Похожие презентации:
Презентация
1. ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ СОҒЛИҚНИ САҚЛАШ ВАЗИРЛИГИ АНДИЖОН ДАВЛАТ ТИББИЁТ ИНСТИТУТИ
КАРИМОВА ДИЛОБАР ЮЛДОШЕВНАБОЛАЛАР ЦЕРЕБРАЛ ФАЛАЖЛИГИДА ҲАРАКАТ ВА
КОГНИТИВ БУЗИЛИШЛАРНИ КОРРЕКЦИЯ ҚИЛИШДА
ПСИХОМОТОР РЕАБИЛИТАЦИЯ ИМКОНИЯТЛАРИНИ
ЎРГАНИБ БАҲОЛАШ
Тиббиёт фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD)
илмий даражасини олиш учун ёзилган
ДИССЕРТАЦИЯ
2. Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати.
• Болалар церебрал фалажлиги (БЦФ) бутун дунёда болалар орасида энг кўп учрайдиган,умрбод давом этувчи неврологик ногиронликнинг асосий сабабларидан бири бўлиб, глобал
миқёсда тиббий ва ижтимоий аҳамиятга эга катта муаммо сифатида эътироф этилмоқда.
Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) Reabilitatsiya 2030 дастури доирасида (Jackman
M. et al., 2021) церебрал фалажлик болалик даврининг асосий ногиронлик сабаби сифатида
белгиланган ва глобал реабилитация интервенцияларини талаб қилувчи 20 та устувор
касаллик рўйхатига киритилган . Жаҳон статистикасига кўра, дунё бўйлаб тахминан 17–18
миллион нафар инсон болалар церебрал фалажлигидан азият чекмоқда, бу кўрсаткич ҳар
500 тирик туғилган чақалоқдан бири болалар церебрал фалажлиги ташхиси билан рўйхатга
олинишини билдиради. Ривожланган мамлакатларда болалар церебрал фалажлигининг
тарқалиши ҳар 1000 та тирик туғилишга нисбатан 1,5–2,5 ни ташкил этса, ривожланаётган
мамлакатлар ва паст-ўрта даромадли мамлакатларда бу кўрсаткич сезиларли даражада
юқори эканлиги қайд этилмоқда
3.
Тадқиқотнинг мақсадиБолалар цереблар
фалажлигида ҳаракат ва
когнитив бузилишларни
коррекция қилишда
психомотор реабилитация
имкониятларини ўрганиб
баҳолаш бўйича таклиф ва
тавсиялар ишлаб чиқишдан
иборат.
4. Тадқиқотнинг вазифалари
болалар церебрал фалажида ҳаракат бузилишлари вауларнинг динамикасини касаллик этиологияси ва турига
боғлаб ўрганиш;
болалар церебрал фалажида когнитив бузилишлар даражаси
ва динамикасини уларнинг турига боғлаб ўрганиш;
инструментал, яъни МРТ ва ЭЭГ текширувлари хулосалари
билан ҳаракат бузилишлари орасидаги коррелляцион
боғлиқлик даражасини ўрганиш;
болалар церебрал фалажида психомотор терапиянинг ҳаракат
ва когнитив бузилишларга ҳамда, ҳаёт сифати таъсирини
бахолаш
5.
• Тадқиқотнинг объекти сифатидаХоразм вилоят кўп тармоқли болалар
шифохонаси, ТТА Урганч филиали
клиникаси ва Реабитология марказида
болалар церебрал фалажида ташхиси
қўйилган 10 ёшдан 17 ёшгача бўлган 120
нафар беморда олиб борилади.
Таққослаш гуруҳини шу ёшдаги 30
нафар соғлом болалар олинган.
• Тадқиқотнинг предмети сифатида
клиник ва неврологик текширув, ҳаракат
бузилишлари динамикасини текшириш
мақсадида GMFSC шкаласи, когнитив
бузилишларни баҳолашда Leiter
International Performance Scale – 3 (Leiter3) шкаласи, бош миянинг
морфофункционал ҳолатини ташхислаш
учун МРТ ва ЭЭГ текшируви, ҳаракат ва
когнитив бузилишларнинг
реабилитацион индекси, ҳаёт сифатини
баҳолаш учун SF-36 сўровномаси
олинди.
6. Беморлар гуруҳларга тақсимланиши
БеморларнЎғил болалар
Қиз болалар
Жами
сони
%
сони
%
сони
%
48
40,0
25
20,8
73
60,8
31
25,8
16
13,3
47
39,2
79
65,8
41
34,2
120
100,0
инг
Асосий гуруҳ,
БЦФ ташхиси
(n = 120)
сони
БЦФнинг
диплегик
шакли
БЦФнинг
Диплегик
(n = 73)
Спастик
гемиплегия
(n = 47)
спастик
гемиплегик
шакли
Жами
7. БЦФли беморларнинг перинатал анамнез кўрсаткичлари
ТабиийКесар кесиш
56,20
53,20
46,80
43,80
Диплегик шакл (n=73)
Кўрсаткичлар
Спастик гемиплегия (n=47)
Диплегик шакл (n=73)
Спастик гемиплегия
(n=47)
Табиий
41 (56,2%)
25 (53,2%)
Кесар кесиш
32 (43,8%)
22 (46,8%)
Ҳомиладорлик муддати (хафта)
M±m
34,14±0,49
33,91±0,55
Туғилишдаги вазни (грамм)
M±m
2381,37±101,29
2353,62±116,94
Апгар шкаласи (1–5 дақиқа)
M±m
4,97±0,11
4,77±0,12
Туғруқ тури
p
>0,05
8. БЦФли беморларда коморбид ва қўшимча касалликларнинг тарқалиши
Эпилепсия34,2
40,4
53,2
Нутқий ривожланишдан орқада қолиш
61,6
55,3
52,1
Кўриш ва эшитиш бузилиши
Эндокрин тизими касалликлари
14,9
15,1
Айирув тизими касалликлари
17
13,7
Нафас аъзолари касалликлари
72,6
12,5
Юрак қон томир касалликлари
0
10
78,7
19,2
20
Спастик гемиплегия (n=47)
30
40
50
Диплегик шакл (n=73)
60
70
80
90
9. GMFCS бўйича беморларнинг тақсимоти
40,00%34,20%
35,00%
30,00%
25,00%
27,70%
27,40%
21,30%
23,40%
20,00%
15,10%
15,00%
12,80%
15,10%14,90%
8,20%
10,00%
5,00%
0,00%
I
II
GMFCS Диплегик
III
IV
Гемиплегия
V
10. MACS ва MAS кўрсаткичларининг гуруҳлар ўртасида солиштирма таҳлили
Диплегик шаклГемиплегик шакл
MACS (Қўл ҳаракатлари
46
қобилияти)
шакллари
II
(Модификацияланган
Эшворт шкаласи)
БЦФ
I
MAS
III
Қўл
Оёқ
мушаклари
мушаклари
тонуси
тонуси
22
17
Диплегик
14
11
9
шакл
Гемиплеги
I
II
III
к шакл
0.63±0.06 0.23±0.05
0.12±0.04
0.58±0.06
1.94±0.06
0.29±0.07 0.46±0.07
0.23±0.06
1.88±0.09
1.73±0.09
Изоҳ: Барча кўрсаткичлар бўйича p>0,05 статистик
жиҳатдан ишончли фарқ аниқланмади.
11. Leiter-3 субшкалалари бўйича гуруҳлараро қиёсий таҳлил натижалари (М ± м)
Leiter-3 субтестлариДиплегик шакл M±m
Гемиплегик шакл M±m
t
p
Кетма-кетлик (Мантиқ)
9,58±0,24
7,78±0,32
4,50
<0,001
9,53±0,23
8,17±0,34
3,31
0,002
9,58±0,23
8,46±0,30
2,96
0,004
9,05±0,23
7,72±0,34
3,24
0,002
Визуал мослаштириш
9,16±0,23
8,08±0,34
2,63
0,011
Тўғри визуал хотира
9,50±0,23
7,68±0,29
4,92
<0,001
8,89±0,24
8,06±0,31
2,12
0,038
Барқарор диққат
9,39±0,24
8,00±0,29
3,69
<0,001
Бўлинган диққат
8,93±0,26
8,21±0,27
1,92
0,059
Когнитив назорат
9,38±0,20
8,19±0,29
3,38
0,001
Шаклни тўлдириш
(Синтез)
Таснифлаш ва
аналогиялар
Визуал шаблонлар
(Матрица)
Тескари визуал хотира
(Ишчи хотира)
12. ЭЭГ ўзгаришлар даражаси (Зенков бўйича) гуруҳлараро қиёсий таҳлил (М ± м)
ГуруҳДиплегик шакл
Спастик гемиплегия
t-мезони
Ишончлилик
I — Енгил
0,274 ± 0,053
0,213 ± 0,060
0,765
II — Ўртача
0,521 ± 0,059
0,596 ± 0,072
−0,806
p > 0,05
Диплегик шакл
52,1
27,4
Спастик гемиплегия
59,6
21,3
I — Енгил
III — Оғир
0,205 ± 0,048
0,191 ± 0,058
0,186
20,5
II — Ўртача
19,1
III — Оғир
13. МРТ морфометрик кўрсаткичлари (М ± м)
7060
50
40
30
20
10
0
19
14
19
26
21
Қадоқсимон тана
гипоплазияси
Пешона тепа чакка соҳалари
субатрофияси
41
26
Гипоксик ишемик
энцефалопатия
14
Перивентрикуляр
лейкомаляция
Диплегик шакл
Спастик гемиплегия
Спастик
Кўрсаткич
Диплегик шакл
Кортекс қалинлиги (мм)
2,536 ± 0,054
2,537 ± 0,062
−0,012
Оқ модда зичлиги
23,000 ± 0,508
22,872 ± 0,589
0,171
Corpus callosum қалинлиги (мм)
4,952 ± 0,134
4,930 ± 0,157
0,109
Мия қоринчалари ҳажми (мЛ)
17,151 ± 0,710
17,213 ± 0,790
−0,061
Гиппокамп ҳажми (мЛ)
2,259 ± 0,063
2,236 ± 0,073
0,243
гемиплегия
t-мезони
Ишончлили
к
p > 0,05
14. МРТ текшируви хулосалари билан ҳаракат бузилишлари орасидаги коррелляцион боғлиқлик таҳлили
Гипоксик ишемик энцефалопатияҚадоқсимон тана гипоплазияси
Перивентрикуляр лейкомаляция
Пешона тепа чакка соҳалари субатрофияси
9,81
6,13
1,24
3,27
1,15
-0,03I
-8,95-9,2
II
-2,01-1,76
-3,21
-4,3
-1,41
5,01
0
III
IV
-2,9
-6,16
4,08 4,5
0,04
V
15. Gross Motor Function Measure-88 (GMFM-88) шкаласи бўйича солиштирма таҳлили
10ёрдамчи воситалар билан юриш
25
мустақил юриш қобилияти
15
қўллаб-қувватлаш билан туриш
15
35
30
20
мустақил туриш қобилияти
15
минимал қўллаб-қувватлаш билан ўтира олиш
40
25
30
мустақил ўтириш қобилияти
0
Назорат гуруҳи
10
20
Асосий гуруҳ
30
60
40
50
60
70
16. Диплегик шаклда асосий ва назорат гуруҳи бўйича реабилитациядан олдин ва кейинги кўрсаткичлар солиштирмаси
Асосий гуруҳНазорат гуруҳи
12
12
10
10
8
8
6
6
4
4
2
2
0
0
Реабилитациядан олдин M±SE
Реабилитациядан кейин M±SE
Реабилитациядан олдин M±SE
Реабилитациядан кейин M±SE
17. Гемиплегик шаклда назорат гуруҳи бўйича реабилитациядан олдин ва кейинги кўрсаткичлар солиштирма таҳлили
Асосий гуруҳ12
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
10
8
6
4
2
0
Реабилитациядан олдин M±SE
Назорат гуруҳи
Реабилитациядан кейин M±SE
Реабилитациядан олдин M±SE
Реабилитациядан кейин M±SE
18. ЭЭГ асосий ритмлари кўрсаткичлари — умумий солиштирмали жадвал (M±m)
Кўрсаткичα-ритм (Гц)
β-ритм (Гц)
θ-ритм (Гц)
δ-ритм (Гц)
Альфа индекси
(%)
Гуруҳ
Асосий
Назорат
Асосий
Назорат
Асосий
Назорат
Асосий
Назорат
Асосий
Назорат
Даводан олдин Даводан кейин
10.04±1.04
8.58±1.00
9.81±1.20
8.68±1.09
21.10±2.68
19.10±2.74
20.66±3.30
18.90±2.83
5.68±0.75
5.68±0.75
5.66±0.84
5.66±0.84
2.18±0.60
2.18±0.60
1.93±0.55
1.93±0.55
56.55±16.00
41.30±15.16
54.35±14.77
41.25±13.65
Δ
1.46
1.13
2
1.76
0
0
0
0
15.25
13.1
Ўсиш (%)
17.00%
13.00%
10.50%
9.30%
0.00%
0.00%
0.00%
0.00%
36.90%
31.80%
t
11.05
7.59
5.87
4.33
—
0
—
0
7.58
7.13
p
p<0.001
p<0.001
p<0.001
p<0.001
p>0.05
p>0.05
p>0.05
p>0.05
p<0.001
p<0.001
19. SF-36 сўровномаси асосида ҳаёт сифати кўрсаткичлари (M±m)
Назорат гуруҳиАсосий гуруҳ
62,95
67,2
Ижтимоий функциялар (6 ой кейин)
49,9
50,9
Ижтимоий функциялар (бошланғич)
58,2
62,1
Жисмоний функциялар (6 ой кейин)
44,8
45,65
Жисмоний функциялар (бошланғич)
Кўрсаткич
M±m
t-мезон
p-қиймат
M±m
t-мезон
p-қиймат
Гуруҳ
Жисмоний
функциялар
(бошланғич)
45,65±18,0
Асосий гуруҳ
44,85±19,2
Назорат гуруҳи
Жисмоний
функциялар
(6 ой кейин)
62,1±15,3
7,62
p<0,001
58,2±19,8
5,30
p<0,001
16,45±5,68
Ижтимоий
функциялар
(бошланғич)
50,95±17,4
13,35±2,45
49,9±18,9
∆ Жисмоний
Ижтимоий
функциялар
(6 ой кейин)
67,2±14,2
7,92
p<0,001
62,95±19,2
5,30
p<0,001
∆ Ижтимоий
16,25±6,19
13,05±2,32
20. Болалар церебрал фалажида мотор прогнозни нейровизуал маркерлар орқали индивидуаллаштириш
• RPI=(M1×3)+(M2×2)+(M3×1,5)+(M4×1)бунда M1 пешона-тепа-чакка субатрофияси,
M2 қадоқсимон тана гипоплазияси,
M3 гипоксик-ишемик энцефалопатия ва M4 перивентрикуляр лейкомаляция кўрсаткичларини ифодалайди.
Ҳисобланган RPI қиймати асосида бемор тўртта хавф гуруҳидан бирига тақсимланади.
Хавф гуруҳларига тақсимлаш:
RPI қиймати
Хавф гуруҳи
GMFCS башорати
Реабилитация прогнози
0 — 1,5
Қулай
I–II даража
Юқори
1,6 — 4,5
Ўртача
II–III даража
Ўртача
4,6 — 6,0
Оғирлашган
III–IV даража
Чекланган
6,1 — 7,5
Оғир
IV–V даража
Паст
21. Реабилитацион прогностик баҳолаш алгоритми
I БОСҚИЧ —НЕЙРОВИЗУАЛ
СКРИНИНГ ВА МРТ
ТОПИЛМАЛАРИНИ
СТАНДАРТЛАШТИРИ
Ш
II БОСҚИЧ —
ПРОГНОСТИК
ИНДЕКС ҲИСОБЛАШ
ВА ХАВФ ГУРУҲИГА
ТАҚСИМЛАШ
IV БОСҚИЧ —
ДИНАМИК
МОНИТОРИНГ ВА
ПРОТОКОЛНИ ҚАЙТА
КЎРИБ ЧИҚИШ
III БОСҚИЧ — GMFCS
ДАРАЖАСИНИ
ОБЪЕКТИВ БАҲОЛАШ
ВА НЕЙРОВИЗУАЛ
БАШОРАТ БИЛАН
ТАҚҚОСЛАШ
22. ХУЛОСАЛАР
• Тадқиқотда спастик диплегик шаклда (n=73) беморларнинг 61,6% и GMFCS I–II даражасига мансуббўлиб, нисбатан юқори функционал мустақилликни намоён этди. Спастик гемиплегияда (n=47)
GMFCS III даражаси 27,7% билан устунлик қилди. Перинатал анамнезда ўртача ҳомиладорлик
муддати 34 ҳафтадан паст, туғилиш вазни 2400 грамм атрофида, Апгар баллари 4,77–4,97 бўлиши икки
клиник шакл учун умумий патогенетик заминни тасдиқлади. Гуруҳлар ўртасида барча GMFCS
даражалари бўйича статистик ишончли фарқ аниқланмади (p>0,05).
• Дастлабки MMSE текшируви спастик диплегик шаклда 16,32±0,70 балл, спастик гемиплегияда
16,02±0,85 балл — иккала гуруҳда ўрта оғирликдаги когнитив бузилиш (10–18 балл зонаси) аниқлади;
гуруҳлар ўртасида фарқ ишончсиз (p>0,05). Энг паст кўрсаткич эслаш субшкаласида қайд этилди
(диплегик — 39,3%, гемиплегик — 37,0%). 6 ойлик психомотор реабилитациядан кейин асосий
гуруҳда MMSE 16,20 дан 23,45 баллга (+44,8%) кўтарилди — назорат гуруҳи +29,1% дан сезиларли
юқори (p<0,001).
• МРТ таҳлилида пешона-тепа-чакка субатрофияси GMFCS даражаси билан мукаммал корреляция
намоён этди (r=+0,985; rs=+1,000; p<0,05), қадоқсимон тана гипоплазияси (rr=+0,809) иккинчи кучли
маркер бўлди. ЭЭГда беморларнинг 52,1% да Зенков бўйича II даражали ўртача ўзгаришлар, 20,5% да
оғир III даражали ўзгаришлар аниқланди. Дастлабки α-ритм нормал диапазоннинг қуйи чегарасида
(8,58–8,68 Гц), альфа-индекс нормадан 2 баробар паст (41,3%) эканлиги мия биоэлектрик
фаолиятининг системали бузилишини тасдиқлади.
• 6 ойлик психомотор реабилитациядан сўнг асосий гуруҳда GMFM-88 52,6 дан 68,3 баллга (+30,8%) —
назорат гуруҳидаги +13,1% дан 2,4 баробар юқори кўтарилди (p<0,001). ЭЭГда α-ритм +17,0%, альфаиндекс +36,9% ошди. SF-36 бўйича жисмоний функциялар +36,0%, ижтимоий функциялар +31,9%
яхшиланди; ижтимоий функциялар 67,2 балл билан нормал диапазон (70 балл) чегарасига яқинлашди.
Барча кўрсаткичлар бўйича гуруҳлараро фарқ статистик ишончли бўлди (p<0,001).