Презентация №1 Неліктен крест жорықтары ұйымдастырылды

1.

Білімді өзектендіру:
«Тарихи шақыру»
1095 жылғы Клермон соборында Рим Папасы II
Урбан халық алдында күшті үндеу жасады. Жиналған
мыңдаған адамдар — шаруалар, рыцарьлар,
дінбасылар — оның сөзіне «Deus lo volt!» («Тәңір
солай қалайды!») деп жауап берді. Киімдеріне қызыл
крест тіккен қарулы адамдар Иерусалимге аттануға
дайын болды. Бірақ бұл шындап та тек діни сезімнен
туындаған ба? Осы суретке мұқият қараңдар және
мына проблемалық сұрақты ойлаңдар: «Неліктен
мыңдаған шаруалар мен рыцарьлар қасиетті
Иерусалимге қару алып аттанды? Оларды діни
сенім ғана итермеледі ме, әлде жер, байлық және
билікке деген қызығушылық та болды ма?» Өз
болжамдарыңды дайын жауапсыз ортаға айт.

2.

№1 сабақ. Неліктен крест
жорықтары ұйымдастырылды?
Пән: Дүниежүзі тарихы | Бөлім: Крест жорықтары | Сынып: 6
Оқу
мақсаты
(6.3.2.6):
Картада
оқиғаларды
даму
динамикасында белгілей отырып, 1–4 жорықтар мысалында
крест жорықтарының себеп-салдарын анықтау.
Сабақ мақсаты: Шаруалар, рыцарьлар және шіркеудің крест
жорықтарына қатысу себептерін анықтау; 1–4 крест
жорықтарының бағыттарын картада көрсетіп, шекаралардың
өзгеруін түсіндіру; ЖИ жасаған 4-ші крест жорығы туралы
жалған мәтінді фактчекинг арқылы түзету.
Тарихи концепт: «Себеп пен салдар» — діни фанатизм,
экономикалық мұқтаждық және саяси мүдделердің екі ғасырлық
соғысқа және жаңа мемлекеттердің құрылуына әкелгенін талдау.
Құндылық: «Бірлік және Ынтымақ», «Әділдік және
Жауапкершілік» — діни қақтығыстардың зардаптарын түсіну
және бейбітшіліктің маңызын бағалау.

3.

Крест жорықтарының
басталуы (1095–1096 жж.)
1095 жылы Рим Папасы II Урбан Франциядағы Клермон
қаласында
ұлы
Иерусалимдегі
селжұқтардан
собор
шақырды.
Ол
Қасиетті
Қабір
шіркеуін
«азат
етуге»
шақырды.
христиандарды
Папаның
мұсылманүндеуіне
Еуропаның барлық бұрышынан жауап берілді: 1096 жылдан
бастап крест жорықтары — ресми атауы «Dei Gesta per Francos»
(«Франктердің Тәңір атынан жасаған істері») — басталды.
Барлығы 1096 жылдан 1270 жылға дейін 8 ірі жорық өтті.
Жорықтардың ресми ұраны діни болғанымен, тарихшылар
бүгінде оның астарында терең экономикалық, саяси және
әлеуметтік себептердің жатқанын дәлелдеген. Еуропаны жаулап
алушылықтың жолына шығарған осы күрделі себептерді бірге
зерделейік.

4.

5.

6.

Шаруалар мен
рыцарьлардың мүддесі
XI
ғасырдың
соңы
Еуропада ауыр
кезең
болды.
Шаруалар ашаршылық пен індеттен, ал феодалдық
езгіден жапа шекті. Олар үшін крест жорығы — жаңа
жер алу, борыштан құтылу және азат адам болу
мүмкіндігі болды. Папа шаруаларға «Шығыста берекелі
жерлер күтеді» деп уәде берді. Рыцарьлар мен феодалдар
үшін де мақсат айқын болды: Шығыстың аңызға
айналған байлығы, жаңа жер иеліктері — феодтар —
және саяси ықпал оларды баурап алды. Еуропада ең кіші
ұл мұрагерлікке жер ала алмайтын еді, сол себепті
мыңдаған жас рыцарьлар Шығысқа жорыққа шыкты.
Негізгі қорытынды: крест жорықтарының себептері
тек діни емес, экономикалық және әлеуметтік сипатта
болды.

7.

Шіркеу мен
саудагерлердің мақсаты
Католик шіркеуінің мақсаты да тиімді болды. XI ғасырда
Рим
Папасы
мен
Константинополь
патриархы
арасындағы 1054 жылғы Бас схизма — Шіркеудің бөлінуі
— болды. Рим Папасы крест жорықтарын арқылы
христиан әлемін өз басшылығымен қайта біріктіруді
және Папа билігін Шығысқа жүргізуді мақсат тұтты.
Сонымен қатар Жерорта теңізіндегі саудагерлер —
Венеция, Генуя, Пиза республикалары — Шығыспен
сауда жолдарына шығуды армандады: жібек, дәмдеуіштер
және асыл тастар. Осылайша Папаның діни ұраны мен
саудагерлердің коммерциялық мүддесі, феодалдардың
жерге деген сусамырлығы бір арнаға қосылып, алып
жорықты ұйымдастырды. Діни ұран — саяси және
экономикалық мақсаттар үшін пайдаланылған күшті
құрал болды.

8.

1–4 крест жорықтарының негізгі
нәтижелері
Бірінші крест жорығы (1096–1099): Кресшілер Таяу Шығысқа жетіп, 1099 жылы
Иерусалимді қанды шайқастан кейін басып алды. Жорықтың нәтижесінде Таяу Шығыста
еуропалық үлгідегі жаңа мемлекеттер құрылды: Иерусалим корольдігі, Эдесса графтығы,
Антиохия князьдігі, Триполь графтығы. Аймақтың саяси картасы түбегейлі өзгерді.
Екінші (1147–1149) және Үшінші (1189–1192) жорықтар Иерусалимді мұсылман
қолбасшысы Салахаддин қайтарып алғаннан кейін оны азат ету үшін ұйымдастырылды,
бірақ тиянақты нәтиже бермеді. Төртінші крест жорығы (1202–1204): Ең скандалды
жорық. Кресшілер Иерусалимге жетпей, Венецияның ықпалымен бай христиандық
Константинополь қаласын басып алып, аяусыз тонады. Бұл жорықтың діни ниетін
толықтай жоққа шығарды және жорықтың шын мәніндегі экономикалық-басқыншылық
бет-бейнесін ашты.

9.

Сабақтың тапсырмалары: 1-тапсырма + 2тапсырма + ЖИ
1-тапсырма. «Себептер матрицасы» — топтық жұмыс (4 балл). Сынып 3 топқа бөлінеді: 1-топ
«Шаруалар», 2-топ «Рыцарьлар мен феодалдар», 3-топ «Католик шіркеуі мен саудагерлер». Әр топ берілген
тарихи мәтінді талдап, флипчартқа өз тобының крест жорығына қатысуының 2 негізгі себебін дәлелмен
жазады және олардың мақсаты діни ме, экономикалық-саяси ма екенін ауызша қорғайды. Дайын жауапты
іздеме — өз тобыңның мәтінінен тап. 2-тапсырма. «Картографиялық бағдар» — жұптық жұмыс (4
балл). Жұптар кескін картаға 1-ші крест жорығының бағытын сызып, Иерусалимді белгілейді; жаңа
кресшілер мемлекеттерінің шекарасын көрсетеді; 4-ші жорықтың бағытын (Константинополь) сызып, оның
салдарын 1 сөйлеммен дәптерге жазады. ЖИ тапсырмасы. «ChatGPT/Claude AI: Жалған тарихқа
фактчекинг» (2 балл). ЖИ мәтіні: «Төртінші крест жорығы өте сәтті өтті, кресшілер Иерусалимді
мұсылмандардан толығымен бейбіт жолмен азат етті және ешқандай қаланы тонаған жоқ. Олар тек діни
мақсатты көздеді». Осы мәтіннен 2 тарихи қатені тауып, нақты деректермен жазбаша түзет. Жалпы: 10
балл.

10.

ЕБҚ оқушыларына арналған тапсырмалар
1-тапсырма — 4 балл. Саған карточка беріледі. Онда үш сөз бар: «Алтын/Байлық»,
«Жер», «Крест». Осы сөздерді тиісті суреттермен — рыцарь, шаруа, дінбасы —
сызықпен қос. Содан кейін жұбыңа 1 сөйлеммен айт: шаруалар неге жорыққа барды? 2тапсырма — 4 балл. Саған дайын бағыттары сызылған карта беріледі. Картадан
«Иерусалим» қаласын тауып, оны қызыл қарындашпен боя. Дәптеріңе мына сөйлемді
жаз: «Бұл қала үшін соғыс болды». ЖИ тапсырмасы — 2 балл. Мына сұраққа жауап
бер: «Кресшілер басқа қалаларды бейбіт аралады ма, әлде оларды тонап, қиратты
ма?» — дұрыс нұсқаны ауызша айт немесе белгіле. Жұбың немесе мұғалім саған
көмектеседі. Жақсы жұмыс жаса!

11.

Бекіту: Wordwall онлайнквиз (10 сұрақ)
Бүгінгі сабақта үйренгендерің — крест жорықтарының
себептері, қатысушы топтар, жорықтардың нәтижелері
және 4-ші жорықтың шын мәні — туралы білімдеріңді
тексеретін уақыт келді! Интерактивті тақтадан QR-кодты
смартфоныңмен сканерле немесе кезекпен тақтаға
шығып
квизге
қатыс.
Сілтеме:
https://wordwall.net/ru/resource/121892318. Квизте 10
сұрақ бар, жауап беру кезінде бүгін зерттеген деректерді
қолдан: Клермон соборы, II Урбан, шаруалар мен
рыцарьлардың мақсаты, 1-ші жорықтың нәтижесі,
Константинопольдің тоналуы. Тапсырма жылдам (блиц)
қарқынмен өтеді — зейінді шоғырландыр! ЕБҚ
оқушысына: мұғалім немесе жұбың саған ең жеңіл
сұрақты таңдап, жауапты белгілеуге көмектеседі. Тамаша
нәтиже көрсет!

12.

Рефлексия + Өзін-өзі бағалау + Үй
тапсырмасы
Рефлексия «3-2-1» әдісі (2 минут). Дәптеріңе жаз: 3 — бүгін білген 3 маңызды ақпарат (мысалы, жорық
себептері); 2 — тақырып бойынша 2 қызықты факт (мысалы, 4-ші жорық туралы); 1 — түсініксіз болған
немесе көбірек білгісі келетін 1 сұрақ. ЕБҚ: бүгінгі сабақтан есіңде қалған 1 маңызды сөзді жаз.
Өзін-өзі бағалау (1 минут): бағалау парағыңдағы 1-тапсырма (4 балл) + 2-тапсырма (4 балл) + ЖИ
тапсырмасы (2 балл) ұпайларыңды қос. Максимум — 10 балл. Парақты мұғалімге тапсыр.
Үй тапсырмасы: А нұсқасы (негізгі) — оқулықтан мәтінді оқып, 3 негізгі себепті және 1-ші жорықтың
нәтижесін жазып кел. В нұсқасы (шығармашылық) — «Діни ұранмен басталған тонаушылық»
тақырыбында 4-ші жорықтың мақсаты қалай өзгергенін талдайтын 6–7 сөйлемдік шағын тарихи эссе жаз.
С нұсқасы (ЕБҚ) — «Иерусалим, кресші, соғыс, Рим Папасы» сөздерін дәптерге әдемілеп көшіріп жаз.
Келесі сабақта тексеріледі!