1.Тақырып Психология ғылым ретінде

1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҚ МИНИСТРЛІГІ С.СЕЙФУЛЛИН АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ АГРОТЕХНИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ  

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҚ МИНИСТРЛІГІ
С.СЕЙФУЛЛИН АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ АГРОТЕХНИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
1.Тақырып
«Психологияға кіріспе»
п.п.м Абдикаримова А.Ж.

2. «ПСИХОЛОГИЯ» пәні Модуль 1 Психологиядағы ұлттық сананы қалыптастыру контекстіндегі тұлға

1.Тақырып Психологияға кіріспе
Жоспар:
1. Психология ғылымы туралы түсінік
2. Психология ғылымының пәні, мақсаты мен міндеті
3. Психология ғылымының даму тарихы
4. Психология ғылымының салалары
5. Психологияның зерттеу әдістері

3. Психология ғылым ретінде

Психология (гр. – жан туралы ілім) - бұл адамдар мен жануарлардың мінез-құлқы мен психикалық
процестерін зерттейтін ғылым.
Дамудың негізгі кезеңдері
• I кезең (ғылыми кезеңге дейін — б. з. д. VII-VI ғғ.) - психологияны жан туралы ғылым ретінде зерттеу
(Аристотель);
• II кезең (XVII ғасырдың басы) — психологияны сана ғылымы ретінде зерттеу. (Рене Декарт, Б.Спиноза,
Д. Локк). Сананың анықтамасы, адамның жоғары жүйке қызметінің қасиеті - ойлау, пайымдау және
шындыққа деген көзқарасын анықтау қабілеті пайда болады;
• III кезең (ХХ ғасырдың басы) - психологияны мінез-құлық ғылымы ретінде зерттеумен сипатталады.
Осы кезеңдегі психологияның негізгі міндеті - адамның мінез-құлқын, іс-әрекетін және реакциясын
бақылау. Психологияның дербес ғылым ретінде қалыптасуы, сондай-ақ эксперименттік психологияның
қалыптасуы мен дамуы (Д. Уотсон, У. Хантер, К. Лешли, Б. Скиннер, Э. Торндайк, Э. Толмен);
• IV кезең - бұл кезең психологияның психиканың объективті заңдылықтарын, олардың көріністері мен
механизмдерін зерттейтін ғылым ретінде қалыптасуын сипаттайды. 1879 жылы Германияда алғашқы
психологиялық эксперименттік зертхана ашылды (В.Вундт).

4. "Ашық дағдарыс" кезеңі (XX ғасырдың 10-30 жж.)

"Ашық дағдарыс" кезеңі
(XX ғасырдың 10-30 жж.)
• Гештальтпсихология – тұтастық феномен өрісі (М. Вертгеймер, В.Келер,
К. Коффка
• Бихевиоризм – мінез-құлық (Э. Торндайк, Б.Ф. Скиннер, Дж. Уотсон)
• Психоанализ – бейсаналық процестер (З. Фрейд)
• Мәдени-тарихи психология – жоғары психикалық процестер (Л.С.
Выготский)

5. Психологияның қазіргі даму кезеңі (60-жылдарға дейін)

Жаңа бағыттардың пайда болуы:
• Гуманистік психология - өзін-өзі тану (А. Маслоу, К. Роджерс,
Г. Олпорт).
• Когнитивтік психология- танымдық процестер (Ж. Пиаже,
В.П. Зинченко)
• Психологияға қатысты зерттеулер қазақ ғалымдары Ш. Əлжанов,
С. Балаубаев, С. Қожахметов, Ə. Сыдықов, Т. Т. Тәжібаев, А.
Темірбеков және т.б. ғалымдардың еңбектерінде жариялана
бастады.

6. Психология ғылымының анықтамалары

• psyche – жан +
психика
• logos – ілім, ғылым
• Психология- сана туралы
ғылым (Вильгельм Вундт)
• Психология- саналы және
бейсаналы әрекеттер туралы
ғылым (Зигмунд Фрейд)
• Психология - мінез-құлық
туралы ғылым (бихевиоризм,
Уотсон, Торндайк)

7. ПСИХОЛОГИЯ

Психология атауы «псюхе»-қазақ тілінде «жан», «логос»«ілім», «ұғым», «ой» деген гректің екі сөзінен тұрады.
Психика обьективті дүниенің субьективті бейнесі.
Психикалық құбылыстар бізді қоршап тұрған сыртқы
дүние заттары мен құбылыстарының мидағы бейнесі. Олар
( түйсік, ой, елес, сезім, қабілет, мінез, т.б.) көпшілігімізге
мәлім, тілімізде жиі кездесетін ұғымдар. Осылардың бәрін
ғылыми тұрғыда психология ғылымы зерттейді.

8. Психикалық құбылыстардың пайда болу, қалыптасу, даму заңдылықтарын зерттейді. Зерттеу пәні – психика, психикалық құбылыстар

•Психология ғылымы
Психикалық құбылыстардың
пайда болу, қалыптасу, даму
заңдылықтарын зерттейді.
Зерттеу пәні – психика,
психикалық құбылыстар

9. 1. Обьективті дүниенің субьективті бейнесі 2. Жүйке жүйесінің қызмет ету қасиеті 3. Адамның жан-дүниесінің сапалық күйі мен

•Психика
1. Обьективті дүниенің субьективті бейнесі
2. Жүйке жүйесінің қызмет ету қасиеті
3. Адамның жан-дүниесінің сапалық күйі мен
сипатын жинақтайтын рухани бірлестігі

10. 1. Психиканың сенсорлы даму деңгейі 2. Психиканың перцептивті даму деңгейі 3. Психикалық интеллектуалды даму дейгейі

• Психиканың даму деңгейлері
1. Психиканың сенсорлы даму
деңгейі
2. Психиканың перцептивті
даму деңгейі
3. Психикалық интеллектуалды
даму дейгейі

11. Тітіркенушілік, рефлекс, динамикалық стереотип, инстинкт..... сана

• Психиканың даму формалары
Тітіркенушілік,
рефлекс,
динамикалық стереотип,
инстинкт.....
сана

12. Психиканың көрінуінің негізгі формалары

• ✔Танымдық (танымдық) процестер: түйсік, қабылдау, зейін, есте сақтау,
ойлау, қиял, елес.
• ✔ Мотивациялық-қажеттілік процестері: мотивтер, қажеттіліктер,
ұмтылыстар, мақсаттар, қызығушылықтар, тілектер және т. б.
• ✔ Эмоционалды-еріктік процестер: эмоциялар, сезімдер, аффект, көңіл-күй,
ерік сапалары және т. б.
• ✔ Тұлғаның жеке даралық психологиялық ерекшеліктері: темперамент,
мінез, қабілеттер, тұлғалық қасиеттер
• ✔ Өзіндік сана (өзін-өзі бағалау, өзіндік қатынас, «Мен» бейнесі, «Мен»
тұжырымдамасы, өзін-өзі түсіну және т.б.)

13. Психологияның адам туралы ғылымдар жүйесіндегі орны мен міндеттері

Негізгі міндет – психикалық
Филосо
фия
құбылыстар мен
процестердің қалыптасу,
Педаго
гика
даму және көріну
ерекшеліктерін зерттеу
Тарих
Психо
логия
Социо
логия
Биоло
гия

14. Психологияның басқа ғылымдар жүйесіндегі орны: Кедров үшбұрышы

• Психологияға 3 нүктеден қарау -
3 ғылыми бағыттың көрінісі):
• жаратылыстану ғылымдары (ең
алдымен биология, физиология)
• қоғамдық ғылымдар, әлеуметтану;
философия.
• + қазіргі жағдай (үшбұрыш
тетраэдрге дейін толықтырылады)
– математика, информатика,
компьютерлік ғылымдар

15. Психологияның теориялық және практикалық міндеттері

• Адамның жан дүниесінде болып
жатқанын құбылысты сипаттау
• Адамның жан дүниесінде болып жатқан
құбылысты түсіндіру
• Адамның жан дүниесінде болып жатқан
құбылысты бақылау
• Мінез-құлықты болжау

16. Психология тиімді өмір сүру факторы ретінде (бизнес, спорт, денсаулық сақтау, жарнама психологиясы және т.б.)

• Тұрмыстық
психологиялық білім
• Ғылыми
психологиялық білім

17. Тиімді өмір сүру үшін...

• Психологиялық білім
• Психологиялық сауаттылық
• Психологиялық даярлық
• Психологиялық мәдениет
• Психологиялық
құзіреттілік

18. Заманауи психологияның салалары

Іс-әрекет сипаты бойынша:
- Еңбек психологиясы
- Педагогикалық
психология
- Медициналық психология
- Заң психологиясы
- Əскери психология
- Спорт психологиясы
және т. б.
Даму бойынша:
- Жас ерекшеліктер
психологиясы
- Салыстырмалы
психология
- Балалар психологиясы
- Арнайы психология
және т. б.
Тұлға мен қоғамның
қарым-қатынас
қағидасы бойынша:
- Əлеуметтік психология
- Тұлға психологиясы
- Қарым-қатынас
психологиясы
және т. б.

19. Қазіргі психология және оның салалары

Қазіргі психология көп салалы сипатқа ие:
1) жалпы психология
2) психологияның арнайы салалары:
❑ іргелі (әлеуметтік психология, даму психологиясы, нейропсихология,
клиникалық психология, зоопсихология, дифференциалды психология және т. б.)
❑ пәнаралық (психогенетика, психофизиология, психолингвистика және т.)
3) психологияның қолданбалы салалары (спорт психологиясы, жарнама
психологиясы, басқару психологиясы, ғарыштық психология, заң психологиясы,
педагогикалық психологиясы, саяси психологиясы, өнер психологиясы, еңбек
психологиясы және т.б.).

20. Психология әдістері

• Бастапқыда ғылыми зерттеулерде өңделіп әзірленеді, одан соң
психолог-практиктің кәсіби іс-әрекетінде диагностикалау,
дамыту және түзету, психопрофилактикалық және т. б.
мақсаттарда қолданады.
Қолданылу аясына қарай психодиагностикалық
зерттеу әдістерін
төрт топқа бөлінеді:
1. Ұйымдастыру әдістері.
2. Эмпирикалық әдістер.
3. Мағлұматтарды өңдеу әдістері,
4. Интерпретациялық әдістер.

21. Психология әдістері – психиканы танып-білудің әдістері мен құралдары

Психологиялық
әдістері
• Бақылау
• Эксперимент
• Сауалнама
• Тестілеу
• Сұхбат
Психофизиологиялық
әдістері
• Сенсомоторлы
реакциялардың
электрокардиограмм
асын, тремор
көрсеткіштерін және
т. б. тіркеу
Математикалық
әдістері
• Деректерді
статистикалық
өңдеу әдістері

22.

• Ақпаратты жинауға бағытталған эмпирикалық
әдістер
Әдістердің қолданылу бағытына • Объективті әдістер.
• Субъективті әдістер.
қарай
• Жобалау әдістері.
• Жеке тұлғаны зерттеу тестері.
• Іс-әрекетті зерттеу тестер
Іс-әрекеттерді орындау тәсілдері мен • Ситуациялық тестер
• Ақыл-ойды зерттеу тестері
нәтижелеріне қарай:
• Қабілетті зерттеу тестері
• Жетістікке жетуді зерттеу тестері.
• Бағыт-бағдарды зерттеу тестері
Зерттелушінің өзі туралы берген
мәліметіне негізделген өлшемдер:
• Тұлғалық және арнайы сауалнамалар.
• Өзекті және өткен мәселелер жөнінде сұхбат алу.
• Биографиялық әдіс.
• Белгілі бір жағдайларға байланысты жеке тәртібін баяндау.
• Проективті әдістер

23.

Педагогикалық психология
Арнайы психология
Еңбек психологиясы
Медициналық психология
Инженерлік психология
Психология
ғылымының басқа
ғылымдармен
байланысы,
салалары
Әскери психологиясы
Спорт психологиясы
Заң психологиясы
Зоологиялық психология
Салыстырмалы психология

24.

ПСИХОЛОГИЯНЫҢ САЛАЛАРЫ
Жалпы психология - ересек адамдардың
психикалық
зерттейді
іс-әрекетінің
заңдылықтарын

25.

Жас ерекшелік психологиясы, психиканың әр түрлі
кезеңдеріндегі психикалық ерекшеліктерін зерттейді,
балалар мен әр түрлі жастағы оқушылардың психикалық
ерекшеліктерін (бұл жас ерекшелігінің саласы балалар
психологиясы деп аталады)

26.

Педагогикалық психология, өскелең ұрпақты
оқыту (оқыту психологиясы) мен тәрбиелеу
(тәрбие
психологиясы)
заңдылықтарымен
айналысатын психология саласы

27.

Әлеуметтік психология, топтар және
ұжымдар
психологиясы
мен
ондағы
адамдардың өзара қатынастары болып
табылатын психология саласы

28.

Еңбек психологиясы, әр түрлі еңбек іс-әрекет
түрлерінің
психологиялық
ерекшеліктерін
қарастырады (оның бір түрі — инженерлік
психология — адамның еңбегін өндірістің қазіргі
механикаланған
және
автоматтардырылған
жағдайында зерттейді)

29.

Ғарышкерлік психология — адам психикасын
ғарышқа
ұшу
жағдайында
зерттейтін
психологиясы саласы

30.

Әскери психология, әскери қызметкерлердің
психикалық іс-әрекетімен, соғыс немесе әскери
жағдайда адамның мінез-құлығымен істес
болатын психология саласы

31.

Спорт психологиясы, спорттық іскерліктер
мен дағдыларды қалыптастыру заңдылықтарын
және спортшыларды оқыту мен тәрбиелеу
мәселелерін зерттейтін психология саласы

32.

Заң психологиясы - құқыққа қатысты мәселелерді реттеу және
оларды тәжірибе жүзінде қолданудың психологиялық мәселелерін
зерттейді.
Сот психологиясы: сот, айыптаушылар, куәлар, сот
тергеуін жүргізу, олардан жауап алу тәрізді т.б.
Қылмыс психологиясы: қылмыскердің жеке басы мен
оның зиянды әрекеттерінің сырын ашады.
Еңбекпен түзету психологиясы: тұтқындағы
адамдарды сендіру не күштеп істету арқылы қайта
тәрбиелеудің жолдарын қарастырады.

33.

Арнайы психология
Олигофренопсихология - ми зақымы ауруымен туған
адам психологиясының дамуын,
Сурдопсихология - саңырау не керең болып туған балалар
психикасын,
Тифлопсихология — нашар көретіндер мен соқырлардың
психологиялық дамуын зерттейді.

34.

Арнаулы психология
- бұл адам дамуының
бірқалыпты даму жолынан ауытқуын, ми ауруына
ұшырағандардың психикалық күйзелістері мен осы
саладағы әр қилы аурулардың себептерін қарастырады

35.

Олигофренопсихология
–
ми
зақымы
ауруымен туған адам психологиясының дамуын
зерттейді

36.

Сурдопсихология – саңырау не керең
болып туған балалардың психикасын
зерттейді

37.

Тифлопсихология – нашар көретіндер мен
соқырлардың психологиялық дамуын зерттейді

38.

Медициналық психология - дәрігердің іс-әрекетінің және
аурудың мінез-құлқының аспектілерін зерттейді.
Медициналық психология бөлімдері:
психикалық құбылыстардың мидың
физиологиялық құрылымдарына қатынасын
зерттейтін нейропсихологиядан;
адамның психикалық әрекетіне дәрілердің әсер
етуін зерттейтін психофармакологиядан
адамның денсаулығы мен оны нығайтуға арналған
шараларды жүзеге асыру жүйесін, оның әдістәсілдерін айқындайтын психопрофилактика
және гигиенадан
адамның
психикалық ауытқушылықтарын
зерттейтін патопсихологиядан

39.

Патопсихология
–
психиканың
зиянды
бұзылыстарын зерттейтін психология саласы

40.

Зоопсихология
зерттейтін ғылым
-
жануарлар
психикасын

41. Дереккөздер мен сілтемелер

• Гамезо М.В., Домашенко И.А. Атлас по психологии: Информ.-метод, пособие курсу : «Психология
человека». - М.: Педагогическое общество России, 2004. - 276 с.
• Джакупов С.М. Введение в общую психологию. – А.: Қазақ университеті, 2014
• Гиппенрейтер Ю.Б. Введение в общую психологию. Курс лекций. –– М.: «ЧеРо», при участии издательства
«Юрайт», 2002. – 336 с.
Майерс Д. Психология /пер. с англ. И.А. Карпиков, В.А. Старовойтова. – 4-е изд. - Минск: «Попурри», 2009. – 848 с.
Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. СПб, Питер, 2002.
Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Федоров А.А. К прояснению взглядов Б.М. Кедрова на прояснение места психологии в системе наук. Вестник НГУ.
Серия Психология, Том 6, выпуск 2.2012 С. 14-21.
• https://www.litmir.me/br/?b=159356&p=1
• Суреттер интернеттен алынған

42.

Назарларыңызға рахмет!!!