Деки_таълимӣ_Бахши_1 (1)

1.

Вазорати маориф ва илми ҶТ · Бонки Ҷаҳонӣ · SDC · Tajikistan Digital Foundations · zypl.ai
ToT-и миллӣ «Асосҳои зеҳни сунъӣ»
Бахши I
Муқаддима ва мафҳумҳои асосии
зеҳни сунъӣ

2.

БАХШИ I
Натиҷаҳо пас аз омӯзиши ин бахш
1
2
3
Ба синф фаҳмонед, ки зеҳни
Дар 5 дақиқа истифодаи
Ба саволи «Зеҳни сунъӣ
сунъӣ чист — бидуни
зеҳни сунъиро дар телефон
омӯзгорро иваз мекунад?»
формула ва бидуни асрор
нишон диҳед
бо далел ҷавоб диҳед
Ин ба омӯзгор барои чӣ лозим аст
2

3.

БАХШИ I
Харитаи бахш
1
Зеҳни сунъӣ чист
2
Аз куҷо пайдо шуд: 1950 → 2022
3
Аз чӣ иборат аст: самтҳои ЗС
4
ЗС дар ҷаҳон ва дар Тоҷикистон
5
ЗС аллакай дар куҷо кор мекунад
5 модул
3

4.

САВОЛИ ОҒОЗИИ БАХШ
Пеш аз оғози кор овоз медиҳем
Оё зеҳни сунъӣ маънои калимаҳоро мефаҳмад?
А
Б
В
Ҳа, мисли инсон
Не, танҳо пешбинӣ
Гоҳе мефаҳмад, гоҳе не
мефаҳмад
мекунад
Овоздиҳӣ бо бардоштани даст. Ҷавоби дуруст ҳоло кушода намешавад.
Ҷавобро дар охири бахш таҳлил мекунем
4

5.

МОДУЛИ 1 · ДАРСИ 1
Зеҳни сунъӣ чист
Кадом хусусият барномаро «зеҳни сунъӣ» мегардонад?
А
Б
В
Инсон ҳамаи қоидаҳоро
Худаш аз мисолҳо
Он хеле тез кор мекунад
дар он навиштааст
омӯхтааст
Овоздиҳӣ бо бардоштани даст. Ҷавоби дуруст ҳоло кушода намешавад.
Саволи вуруд · модули 1
5

6.

МОДУЛИ 1 · ДАРСИ 1
Зеҳни сунъӣ соҳаи илмест, ки мошинҳоро барои иҷрои
корҳои ба ақли инсон ниёздошта месозад
• Забонро мефаҳмад, расмро мешиносад, қарор қабул мекунад
• Асос — омӯзиши мошинӣ: аз ҳазорон мисол меомӯзад
• Қоидаҳоро аз инсон намегирад — худаш мебарорад
• ЗС-и маҳдуд як вазифа иҷро мекунад. ЗС-и умумӣ ҳанӯз нест
Моҳият · Зеҳни сунъӣ чист
6

7.

МОДУЛИ 1 · ДАРСИ 1
Чӣ гуна кор мекунад
Барномаи муқаррарӣ
Омӯзиши мошинӣ
Инсон қоидаҳоро менависад
Низоми қоидаҳоро худаш мебарорад
Ҳолати нав — қоидаи нав
Ҳолати нав — омӯзиш аз мисолҳо
Ҷавоб ҳамеша якхела
Ҷавоб аз додаҳои омӯзишӣ вобаста
Механизм · Зеҳни сунъӣ чист
7

8.

МОДУЛИ 1 · МИСОЛИ ЗИНДА
Кушодани телефон аз рӯи чеҳра
ВАЗЪИЯТ
ЗС ЧӢ КАРД
НАТИҶА
Телефон бояд соҳибашро
Система аз мисолҳо
Соҳибашро мешиносад,
аз миёни миллиардҳо
омӯхта, аломатҳои
вале ғайр аз ин коре карда
чеҳра шиносад
чеҳраро муқоиса мекунад
наметавонад
Ҷавоб ба саволи модул: варианти 2. Система аз мисолҳо омӯхтааст, на аз қоидаҳои тайёр.
Кейс · Зеҳни сунъӣ чист
8

9.

МОДУЛИ 1 · КОРИ АМАЛӢ
Дар гурӯҳҳои 3–4 нафара кор мекунем
ЧӢ МЕКУНЕМ
1. SoroLLM-ро кушоед ва промпти экранро
ворид кунед
ПРОМПТ БА SOROLLM — АЗ ЭКРАН НАВИСЕД
Ту омӯзгори информатика ҳастӣ. Мафҳуми
зеҳни сунъиро ба хонандаи синфи 11 бо панҷ
2. Ҷавоби моделро бо таърифи слайд
ҷумлаи содда фаҳмон ва 3 мисол аз ҳаёти
муқоиса кунед
ҳаррӯзаро рӯйхат кун.
3. Ёбед, ки модел чиро партофтааст ё
илова кардааст
Нишон медиҳем: як мисол аз ҷавоби модел, ки ба дарси худ мегиред.
Кори амалӣ · Зеҳни сунъӣ чист
9

10.

МОДУЛИ 1 · ХУДРО САНҶЕД
Се савол аз рӯи модул
1
Омӯзиши мошинӣ аз барномаи муқаррарӣ бо чӣ фарқ мекунад?
2
Чаро зеҳни сунъии имрӯзаро «маҳдуд» меноманд?
3
Се мисоли зеҳни сунъиро дар телефон номбар кунед
Худсанҷӣ · Зеҳни сунъӣ чист
10

11.

МОДУЛИ 2 · ДАРСИ 2
ЗС аз куҷо пайдо шуд: 1950 → 2022
Истилоҳи «зеҳни сунъӣ» кай пайдо шуд?
А
Б
В
Соли 1956
Соли 1997
Пас аз соли 2020
Овоздиҳӣ бо бардоштани даст. Ҷавоби дуруст ҳоло кушода намешавад.
Саволи вуруд · модули 2
11

12.

МОДУЛИ 2 · ДАРСИ 2
ЗС мавҷ ба мавҷ рушд кард: авҷ бо «зимистони ЗС» иваз
мешуд
• Санҷиши Тюринг — соли 1950, пеш аз пайдоиши истилоҳ
• Истилоҳи «зеҳни сунъӣ» — конфронси Дартмут, 1956
• «Зимистони ЗС»: таваҷҷӯҳ ва маблағгузорӣ кам мешуд
• Ривоҷи имрӯза ба 70 соли кор такя мекунад
Моҳият · ЗС аз куҷо пайдо шуд: 1950 → 2022
12

13.

МОДУЛИ 2 · ДАРСИ 2
Чӣ гуна кор мекунад
1950
Санҷиши
Тюринг
1956
›
Дартмут:
истилоҳи ЗС
Механизм · ЗС аз куҷо пайдо шуд: 1950 → 2022
1974 ва 1987
›
«Зимистони
ЗС»
2012
›
Омӯзиши
амиқ
›
2017
Трансформер
›
2022
ЗС-и тавлидӣ
13

14.

МОДУЛИ 2 · МИСОЛИ ЗИНДА
AlphaGo, соли 2016
ВАЗЪИЯТ
ЗС ЧӢ КАРД
НАТИҶА
Го бозие ҳисоб мешуд, ки
Система аз бозиҳо омӯхт
Ғалаба бар чемпиони
мошин дар он аз инсон
ва бо худаш бозӣ кард
ҷаҳон — 6 сол пеш аз
ғолиб омада
ChatGPT
наметавонист
Ҷавоб ба саволи модул: варианти 1. Соли 1956, конфронси Дартмут.
Кейс · ЗС аз куҷо пайдо шуд: 1950 → 2022
14

15.

МОДУЛИ 2 · КОРИ АМАЛӢ
Дар гурӯҳҳои 3–4 нафара кор мекунем
ЧӢ МЕКУНЕМ
1. Аз SoroLLM ҷадвали марҳилаҳои рушди
ЗС-ро талаб кунед
2. Солҳоро бо хатти вақти слайд муқоиса
ПРОМПТ БА SOROLLM — АЗ ЭКРАН НАВИСЕД
Панҷ марҳилаи муҳимтарини рушди зеҳни
сунъиро бо сол ва шарҳи кӯтоҳ дар шакли
ҷадвал биёр.
кунед
3. Фарқиятҳоро бо ранги сурх нишон
диҳед
Нишон медиҳем: фарқияте, ки байни ҷавоби модел ва хатти вақт ёфтед.
Кори амалӣ · ЗС аз куҷо пайдо шуд: 1950 → 2022
15

16.

МОДУЛИ 2 · ХУДРО САНҶЕД
Се савол аз рӯи модул
1
Кадомаш пештар: санҷиши Тюринг ё истилоҳи «зеҳни сунъӣ»?
2
«Зимистони ЗС» чист?
3
Чаро соли 2022-ро нуқтаи гардиш меноманд?
Худсанҷӣ · ЗС аз куҷо пайдо шуд: 1950 → 2022
16

17.

МОДУЛИ 3 · ДАРСИ 3
ЗС аз чӣ иборат аст: самтҳо
Ёрдамчии овозӣ ба кадом самти ЗС тааллуқ дорад?
А
Б
В
Коркарди забон (NLP)
Омӯзиши амиқ
Ҳар ду якҷоя
Овоздиҳӣ бо бардоштани даст. Ҷавоби дуруст ҳоло кушода намешавад.
Саволи вуруд · модули 3
17

18.

МОДУЛИ 3 · ДАРСИ 3
ЗС як технология не, балки якчанд самт аст, ки якҷоя кор
мекунанд
• Омӯзиши мошинӣ — асоси ҳама
• Омӯзиши амиқ — шохаи қавитари он
• NLP забонро мефаҳмад, биниши компютерӣ — тасвирро
• Робототехника дар ҷаҳони воқеӣ амал мекунад
Моҳият · ЗС аз чӣ иборат аст: самтҳо
18

19.

МОДУЛИ 3 · ДАРСИ 3
Чӣ гуна кор мекунад
Самт
Чиро мефаҳмад ё мекунад
Омӯзиши мошинӣ
Дар додаҳо намунаҳоро меёбад
Коркарди забон (NLP)
Матн ва нутқ — асоси SoroLLM
Биниши компютерӣ
Тасвир ва видео
Робототехника
Амал дар ҷаҳони воқеӣ
Механизм · ЗС аз чӣ иборат аст: самтҳо
19

20.

МОДУЛИ 3 · МИСОЛИ ЗИНДА
Мошини худгард
ВАЗЪИЯТ
ЗС ЧӢ КАРД
НАТИҶА
Мошин бояд бидуни
Биниш роҳро мебинад,
Се самт дар як система —
ронанда дар роҳ ҳаракат
омӯзиши мошинӣ қарор
ҷудогона ҳеҷ кадом кор
кунад
қабул мекунад,
намекунад
робототехника идора
мекунад
Ҷавоб ба саволи модул: варианти 3. Ёрдамчии овозӣ ҳам NLP аст, ҳам омӯзиши амиқ.
Кейс · ЗС аз чӣ иборат аст: самтҳо
20

21.

МОДУЛИ 3 · КОРИ АМАЛӢ
Дар гурӯҳҳои 3–4 нафара кор мекунем
ЧӢ МЕКУНЕМ
ПРОМПТ БА SOROLLM — АЗ ЭКРАН НАВИСЕД
1. Ба SoroLLM промпти экранро диҳед
Барои ҳар маҳсулот бигӯ, ки кадом самти зеҳни
2. Ҳар ҷавоби моделро бо ҷадвали самтҳо
сунъиро истифода мебарад: Google Translate,
санҷед
кушодани телефон аз рӯи чеҳра, тавсияҳои
3. Маҳсулотеро ёбед, ки ба ду самт
YouTube.
тааллуқ дорад
Нишон медиҳем: маҳсулоте, ки ба ду самт мансуб донистед, ва сабабашро.
Кори амалӣ · ЗС аз чӣ иборат аст: самтҳо
21

22.

МОДУЛИ 3 · ХУДРО САНҶЕД
Се савол аз рӯи модул
1
Кадом самт дар асоси SoroLLM қарор дорад?
2
Омӯзиши амиқ аз омӯзиши мошинӣ бо чӣ фарқ мекунад?
3
Мошини худгард кадом самтҳоро истифода мебарад?
Худсанҷӣ · ЗС аз чӣ иборат аст: самтҳо
22

23.

МОДУЛИ 4 · ДАРСҲОИ 4–5
ЗС дар ҷаҳон ва дар Тоҷикистон
Чаро ба кишвар модели забонии худӣ лозим аст, агар
ChatGPT бошад?
А
Б
В
Ин масъалаи нуфуз аст
Моделҳои ҷаҳонӣ
Ин барои давлат арзонтар
тоҷикиро суст медонанд
аст
Овоздиҳӣ бо бардоштани даст. Ҷавоби дуруст ҳоло кушода намешавад.
Саволи вуруд · модули 4
23

24.

МОДУЛИ 4 · ДАРСҲОИ 4–5
ЗС ба масъалаи сиёсати давлатӣ табдил ёфт, на танҳо
технология
• ИМА ва Чин дар таҳия пешсафанд
• Иттиҳоди Аврупо ба танзими қонунӣ такя мекунад: AI Act
• Кишварҳо стратегияи миллии ЗС қабул мекунанд
• Тоҷикистон иқтисоди рақамӣ ва SoroLLM-ро рушд медиҳад
Моҳият · ЗС дар ҷаҳон ва дар Тоҷикистон
24

25.

МОДУЛИ 4 · ДАРСҲОИ 4–5
Чӣ гуна кор мекунад
Моделҳои ҷаҳонӣ
аз англисӣ омӯхтанд
Механизм · ЗС дар ҷаҳон ва дар Тоҷикистон
›
Тоҷикӣ барои онҳо
забони нодир аст
›
SoroLLM аз матнҳои
тоҷикӣ омӯхт
Забон дар муҳити
›
рақамӣ зиндагӣ
мекунад
25

26.

МОДУЛИ 4 · МИСОЛИ ЗИНДА
SoroLLM — модели миллии забон
ВАЗЪИЯТ
ЗС ЧӢ КАРД
НАТИҶА
Моделҳои ҷаҳонӣ
Модел аз матнҳои тоҷикӣ
Истиқлоли рақамӣ ва
тоҷикиро суст медонанд
омӯхт: китоб, рӯзнома,
ҳифзи забон дар асри
ва нодақиқ ҷавоб
ҳуҷҷат
рақамӣ
медиҳанд
Ҷавоб ба саволи модул: варианти 2. Моделҳои ҷаҳонӣ тоҷикиро суст медонанд.
Кейс · ЗС дар ҷаҳон ва дар Тоҷикистон
26

27.

МОДУЛИ 4 · КОРИ АМАЛӢ
Дар гурӯҳҳои 3–4 нафара кор мекунем
ЧӢ МЕКУНЕМ
ПРОМПТ БА SOROLLM — АЗ ЭКРАН НАВИСЕД
1. Аз SoroLLM муқоисаи ду кишварро
Рушди зеҳни сунъиро дар ИМА ва Чин дар
талаб кунед
шакли ҷадвали кӯтоҳ муқоиса кун: ширкатҳо,
2. Аз ҷавоб ду рақам ё номи мушаххасро
самтҳои асосӣ.
интихоб кунед
3. Онҳоро аз рӯи манбаи дуюм санҷед
Нишон медиҳем: як далели тасдиқшуда ва як далеле, ки тасдиқ нашуд.
Кори амалӣ · ЗС дар ҷаҳон ва дар Тоҷикистон
27

28.

МОДУЛИ 4 · ХУДРО САНҶЕД
Се савол аз рӯи модул
1
Чаро Иттиҳоди Аврупо қонун дар бораи ЗС қабул кард?
2
«Стратегияи миллии ЗС» чӣ маъно дорад?
3
Кадом се мушкилӣ ба рушди ЗС дар кишвар халал мерасонад?
Худсанҷӣ · ЗС дар ҷаҳон ва дар Тоҷикистон
28

29.

МОДУЛИ 5 · ДАРСИ 6
ЗС аллакай дар куҷо кор мекунад
Як ширкат ЗС-ро дар чанд соҳа истифода бурда метавонад?
А
Б
В
Одатан дар як соҳа
Дар ду-се соҳа
Дар якчанд соҳа ҳамзамон
Овоздиҳӣ бо бардоштани даст. Ҷавоби дуруст ҳоло кушода намешавад.
Саволи вуруд · модули 5
29

30.

МОДУЛИ 5 · ДАРСИ 6
ЗС технологияи универсалист: қариб дар ҳама соҳаҳо кор
мекунад
• Маориф, тандурустӣ, молия, маркетинг
• Савдо, платформаҳои намоишӣ, логистика, сохтмон
• Дар ҳама ҷо корҳои такрориро осон мекунад
• Дар ҳама ҷо ба қарор кӯмак мекунад, вале худаш қабул намекунад
Моҳият · ЗС аллакай дар куҷо кор мекунад
30

31.

МОДУЛИ 5 · ДАРСИ 6
Чӣ гуна кор мекунад
Соҳа
Маориф
ЗС чӣ мекунад
Машқро мувофиқи сатҳи хонанда интихоб
мекунад
Тандурустӣ
Аломатҳои бемориро дар тасвир меёбад
Савдо ва логистика
Мол тавсия медиҳад, масир месозад
Сохтмон
Механизм · ЗС аллакай дар куҷо кор мекунад
Вариантҳои лоиҳа месозад, бехатариро
назорат мекунад
31

32.

МОДУЛИ 5 · МИСОЛИ ЗИНДА
Amazon
ВАЗЪИЯТ
ЗС ЧӢ КАРД
НАТИҶА
Миллионҳо фармоишро
ЗС дар савдо ва логистика
Як ширкат ЗС-ро якбора
тавсия кардан, нигоҳ
ҳамзамон кор мекунад
дар чанд соҳа истифода
доштан ва расонидан
мебарад
лозим аст
Ҷавоб ба саволи модул: варианти 3. Як ширкат ЗС-ро якбора дар чанд соҳа татбиқ мекунад.
Кейс · ЗС аллакай дар куҷо кор мекунад
32

33.

МОДУЛИ 5 · КОРИ АМАЛӢ
Дар гурӯҳҳои 3–4 нафара кор мекунем
ЧӢ МЕКУНЕМ
1. Аз SoroLLM рӯйхати соҳаҳоро бо мисол
талаб кунед
2. Соҳаеро интихоб кунед, ки ба минтақаи
ПРОМПТ БА SOROLLM — АЗ ЭКРАН НАВИСЕД
Ҳашт соҳаеро номбар кун, ки дар онҳо зеҳни
сунъӣ истифода мешавад, ва барои ҳар кадом
мисоли кӯтоҳ биёр.
шумо наздик аст
3. Фикр кунед, чӣ гуна онро дар дарси худ
нишон медиҳед
Нишон медиҳем: соҳа ва мисоле, ки ба дарси худ мегиред.
Кори амалӣ · ЗС аллакай дар куҷо кор мекунад
33

34.

МОДУЛИ 5 · ХУДРО САНҶЕД
Се савол аз рӯи модул
1
Чаро ЗС-ро технологияи универсалӣ меноманд?
2
ЗС дар савдо ва дар маориф чӣ умумият дорад?
3
Дар ҳама соҳаҳо ЗС кадом кори якхеларо иҷро мекунад?
Худсанҷӣ · ЗС аллакай дар куҷо кор мекунад
34

35.

БАХШИ I
Чиро таҳлил кардем
1
ЗС қоидаҳоро аз инсон намегирад — аз мисолҳо меомӯзад
2
Истилоҳ соли 1956 пайдо шуд, ривоҷи соли 2022 ба 70 соли кор такя мекунад
3
Самтҳои ЗС рақобат намекунанд, балки ба як система ҷамъ мешаванд
4
ЗС масъалаи сиёсати давлатӣ шуд; SoroLLM модели миллист
5
ЗС универсал аст: як ширкат онро якбора дар чанд соҳа татбиқ мекунад
Ҷамъбасти бахш
35

36.

БА САВОЛИ ОҒОЗӢ БАРМЕГАРДЕМ
Оё зеҳни сунъӣ маънои калимаҳоро мефаҳмад?
Ҷавоби дуруст: варианти 2 — не, модел пешбинӣ мекунад.
• Модел ҷавобро аз калимаҳои дархост месозад, на аз фаҳмиши маъно
• Бинобар ин саволи дақиқ ҷавоби дақиқ, саволи норавшан ҷавоби умумӣ медиҳад
• Аз ҳамин сабаб ҷавоб гоҳо боваринок ва ҳамзамон нодуруст мебарояд
• Механизми пешбинӣ дар бахши III муфассал таҳлил мешавад
Гурӯҳ дар оғоз чӣ фикр мекард — ва ҳоло чӣ медонад
36

37.

БАХШИ I
Пеш аз дарси худ чӣ бояд кард
1
Ҳамаи 6 дарси бахшро аз рӯи
2
роҳнамои методӣ омӯзед
3
Мисолҳоро бо мисолҳои маҳаллӣ
иваз кунед: ноҳия ва мактаби шумо
Панҷ промпти SoroLLM-и ин
слайдҳоро худатон иҷро кунед
4
Тайёрӣ ба дарси 1-ро пеш аз синф бо
ҳамкорони худ санҷед
Маълумоти умумӣ ≠ омодагӣ ба гузаронидани дарс.