Ұйымдық-өкілеттік құжаттар: бұйрық, шешім, қаулы және хаттама

1. 6-дәріс Ұйымдық-өкілеттік құжаттар: бұйрық, шешім, қаулы, хаттама

2.

ДӘРІС МАҚСАТЫ:
1
Ұйымдық-өкілеттік құжаттардың мәнін,
қызметін және құрылымдық ерекшеліктерін таныту;
2 Бұйрық, шешім, қаулы, хаттама сияқты құжат
түрлерінің тілдік және мазмұндық құрылымын талдау;
3 Ресми-іскерлік стильдің нормаларын меңгерту
және ресми құжаттарды сауатты рәсімдеу дағдысын
қалыптастыру.

3.

ҚАРАСТЫРАТЫН МӘСЕЛЕЛЕР:
1.Ұйымдық-өкілеттік құжаттардың түрлері,
құрылымы, рәсімделу тәртібі
2.Ұйымдық-өкілеттік құжаттардың тілдік және
стильдік нормалары
3.Құжаттардың заңдық күші мен жауапкершілік
мәселесі

4.

НЕГІЗГІ ҰҒЫМДАР:
Ұйымдық-өкілеттік құжат бұйрық шешім қаулы хаттама іс қағаздарының стилі құжаттың реквизиттері ресми-іскерлік тіл -

5.

1. Ұйымдық-өкілеттік құжаттардың ұғымы мен маңызы
Ұйымдық-өкілеттік құжаттар — мекеме, ұйым,
кәсіпорын қызметін басқару, үйлестіру және
реттеу мақсатында ресімделетін ресми құжаттар
жүйесі.
Олар басқару актілері ретінде белгілі бір заңдық
күшке ие және мекеме басшысының немесе
ұжымдық органның ерік білдіруін ресми түрде
бекітеді.
Мұндай құжаттар ұйымның
құрылымдық қызметін реттейді,
әкімшілік шешімдерді заңдастырады
және іс жүргізу тәртібін қалыптастырады.

6.

Ұйымдық-өкілеттік құжаттардың жіктелуі және қызметі
Нормативтік сипаттағы
құжаттар: қаулы, шешім,
ереже, нұсқау;
Әкімшілік-өкімдік
құжаттар: бұйрық, өкім,
тапсырма;
Ұйымдық-өкілеттік құжаттар
мазмұны мен мақсатына қарай
бірнеше түрге бөлінеді:
Ұжымдық талқылау
негізіндегі құжаттар:
хаттама, анықтама, есеп;
Ұйымдық сипаттағы
құжаттар: жарғы, ереже,
құрылымдық шешімдер.

7.

Бұл құжаттардың негізгі қызметтері:
басқарушылық шешімдерді
рәсімдеу;
орындаушыларға нақты нұсқау
беру;
жауапкершілікті бекіту және
құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету.

8.

Бұйрық
Бұйрық — мекеме басшысының жеке өкілетті шешімін білдіретін
негізгі әкімшілік құжат. Ол ұйымның қызметін реттеу, кадрлық
және қаржылық мәселелерді шешу үшін қолданылады.
Негізгі қызмет бойынша
бұйрықтар: мекеменің ішкі
қызметін, құрылымын,
ережесін айқындайды.
Мысалы: «Жұмыс
уақытының жаңа кестесін
бекіту туралы».
Жеке құрам бойынша
бұйрықтар: кадрлық
өзгерістерге қатысты
(тағайындау, босату,
марапаттау т.б.).

9.

Бұйрықтың құрылымы:
Құжаттың атауы
– БҰЙРЫҚ
Күні, нөмірі,
мекеме атауы
Бұйрықтың
тақырыбы
Негіздеме (заңдық
немесе
ұйымдастырушылық
себеп)
Негізгі мәтін (әр
тармақтың басында
«БҰЙЫРАМЫН» сөзі
қолданылады)
Қол қою, мөр

10.

Мысалы:
«Қызметкерді марапаттау туралы»
БҰЙЫРАМЫН:
1.Қазақ тілі кафедрасының оқытушысы
А.Құдайбергенованың кәсіби мерейтойына
байланысты алғыс жариялансын.
2.Марапаттау бөлімшесіне тапсырылсын.
Негіздеме:
Директор:
А. Сейтқали

11.

Шешім (Решение) және Қаулы (Постановление)
Шешім:
Коллегиялық орган
(мысалы, педагогикалық
кеңес, директорлар кеңесі)
талқылау нәтижесінде
қабылдайтын құжат.
Ұжымдық сипатта болады.
Негізінен ішкі мәселелерді
шешуге бағытталған.
Қаулы:
Жоғары мемлекеттік
органның немесе
әкімшілік мекеменің ресми
актісі.
Заңдық күші жоғары,
нормативтік мәнге ие.
Қаулы қабылданған
шешімдердің міндетті түрде
орындалуын қамтамасыз
етеді.

12.

Айырмашылығы:
Белгісі
Шығарушы орган
Мазмұн сипаты
Орындау аясы
Шешім
Қаулы
Кеңес, комиссия
Министрлік,
әкімдік
Ұжымдық шешім
Әкімшілікнормативтік акт
Ішкі (мекеме
деңгейінде)
Кең (өңірлік,
мемлекеттік
деңгей)

13.

Хаттама (Протокол)
Хаттама — жиналыс, мәжіліс, кеңес, комиссия
отырысының барысы мен нәтижесін жазбаша
түрде бекітетін құжат.
Түрлері:
Толық хаттама:
сөйлеген сөздер мен
пікірлердің мазмұны
беріледі.
Қысқаша хаттама:
күн тәртібі, шешім
нәтижесі ғана
көрсетіледі.

14.

Хаттаманың құрылымы:
Құжаттың
атауы —
ХАТТАМА
Талқылау
барысы
Қабылданған
шешім
Күні, орны,
нөмірі
Күн тәртібі
Қол қоюлар
Төраға мен
хатшының
аты-жөні
Қатысқандар
тізімі

15.

Мысалы:
ХАТТАМА №3
Қазақ тілі кафедрасының отырысы
5 қазан 2025 жыл
Күн тәртібі: Оқу жылының қорытындысы туралы
Төраға: Н.Әбілов
Хатшы: А.Құрман
Тыңдалды: кафедра меңгерушісі баяндама жасады.
Шешім қабылданды: оқу-әдістемелік жұмысты жетілдіру
жөнінде ұсыныстар енгізілсін.
Қол қойылды.

16.

Ұйымдық-өкілеттік құжаттардың тілдік және стильдік ерекшеліктері
Ресми-іскерлік стиль нормалары сақталады;
Тіл қысқа, нақты, бейтарап болады;
Эмоциялық реңктерге, көркем бейнелерге жол
берілмейді;
Тұрақты үлгілік сөз тіркестері қолданылады:
«Бекітемін», «Қаулы етті», «Бұйырамын», «Шешім
қабылданды»;
Етістік негізінен бұйрық рай түрінде келеді

17.

Құжаттардың заңдық күші мен жауапкершілік
Әрбір ұйымдық-өкілеттік құжат қол қойылған
сәттен бастап заңдық күшке енеді;
Құжатты орындамау немесе бұрмалау
құқықтық жауапкершілікке әкеледі;
Мұндай құжаттар мекеме архивінде
белгіленген мерзімге дейін сақталады.

18.

Ұйымдық-өкілеттік құжаттар —
басқару мәдениетінің өзегі,
мемлекеттік тілдің іс жүзіндегі
көрінісі.
Бұйрық, шешім, қаулы, хаттама
сияқты құжаттар ұйым жұмысының
жүйелі, заңды және тиімді
жүргізілуін қамтамасыз етеді.
Оларды дұрыс рәсімдеу – кәсіби
сауаттылық пен ресми қатынас
мәдениетінің көрсеткіші.

19.

ҰСЫНЫЛАТЫН ӘДЕБИЕТТЕР:
1. Әбдіқадырова Ж. Іс қағаздарын қазақ тілінде жүргізу.
– Алматы: Рауан, 2019.
2. Сүлейменова Э.Д. Ресми іс қағаздар стилі.
– Астана, 2020.
3. ҚР Мемлекеттік стандарттары: Құжаттау және
мұрағат ісі.
4. Қасымова Г. Қазақ ресми тілінің нормалары.
– Алматы, 2022.

20. Назарларыңызға рақмет!