Azimova Vazira Ta'lim turizmi илмий (2)

1.

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
«IPAK YO‘LI» TURIZM VA MADANIY MEROS
XALQARO UNIVERSITETI
AZIMOVA VAZIRA OQILJONOVNA
“HUDUDLARDA TA’LIM TURIZMINI RIVOJLANTIRISHNING TASHKILIY-IQTISODIY
MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH”
mavzusidagi
08.00.17 – Turizm va mehmonxona faoliyati
Iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (Doctor of Philosophy)
ilmiy darajasini olish uchun tayyorlangan
DISSERTATSIYA TAQDIMOTI
Ilmiy rahbar:
i.f.d., prof. Eshtayev Alisher Abdug’aniyevich
Toshkent – 2025

2.

2
Dissertatsiya mavzusining dolzarbligi
Jahon turizm va sayyohlik konsulligining 2025-yilgi ma’lumotlariga ko‘ra, xalqaro
turistlarning tashrif buyurgan mamlakatlaridagi xarajatlari 2,1 trillion dollarga yetishi
kutilmoqda. Bu 2019-yildagi 1,9 trillion dollarlik oldingi yuqori ko‘rsatkichdan 164 milliard
dollar ($) ga ko‘p bo‘ladi. Turizm tarmog’i jahon iqtisodiyotiga eng yuqori ko‘rsatkich – 11,7
trillion dollar ($) miqdorida, jahon yalpi ichki mahsulotining 10,3 foizini tashkil etishi
kutilmoqda. 2025-yilda dunyo bo‘ylab mazkur sohadagi ish o‘rinlari soni 14 millionga ko‘payib,
371 millionga yetishi prognoz qilinmoqda. Xalqaro turistlar 2025-yilning birinchi choragida
(2024-yilning shu davriga nisbatan) 5 foizga yoki pandemiyadan oldingi 2019-yilga nisbatan
foizga oshdi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023- yil 29-iyuldagi PQ-238-son “Turizm
yo’nalishidagi islohotlarni yanada jadallashtirish va sohada davlat boshqaruvi tizimini samarali
tashkil qilish chora tadbirlari to‘g‘risida”gi, 2024-yil 18-iyuldagi PQ-269-son “Turizm sohasida
kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish chora tadbirlari to’g’risidagi”gi, O’zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 7-dekabrdagi 822-son “Turizm sohasini
raqamlashtirish va turistik xizmatlarni yagona platformaga birlashtirish to’g’risida”gi, 2024-yil
26-sentyabrdagi 582-son “Turizmning yangi turlarini joriy qilish hamda mamlakatimizning
turistik salohiyatidan samarali foydalanishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi
qarorlari hamda mazkur sohaga tegishli boshqa me’yoriy-huquqiy hujjatlarda belgilangan
vazifalarni amalga oshirishda mazkur dissertatsiya tadqiqoti muayyan darajada xizmat qiladi;

3.

3
TADQIQOTNING
MAQSADI
Ta’lim turizmi bozorini shakllantirishning tashkiliyiqtisodiy mexanizmlarni takomillashtirishga doir
nazariy va uslubiy tavsiyalarni ishlab chiqish va
ilmiy asoslash bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalarni
asoslash hisoblanadi

4.

1
4
TADQIQOT
VAZIFASI
2
3
5
4
Ta’lim turizmini rivojlantirishning ilmiy-nazariy asoslarini
aniqlash;
Hududlarning ta’lim turizmi yo’nalishi bo’yicha
samaradorligini baholash usullarini tadqiq qilish;
Hududlarda ta’lim turizmi resurslarini aniqlash va tadqiq qilish
bo’yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqish;
Ta’lim turizmini rivojlantirishda xorij tajribasini qo’llash mexanizmlarini
takomillashtirish bo’yicha amaliy takliflar ishlab chiqish;
Ta’lim turizmini rivojlantirishda PR va marketing usullarini qo’llashning amaliy jihatlarini
tadqiq qilish;

5.

5
ОBYEKTI
Hududlarda ta’lim turizmini
tashkil qilishda ko‘rsatiladigan
xizmatlar majmui hisoblanadi
ТADQIQOT
PREDMETI
Ta’lim turizmini
rivojlantirishning tashkiliyiqtisodiy mexanizmlari
samaradorligini oshirish
yo‘llarini tashkil etadi

6.

Tadqiqotning ilmiy yangiliklari
6
1
2
3
Mamlakatimizda turizm sohasida xalqaro standartlarga mos uzluksiz taʼlim tizimini yanada takomillashtirish,
mehnat bozorining zamonaviy talablariga muvofiq yuqori malakali raqobatbardosh kadrlarni tayyorlash tizimini
yoʻlga qoʻyish, fan, taʼlim va ishlab chiqarish integratsiyasini taʼminlash maqsadida davlat oliy taʼlim
muassasalarida turizm va mehmonxona xoʻjaligi sohalarida kadrlar tayyorlash tizimi uch yillik oliy taʼlim
dasturlari va oʻquv jarayoni “blok-modul” tizimining dual taʼlim shaklida tashkil etilish asosida turizm sohasida
kadrlar tayyorlovchi oliy taʼlim muassasalarida budjetdan tashqari mablagʻlar hisobidan yuridik shaxs maqomiga
ega boʻlmagan amaliyot bazalarini belgilangan tartibda tashkil etish bo‘yicha taklifi asoslangan ;
Samarqand shahridagi Xalqaro turizm akademiyasida mehmonxonalar va restoranlar uchun yuqori malakali
xizmat koʻrsatuvchi xodimlarni tayyorlashni yoʻlga qoʻyish maqsadida turizm va mehmonxona xoʻjaligi sohalari
boʻyicha oliy taʼlim dasturlarini jahon reytingida birinchi 100 talikka kiruvchi nufuzli oliy taʼlim muassasalarining
taʼlim dasturlari asosida qayta koʻrib chiqib, “Oliy taʼlim yoʻnalishlari va mutaxassisliklari klassifikatori”da ushbu
taʼlim yoʻnalishlarini kengaytirish hamda unga pazandachilik sohasida kadrlar tayyorlashga oid yangi taʼlim
yoʻnalishini kiritish bilan bogʻliq oʻzgartirishlar kiritish bo‘yicha taklif asoslangan;
Oliy taʼlim tashkilotlari talaba yoshlarining taʼtil davrida xorijiy davlatlarda ishlash va sayohat qilish imkonini
beruvchi “Work and travel” xalqaro dasturlarida ishtirok etish hamda ularning taʼlimdan boʻsh vaqtlarini mazmunli
tashkil etishga koʻmaklashish maqsadida Yoshlarga oid davlat siyosatini qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi hisobidan
har yili 2 000 nafargacha talaba yoshlarga bazaviy hisoblash miqdorining 40 baravari miqdorida ssuda ajratish
asosida davlat xizmatlarini koʻrsatishda “Administrative Regulation” modeli taklif qilindi;

7.

7
4
5
Oliy ta’limda ta’lim sifatini ta’minlash va ta’lim xizmatlari eksportini oshirish maqsadida xalqaro mehnat bozori
talablari asosida kadrlar tayyorlashni yo‘lga qo‘yishda oliy ta’lim tashkilotlarining ta’lim dasturlarini o‘quv
jarayoniga rivojlangan xorijiy davlatlarning “Curriculum” rejasi asosida ta’lim turizmini rivojlantirishda xalqaro
akkreditatsiyadan o‘tkazish tartibini takomillashtirish uchun “Study in Uzbekistan” modeli taklif etilgan;
mamlakatimizda hududlarda ta’lim va turizm xizmatlar faoliyati samaradorligini oshirish omillarining
ta’sirini hisobga olib, hududlarning turistlik salohiyati va ta’lim berish resurslardan samarali
foydalanish ko‘rsatkichlarining prognoz hisob-kitoblari asosida 2030 yilgacha bo‘lgan o‘rta muddatli
prognoz parametrlarini qo‘llash bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan;

8.

8
1- ILMIY YANGILIK
Turizm sohasida xalqaro standartlarga
mos uzluksiz taʼlim tizimini yanada
takomillashtirish, mehnat bozorining
zamonaviy talablariga muvofiq yuqori
malakali raqobatbardosh kadrlarni
tayyorlash tizimini yoʻlga qoʻyish, fan,
taʼlim va ishlab chiqarish integratsiyasini
taʼminlash maqsadida davlat oliy taʼlim
muassasalarida turizm va mehmonxona
xoʻjaligi sohalarida kadrlar tayyorlash
tizimi uch yillik oliy taʼlim dasturlari va
oʻquv jarayoni “blok-modul” tizimining
dual taʼlim shaklida tashkil etilish asosida
turizm sohasida kadrlar tayyorlovchi oliy
taʼlim muassasalarida budjetdan tashqari
mablagʻlar hisobidan yuridik shaxs
maqomiga ega boʻlmagan amaliyot
bazalarini belgilangan tartibda tashkil
etish taklifi asoslangan;
1
2
Takliflar 2024-yil 18-iyuldagi PQ-269-son “Turizm
sohasida kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish
hamda oliy taʼlim muassasalari tomonidan hududlarda
turizmni rivojlantirishga koʻmaklashish” boʻyicha
“Chora-tadbirlar rejasi”ga kiritilgan
Asoslovchi
hujjat:
O’zbekiston Respublikasi Ekologiya,
Atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim
o’zgarishi Vazirligi huzuridagi Turizm
qo’mitasining 2025-yil 18-noyabrdagi
03-10-17-11868-son Dalolatnomasi

9.

9
Ta’lim turizmi, insonlarni tanlangan mamlakatning mahalliy
madaniyati, tarixi va an’analari bilan tanishtiradi. Turli madaniyatlar
bilan tanishish sayohatchilarning dunyo haqidagi tushunchasini
boyitadi va ularning fikrini kengaytiradi. Madaniy tadbirlarda,
masalan, seminarlarda ishtirok etish, muzeylarga tashrif buyurish
yoki mahalliy jamoalar bilan muloqot qilish orqali shaxslar turli
madaniy amaliyotlarga nisbatan chuqurroq qadrlash va tushunishga
ega bo‘lishlari mumkin.
Ushbu kengaytirilgan madaniy bilim boshqa madaniyatlarga
nisbatan bag‘rikenglik, hurmat va hamdardlikni rivojlantiradi.
Quyida Rossiyaning tadqiqotchi olimlari tomonidan “taʼlim
turizmi” tushunchasi borasida fikrlar keltirilgan:

10.

1-jadval
10
№
1.
“Ta’lim turizmi” tushunchasiga olimlar tomonidan berilgan ta’riflari
3.
Olimlar
I.V. Zorin va V.A.
Kvartalnov
V.P. Solomin va V.L.
Pogodina
E.A. Lunin
4.
V.Yu. Voskresenskiy
5.
D.Sh. Sanginov
6.
A. Shcherbinina
2.
Ta’lim turizmiga berilgan ta’riflar
“Taʼlim, bilim olishga qiziqish va boshqa bilim olish ehtiyojlarini qondirish
maqsadida amalga oshiriladigan turistik safarlar va ekskursiyalar”
“Taʼlim muassasalarining o‘quv dasturlari bilan belgilangan vazifalarni bajarish
maqsadida amalga oshiriladigan bilim olish turlari”
“Umumiy, maxsus yoki qo‘shimcha taʼlim olish, malaka oshirish maqsadida,
vaqtincha yashash joyida daromad olishga qaratilmagan faoliyat bilan
shug‘ullanmagan holda, 24 soatdan 6 oygacha davom etadigan safarlar”
“Xorijiy til o’rganishni mukammallashtirish, biznes-taʼlim olish yoki maxsus
fanlarni o‘rganish maqsadida chet elga amalga oshiriladigan sayohat”
“Malaka oshirish yoki maʼlum fanlar bo‘yicha bilimlarni chuqurlashtirish
maqsadida 15 kundan 3 oygacha davom etadigan sayohatlar”
“Chet tillarini, oshpazlik sanʼatini yoki boshqa fanlar (iqtisod, menejment,
marketing va boshqalar)ni o‘rganish, qiziqishni qondirish, malaka oshirish va
maʼlum kasb yoki faoliyat sohasida yangi tajriba orttirish maqsadida amalga
oshiriladigan asosiy yoki ikkilamchi maqsadli dam olish turi”.

11.

11
Turizm bozorining yo’nalishlari
Rivojlangan davlatlar
Ta’lim reytinglari
Ta’lim muassasalari
Raqamli platformalar orqali
Xorijiy treninglar
Xorijiy o’quv sayohatlari
Ta’lim turizmi
Turizm
Siyosiy munosabatlar
Viza rasmiyatchiliklari
Ijtimoiy kelishuvlar
Ta’lim
Xalqaro tashkilotlar
Mahalliy hokimyatlar
Turizm boshqarmalari
Siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va texnik muhit
1-rasm. Ta’lim turizmini konseptuallashtirish modeli

12.

OZARBAYJON
AFGʻONISTON
ARMANISTON
ISROIL
ERON
QOZOGʻISTON
INDONEZIYA
XITOY
KOREYA
QIRGʻIZISTON
XINDISTON
POKISTON
ROSSIYA
AQSH
TOJIKISTON
TURKMANIST
ON
TURKIYA
UKRAINA
IORDANIYA
BANGLADESH
NEPAL
BELORUSSIYA
MISR
GRUZIYA
JAMI
1
1-kurs
5
20
0
3
3
126
0
16
16
97
901
213 179
7
87
18
8
5
21
2
0
1
0
2
1738
2
2-kurs
6
38
2
1
0
94
0
9
10
32
513
236 109
2
51
8
6
3
8
0
2
0
0
0
1137
3
3-kurs
7
14
0
2
1
74
0
11
33
36
913
413 121
4
28
22
6
2
30
0
0
1
1
3
1729
4
4-kurs
6
17
1
2
1
67
0
14
29
34
572
79
104
1
47
58
1
6
6
0
0
1
0
2
1053
5
5-kurs
1
0
0
0
1
18
0
0
3
2
301
9
12
0
12
562
0
2
5
0
0
0
0
0
928
6
6-kurs
0
1
0
0
0
13
0
0
2
1
30
3
12
0
2
18
0
0
0
0
0
0
0
0
82
28
99
3
8
11 415
4
148 102 209 3238 968 568 15 239 702 30
19
70
5
2
5
4
7
6941
Mamlakatlar
№
Bosqich
Jami
12
2023 yilda O’zbekistonda xorijlik talabalarning soni (kishi) Oliy ta’lim, fan innovatsiyalar vazirligi ma’lumotlari

13.

13
2023 yilda O’zbekistonda xorijlik talabalarning soni (foizlarda)

14.

14
O’zbekistonda ta’lim olayotgan xorijlik talabalarining 2023-2024 va 2024-2025 o’quv yili bilan
taqqoslanishi

15.

15
2- ILMIY YANGILIK
Samarqand shahridagi Xalqaro turizm
akademiyasida mehmonxonalar va
restoranlar uchun yuqori malakali xizmat
koʻrsatuvchi xodimlarni tayyorlashni
yoʻlga qoʻyish maqsadida turizm va
mehmonxona xoʻjaligi sohalari boʻyicha
oliy taʼlim dasturlarini jahon reytingida
birinchi 100 talikka kiruvchi nufuzli oliy
taʼlim muassasalarining taʼlim dasturlari
asosida qayta koʻrib chiqib, “Oliy taʼlim
yoʻnalishlari va mutaxassisliklari
klassifikatori”da ushbu taʼlim
yoʻnalishlarini kengaytirish hamda unga
pazandachilik sohasida kadrlar
tayyorlashga oid yangi taʼlim yoʻnalishini
kiritish bilan bogʻliq oʻzgartirishlar kiritish
bo‘yicha taklif asoslangan;
4
1
2
3
Takliflar 2024-yil 18-iyuldagi PQ-269-son “Turizm sohasida kadrlar
tayyorlash tizimini takomillashtirish hamda oliy taʼlim muassasalari
tomonidan hududlarda turizmni rivojlantirishga koʻmaklashish”
boʻyicha “Chora-tadbirlar rejasi”ga kiritilgan
.
O’zbekiston Respublikasi Ekologiya, Atrof-muhitni
muhofaza qilish va iqlim o’zgarishi Vazirligi huzuridagi
Turizm qo’mitasining 2025-yil 18-noyabrdagi 03-10-1711868-son Dalolatnomasi
Mazkur taklif asosida turizm sohasidagi kollej va texnikumlarda turizm,
umumiy ovqatlanish va mehmonxona xoʻjaligi yoʻnalishlarida ming nafar
oʻquvchini davlat granti asosida dual taʼlimga jalb qilish imkoniyatlari
asoslab berildi.

16.

Dissertatsiya ishining “O‘zbekiston hududlarida ta’lim
turizmining zamonaviy holatini kompleks baholash” deb
nomlangan ikkinchi bobida ta’lim turizmi bozorining hududiy
tuzilmasi va makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar tahlili amalga oshirilgan.
16
2023 yil noyabrda AQShdagi Xalqaro ta'lim instituti (IIE) 2022–
2023 o'quv yilida 1 milliondan ortiq xalqaro talabalar oliy ta'lim
muassasalarida o'qish uchun ro'yxatdan o'tganini, bu esa avvalgi
o'quv yiliga nisbatan 12 foizga ko'proq ekanligini e'lon qildi.
Xalqaro ta'limga bo'lgan talabning o'sishi ta'lim turizmi bozorining
rivojlanishiga turtki bo'lmoqda

17. Hududlarda ta’lim turizmini tashkil etishda madaniy meros obyektlarining ta’sirini baholash mezonlari

17
№
Hududlarda ta’lim turizmini tashkil etishda madaniy meros obyektlarining
ta’sirini baholash mezonlari
Baholash mezonlari
Tavsif
Maksimal ball
1
Hududdagi resurslar qiymati (Resource value)
Madaniy meros obyektlarining tarixiy, madaniy 30 ball
va ta’limdagi ahamiyati
2
Ta’lim turizmi tashkil etiladigan hududning
joylashuv qulayligi (Accessibility)
Transport, aloqa xizmatlarining mavjudligi
20 ball
3
Turistik xizmatlar (Tourism facilities)
15 ball
4
Madaniy qadriyatlarni ifodalanishini xilma
xilligi (Diversity of cultural expression)
Hududdagi infratuzilma holati va xizmatlar
sifati
Milliy an’analar, urf-odatlar, marosimlar,
hunarmandchilik turlari
5
Ta’lim turizmini tashkil qilishda mahalliy
aholining ishtiroki (Local participation)
Hududdagi madaniy resurslar holati va
barqarorligi (Preservation and sustainability)
Hududda mahalliy aholi faolligi va ishtiroki
10 ball
darajasi
Madaniy resurslarning saqlanganlik darajasi va 10 ball
ekologik barqarorligi
Hududda ta’limning rivojlanish salohiyati
(Development potential)
Mamlakatda ta’lim turizmi uchun innovatsion
va rivojlanish imkoniyatlari
6
7
jami
10 ball
5 ball
100 ball

18. Baholash natijalarini izohlash

18
Baholash natijalarini izohlash
85-100 ball — Juda yuqori moslik: hududning madaniy meros obyektlari ta’lim
turizmi uchun to‘liq mos va yuqori rivojlanish salohiyatiga ega.
70-84 ball — Yuqori moslik: o‘rta-yuqori imkoniyatlarga ega.
50-69 ball — O‘rtacha moslik: ta’lim turizmini rivojlantirish orqali
imkoniyatlarini kengaytirish mumkin.
30-49 ball — Past moslik: ta’lim sohasi rivojlanishi sust, investitsiya va
infratuzilma zarur.
0-29 ball — Mos emas: ta’lim turizmini tashkil etish uchun resurslar juda zaif.

19.

19
Ta’lim turizmi uchun madaniy meros obyektlarining moslik baholash natijalari (Toshkent va Samarqand misolida)
№
Baholash
Maksimal
Toshkent Izoh (Toshkent)
Samarqand
Izoh (Samarqand)
mezonlari
ball
1
30
25
20
19
15
13
Madaniy meros
10
obyektlarining xilmaxilligi
Mahalliy aholining
10
ishtiroki
8
6
Resurslarning
10
saqlanganlik darajasi
va barqarorligi
7
7
Viloyatlarning
5
rivojlanish salohiyati
4
2
3
4
5
Viloyatlardagi
madaniy resurslar
qiymati
Viloyatlar
joylashuvining
qulayligi
Turistik xizmatlar
8
Asosan madaniy
tarixiy obyektlar,
madaniy markazlar
Poytaxt, xalqaro
aeroport, sifatli
transport tarmog‘i
Mehmon-xonalar,
muzeylar, kutubxonalar rivojlanganligi
Festival va madaniy
tadbirlar muntazam
o’tkazilishi
Talabalar va yoshlar
faolligi, aholi
qiziqishining darajasi
Globallashuv ta’siri
bor, lekin asosiy
tarixiy obyektlar
saqlangan
Innovatsion loyihalar,
zamonaviy ta’lim
30
YUNESKO ro‘yxatidagi
madaniy obidalar
18
Aeroport mavjud, transport
tarmog‘i rivojlangan
14
YUNESKO obidalari atrofida
zamonaviy va milliy
mehmonxo-nalar
Har yili xalqaro madaniy
festival va an’analar keng
nishonlanadi
Mahalliy hunarmandlar va
ustalar faolligi
10
9
9
Madaniy tarixiy obyektlar
yaxshi saqlangan
5
Ta’lim turizmini kengaytirish
uchun potensial salohiyat

20.

20
3- ILMIY YANGILIK
Oliy taʼlim tashkilotlari talaba
yoshlarining taʼtil davrida xorijiy
davlatlarda ishlash va sayohat qilish
imkonini beruvchi “Work and travel”
xalqaro dasturlarida ishtirok etish
hamda ularning taʼlimdan boʻsh
vaqtlarini mazmunli tashkil etishga
koʻmaklashish maqsadida Yoshlarga
oid davlat siyosatini qoʻllab-quvvatlash
jamgʻarmasi hisobidan har yili 2 000
nafargacha talaba yoshlarga bazaviy
hisoblash miqdorining 40 baravari
miqdorida ssuda ajratish asosida davlat
xizmatlarini koʻrsatishda
“Administrative Regulation” modeli
taklif qilindi;
1
2
3
O’zbekiston Respublikasi Ekologiya, Atrof-muhitni
muhofaza qilish va iqlim o’zgarishi Vazirligi huzuridagi
Turizm qo’mitasining 2025-yil 18-noyabrdagi 03-10-1711868-son Dalolatnomasi
2025-yil 2-maydagi 290-son “Work and travel” xalqaro
dasturlarida ishtirok etuvchi talaba yoshlarning ishlash va
sayohat qilish maqsadida xorijiy davlatlarga borishi va
kelishi bilan bogʻliq xarajatlar uchun ssuda ajratish
boʻyicha davlat xizmatlarini koʻrsatish”ning “Maʼmuriy
reglamenti”ga kiritilgan
Mazkur taklifdan respublikamizdagi Turizm va
mehmondo’stlik sohasida kadrlar tayyorlovchi oliy ta’lim
muassalalari
faoliyat
yoʻnalishidan
kelibsalohiyatini
chiqib,
Ushbu
taklifdan foydalanish
mehmonxonalarda
xodimlar kasbiy
rivojlantirishga
investitsiya
kiritish hamda
imtiyozlar tizimini
xodimlarning
belgilangan
cheklangan
soni vaqo‘llashning
mehnatgamaqbul
haq
nisbatini
ta’minlash
orqalidoirasida
xizmat ko‘rsatish
samaradorligini oshirishga
qilgan;
toʻlash
fondi
oʻzgartirishlar
kiritish, xizmat
xalqaro
tajribani oʻrgangan holda qoʻshimcha lavozimlar joriy etish
huquqini berish imkoniyatlari tadqiq qilishda foydalanilgan

21.

Kuchaytirilgan mahsulot
21
Moddiy rag‘batlantirish
Sertifikatlar
Nomoddiy rag‘batlantirish
Turni tezkor tanlash
Mijozlarga maslahat berish va yordam ko‘rsatish
Diplomlar
Taklif etilayotgan turning haqiqiy mazmuniga mosligi
Esdalik sovg‘alar
Talaba kartalarini rasmiylashtirish
Kompleks xizmat ko‘rsatishning barcha tarkibiy qismlarini
muvofiqlashtirish;
Amaliy ko‘rinishdagi mahsulot
Qo‘shimcha xizmatlar
Asosiy xizmatlar
Ta’lim dasturlarining turlari
Turni band qilish
Vizalarni rasmiylashtirish
O‘qitishning jadalligi
Sug‘urtalash
Ko‘ngilochar tadbirlar
Sayohat muddati
Yetkazib berish
Ovqatlanish
Guruhlarni tashkil etish
Joylashtirish
Attraksionlar
Ta’lim turini tanlashning 8 "С" omillar tizimi
Curriculum
syllabus, o’quv
dasturi
Country
Collage
Classify
Cost
Tanlangan
mamlakat
O’quv
muassasasi
Universitetlar
darajasi
Ta’lim
xarajatlari
Country safety
Xavfsizlik
Capacity
Companies
Akademik
salohiyat
Tashkil qiluvchi
kompaniyalar

22. Ta’lim turini tanlashning iste’molchi determinantlari majmuasi 8 “C” tizimini o‘z ichiga oladi:

22
Ta’lim turini tanlashning iste’molchi determinantlari
majmuasi 8 “C” tizimini o‘z ichiga oladi:
• Curriculum - o‘quv dasturining mazmuni (ta’lim turini tanlashning asosiy
iste’molchi determinanti);
• Country-tanlangan mamlakat (ya’ni iste’molchi ta’lim turini tanlashda
mamlakat determinant);
• cost-xarajatlar (ta’lim turini tanlashning narx determinanti);
• College –ta’lim muassasasi;
• Classify – universitet darajasi (xalqaro reytinglar, bitiruvchilarning ish bilan
ta’minlanishi);
• Cost accommodation - joylashtirish va yashash sharoitlari;
• Country safety –mamlakatda yashashning xavfsizligi, xizmat ko‘rsatish va
qo‘llab-quvvatlash muhiti.

23.

23
5-rasm. Ta’lim turizmi uchun innovatsion yondashuvlarning ahamiyati darajasi

24.

,
24
4- ILMIY YANGILIK
oliy ta’limda ta’lim sifatini
ta’minlash va ta’lim xizmatlari
eksportini oshirish maqsadida
xalqaro mehnat bozori talablari
asosida kadrlar tayyorlashni yo‘lga
qo‘yishda oliy ta’lim
tashkilotlarining ta’lim dasturlarini
o‘quv jarayoniga rivojlangan xorijiy
davlatlarning “Curriculum” rejasi
asosida ta’lim turizmini
rivojlantirishda xalqaro
akkreditatsiyadan o‘tkazish tartibini
takomillashtirish uchun “Study in
Uzbekistan” modeli bo’yicha
takliflar asoslab berilgan
1
2
Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni
muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi huzuridagi
Turizm qoʻmitasining 2024-yil 14-noyabrdagi 03-12-178039-sonli maʼlumotnomasi asoslovchi hujjat
Mazkur taklifdan O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024 yil
18-iyuldagi “O’zbekiston Respublikasida turizm infratuzilmasini
yaxshilash va xorijiy turistlar oqimini yanada oshirishga qaratilgan
qo’shimcha chora tadbirlar to’g’risida”gi farmonining 3-ilovasida
keltirilgan turizm sohasidagi oliygohlarda 2 ming talabani hamda
kollej va texnikumlarda 1 ming oʻquvchini dual taʼlim bilan qamrab
olish bo’yicha takliflarni ishlab chiqishda foydalanilgan;

25.

IMARC Group, global ta'lim turizmi bozorining har bir segmentidagi
asosiy tendensiyalarni tahlil qiladi va 2025-2033 yillar oralig'ida global,
mintaqaviy va mamlakat darajasida prognozlarni taqdim etadi. Bozor yosh
guruhlari, ta'lim va kasbga asoslangan tarzda kategoriyalarga ajratilgan.
Yosh guruhlari bo'yicha tahlil:
15 yoshgacha;
16-25 yosh;
26-40 yosh;
41-55 yosh;
https://www.imarcgroup.com/educational-tourism-market
25

26. O‘zbekistonda ta’lim turizmiga qiziqish ortib bormoqda. Bunga asosan quyidagilar turtki bo’lmoqda:

26
O‘zbekistonda ta’lim turizmiga qiziqish ortib bormoqda. Bunga asosan
quyidagilar turtki bo’lmoqda:
• Xorijiy universitetlar filiallarining ochilishi (masalan, Webster universiteti,
Amity universiteti, CREMC universiteti, London Business School, Japan Digital
university va hk);
• Chet ellik talabalar uchun o‘zbek tili va madaniyati dasturlarining kengayishi,
milliy bayram, festivalllarning tashkil qilinishi va targ’ib qilinishi;
• YUNESKO Jahon madaniy merosi obyektlari bilan bog‘liq turizm tashabbuslari
(masalan, Samarqand, Buxoro, Xiva).
• O’zbekistonda xalqaro iqtisodiy, investitsiya va siyosiy hamkorlik aloqlarining
davlat tomonidan tashkil qilinishi;
• O’zbekistonning xalqaro investitsiya loyihalarida faolligi;
• O’zbekistonning viza rasmiyatchiligi siyosati;
• O’zbekiston Oliy ta’lim muassasalarining mashhur reytinglar (QS, THE) dan
o’rin olishi;
• O’zbekiston Oliy ta’lim muassasalarida darslarning xorijiy tillarda tashkil
etilishi;

27.

27
5- ILMIY YANGILIK
mamlakatimizda hududlarda
ta’lim va turizm xizmatlar
faoliyati samaradorligini
oshirish omillarining ta’sirini
hisobga olib, hududlarning
turistlik salohiyati va ta’lim
berish resurslardan samarali
foydalanish ko‘rsatkichlarining
prognoz hisob-kitoblari asosida
2030 yilgacha bo‘lgan o‘rta
muddatli prognoz parametrlarini
qo‘llash bo‘yicha amaliy
tavsiyalar ishlab chiqildi ;
1
2
O’zbekiston Respublikasi Ekologiya, Atrof-muhitni
muhofaza qilish va iqlim o’zgarishi Vazirligi huzuridagi
Turizm qo’mitasining 2025-yil 18-noyabrdagi 03-10-1711868-son Dalolatnomasi
Turizm qo‘mitasi tomonidan ishlab chiqilgan “2025–
2030 yillarda hududlarning turizm salohiyatini izchil
o‘rganish natijasida amalga oshirilishi rejalashtirilgan
chora-tadbirlar” dasturi va “Yo‘l xaritalari”ga
kiritilgan

28.

28
Ta’lim turizmni tashkil etish bosqichlari va harakatlar tizimi
Qulaylik yaratuvchi sharoitlar
I bosqich: Resurslar asosini aniqlash
Ta’lim uchun asosiy resurslarni aniqlash
Tashkilotchilarni tasniflash, tomonlarni aniqlash
Soha bo’yicha normativ-huquqiy asoslari
Ta’lim va turizmni boshqaruvchi markaziy
mexanizmlar
Iste’molchilar segmentlari
Kutiladigan natijalar (bilim olish, ko’nikma, tajriba,
madaniy almashinuv)
II bosqich: Yo‘nalishni aniqlash
Ta’lim turizmi yo’nalishlari va mahsulotlari
Mahsulotlar qiymatini shakllantirish
Harakatlar/bosqichlar
Maqsad va sohani belgilash
Tashkilotchini aniqlang
Manfaatdor tomonlarni yig‘ish
Hal qilinishi lozim bo‘lgan muammo va masalalarni belgilash
Manfaatdor tomonlarni aniqlash va rasmiylashtirish
Hamkorlik majburiyatini yaratish
O‘zaro bog‘liqlik haqida xabardorlikni oshirish
Axborot to‘plash va ulashish
Hududning ta’lim qadriyatlarini aniqlash, takomillashtirish
Xizmatlar tan narxlari, iste;molchining narx quvvatini
aniqlash
Mahsulot narxining sohalar orasida taqsimlanishini
ta’minlash
Iste’molchi yo‘nalishlarini belgilash
Muqobil variantlarni ro‘yxatini shakllantirish
Turli variantlarni muhokama qiling
Tegishli yechimlarni tanlash

29.

29
III bosqich: amalga oshirish
Mahsulotlar darajalarini shakllantirish
Tashqi vakolatlarni belgilash
Jarayonni institutlashtirish uchun mos tuzilmani
tanlash
Yechimlarni amalga oshirish va nazorat qilish
usullarini tanlash
umumiy dastur rejasi yoki strategiyani ishlab chiqish
Vazifalarni qayta taqsimlash

30.

XULOSA
Dissertatsiya mavzusi doirasida olib borilgan tadqiqot natijalari asosida quyidagi ilmiy
xulosa, takliflar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi:
1.
O’zbekiston Respublikasi hududlarida ta’lim turizmini tashkil etishda asosiy amil
makroiqtisodiy barqarorlik – taʼlim turizmini rivojlantirishning tayanch omili sifatida qaralmoqda.
2.
Mamlakatda YaIMning o‘sishi va aholining jon boshiga daromadlarining ortishi – xorijiy
talabalar uchun taʼlim, yashash va turizm xizmatlarini taklif etuvchi muhitni yaxshilaydi.
3.
Hududlarning demografik o‘sish ko’rsatkichlari – taʼlim xizmatlariga ichki talabni oshirib,
xususiy sektorni ushbu sohaga faolroq jalb qilish imkonini beradi.
4.
Mamlakatda markazlashtirish asosida raqobatbardosh taʼlim tizimi shakllanishi – taʼlim
turizmining eksport salohiyatini oshirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi.
5.
O‘zbekistonning 2020–2027 yillardagi makroiqtisodiy tahlili asosida taʼlim turizmining
rivojlanishi uchun zarur bo‘lgan iqtisodiy shart-sharoitlar shakllangan. Endilikda bu imkoniyatlarni
amaliy mexanizmlar orqali taʼlim turizmi sohasida strategik natijalarga aylantirish zarur.
30

31.

E’tiboringiz uchun rahmat!