9-сынып_География_§21-22_Қолайсыз және қауіпті атмосфералық құбылыстар_KZ-RU (1)

1. Көшпелі мал шаруашылығының қалыптасуы

Қолайсыз және қауіпті
атмосфералық
құбылыстар
Неблагоприятные и опасные атмосферные
явления. Народная метеорология
9-сынып · География · § 21–22 · 80 мин
ATL: Communication — ойланып, кері байланыс бере және қабылдай алады

2. IB шеңбері Unit атауы: Қазақстандағы ежелгі адамдардың өмірі. / Life of ancient people in Kazakhstan.

IB шеңбері
2 мин
Unit атауы: Қазақстан климаты және атмосфералық құбылыстар / Climate of Kazakhstan and
atmospheric phenomena
Key Concept: Relationships — байланыстар
Related Concepts: Causality, Management and
intervention — себеп-салдар, басқару және араласу
Global Context: Globalization and sustainability —
жаһандану және тұрақтылық
Statement of Inquiry: Табиғи процестер мен
шаруашылықтың байланысын түсіну қауіпті
құбылыстардың зардабын азайтуға көмектеседі.
Понимание связи природных процессов и хозяйства помогает
снизить ущерб от опасных явлений.
Сабақтың мақсаты:
Қауіпті атмосфералық құбылыстардың түрлері мен таралуын
түсіндіру; халықтық метеорология терминдерін талдап,
қорғану шараларын ұсыну.
Объяснять виды и распространение опасных явлений;
анализировать народные метеотермины и предлагать меры
защиты.
Сабақ сұрағы / Вопрос урока
Қауіпті атмосфералық құбылыстар шаруашылыққа қалай әсер
етеді және халық оларды қалай болжаған?
Как опасные явления влияют на хозяйство и как их
предсказывал народ?
Бағалау / Оценивание
Критерий B: i зерттеу сұрағы · ii дереккөздер · iii талдау | Критерий C: i ақпаратты жеткізу (инфографика) · ii
шығармашылықпен құрылымдау
ATL: Communication; Ішкі кластер: Оқушылар өзара әрекеттесу арқылы қалай қарым-қатынас жасайды? ИНДИКАТОР
(2-тоқсан) ★ Ойланып, кері байланыс бере және қабылдай алады.
9-сынып · География · § 21–22 Қолайсыз және қауіпті атмосфералық құбылыстар

3. Не болды?

Оқушылар болжайды → сабақтың мақсатын өздері тұжырымдайды.
5 мин
❓
Сұрақ
Бұл қандай құбылыс? Шаруа
шығынды қалай азайта алады?
Что это за явление? Как уменьшить
потери?
Маусым басы
40 күннен кейін
Жаңбыр мол, бидай көк — мол өнім
күтілді.
Жаңбыр жоқ, ыстық жел соқты,
топырақ жарылды.
Дожди, всходы, ждали хороший урожай.
Дождя нет, подул горячий ветер, почва
растрескалась.
9-сынып · География · § 21–22 Қолайсыз және қауіпті атмосфералық құбылыстар

4. Сөздік

/ Словарь
4 мин
құрғақшылық
аңызақ
қараборан
ұзақ уақыт жауын-шашынның
болмауы
ыстық әрі құрғақ жел
күшті шаңды дауыл
суховей
сильная пыльная буря
бозқырау (үсік)
көктайғақ
боран
0 °C-тан төмен түсу, өсімдік
зақымданады
жаңбырдың мұз болып қатуы
қар мен қатты жел
гололёд
метель, буран
засуха
заморозки
9-сынып · География · § 21–22 Қолайсыз және қауіпті атмосфералық құбылыстар

5. Климат өзгерді — өмір өзгерді

Құрғақшылық / Засуха
8 мин
СЕБЕП / ПРИЧИНА
Антициклон ұзақ тұрақтайды, ылғал жетіспейді.
Длительный антициклон, дефицит влаги.
БЕЛГІ / ПРИЗНАК
30 күннен астам жауын жоқ, ауа ыстық, топырақ
құрғайды.
Более 30 дней без осадков, высокая t, сухая почва.
САЛДАР / СЛЕДСТВИЕ
Егін шығымы түседі, жайылым күйеді, мал азығы
азаяды.
Падает урожайность, выгорают пастбища.
Құрғақшылық — ең жиі қайталанатын қауіпті құбылыс: Батыс Қазақстан, Қостанай, Ақмола облыстары. / Засуха —
самое частое опасное явление.
9-сынып · География · § 21–22 Қолайсыз және қауіпті атмосфералық құбылыстар

6. Қандай мал өсірілді? / Каких животных разводили?

Аңызақ және шаңды дауыл / Суховеи и пыльные бури
Аңызақ / Суховей
Қараборан / Пыльная буря
t > 25 °C, ауаның ылғалдылығы 30 %дан төмен, жел 5 м/с-тан жоғары.
Өсімдік буланудан қурайды, дән
толмайды.
Жел 15–20 м/с; топырақтың құнарлы
қабаты ұшады, көріну 1 км-ден
төмендейді.
Жол, электр желісі, мал зардап шегеді.
Горячий сухой ветер: растения высыхают,
зерно не наливается.
Ветер уносит плодородный слой,
видимость падает.
8 мин
Қорғану / Защита
орман белдеулері, танап
айналымы, топырақты аудармай
өңдеу
лесополосы, севооборот,
безотвальная обработка
Жел эрозиясы құнарлы қабатты жоғалтады — 1 см қарашірік 100 жылда қалпына келеді. / Ветровая эрозия: 1 см
гумуса восстанавливается ~100 лет.
9-сынып · География · § 21–22 Қолайсыз және қауіпті атмосфералық құбылыстар

7.

Қысқы және көктемгі қауіптер / Зимние и весенние опасности
❄