardning vazifasi
COPY (NUSXA OLISH)
CLIPBOARD (BUFER) NIMA?
• Agar matn ham eski joyida qolishini, ham yangi joyga
ko'chishini istasangiz, Copy (Nusxa olish) buyrug'idan
foydalanasiz.
Clipboard - bu kompyuterdagi maxsus vaqtincha
saqlash hududidir.
• Copy buyrug'i Cut buyrug'idan farqli ravishda matnni
eski joyidan o'chirmaydi, balki undan clipboardga nusxa
oladi va matnni istalgancha joylashtirish imkonini
beradi.
Matn qo'shish, o'zgartirish va ko'chirish • 1-Modul • Hujjatga qayta ishlov berish
U yerda siz kesib (Cut) yoki nusxa (Copy) olgan har
qanday matn yoki rasm uni boshqa joyga
joylashtirguningizgacha (Paste) saqlanadi.
Yangi nusxa olinganda eski ma'lumot o'chib ketadi.
8 / 10

9.

6-SINF INFORMATIKA
Matn bilan ishlashda eng ko'p ishlatiladigan tezkor tugmalar
Tezkor Tugmalar
Amal / Buyruq nomi
Vazifasi va Tavsifi
Ctrl + C
Copy (Nusxa olish)
Belgilangan matndan nusxa olib, clipboardga saqlaydi.
Ctrl + X
Cut (Kesib olish)
Belgilangan matnni kesib olib, clipboardga saqlaydi va
o'chiradi.
Ctrl + V
Paste (Joylashtirish)
Clipboardda turgan matnni kursor turgan joyga qo'yadi.
Ctrl + Z
Undo (Orqaga qaytarish)
Hujjatda bajarilgan oxirgi noto'g'ri amalni bekor qiladi.
Ctrl + S
Save (Saqlash)
Hujjatdagi barcha o'zgarishlarni faylga saqlab qo'yadi.
Matn qo'shish, o'zgartirish va ko'chirish • 1-Modul • Hujjatga qayta ishlov berish
9 / 10

10.

6-SINF INFORMATIKA
Matnli hujjat bilan ishlashda 3 ta oltin qoida
MUNTASAM SAQLASH (SAVE)
IMLO TEKSHIRUVI
AKADEMIK HALOLLIK
Ter to'kib yozgan ishingizning biron
bir qismini yo'qotmaslik uchun 'Save'
(Saqlash) tugmasini muntazam bosib
turing.
Yozib bo'lganingizdan so'ng, imlo
xatolarini tekshirish uchun 'Spelling &
Grammar' tekshiruvidan foydalaning.
Boshqa odamlarning matn va
fayllaridan ruxsatsiz nusxa
ko'chirmang (plagiat qilmang),
manbalarni ko'rsatib boring.
Matn qo'shish, o'zgartirish va ko'chirish • 1-Modul • Hujjatga qayta ishlov berish
10 / 10