4- сабақ. Әлем елдері Ұлы дағдарыстан қалай шықты

1.

Нұр-Сұлтан қаласы Білім беруді жаңғырту орталығы
Бөлім тақырыбы:
Әлемдік экономикалық дағдарыс
Сабақ тақырыбы:
Әлем елдері Ұлы дағдарыстан қалай шықты? №2 сабақ
Дүниежүзі тарихы
8 сынып

2.

Оқу
мақсаты:
Бағалау
критерийі:
• 8.4.1.5 - 1930 жылдардағы құрылымдық экономикалық
дағдарыстың нәтижесінде экономикада орын алған
өзгерістерді анықтау;
• 8.3.1.3 - фактілерді, процестер мен оқиғаларды салыстыру
арқылы дүниежүзілік экономикалық дағдарырыстан шығудың
түрлі жолдарын түсіндіру (АҚШ, Франция, Германия)
• Әлем елдеріндегі дағдарыстың әсерін біледі.
• Дағдарысқа дейінгі және дағдарыстан кейінгі жағдайды
салыстырады.
• 1929-1933 жылдардағы дағдарыстан әлем елдерінің әлеуметтік
– экономикалық тұрғыдан шығуына баға береді.

3. 1929 жылы АҚШ–та Биржа күйреуі болды.  1929 жылы 24 қазанда «қаралы бейсенбі» күні акциялар бағасы күрт құлады.

1929 жылы АҚШ–та Биржа күйреуі болды.
1929 жылы 24 қазанда «қаралы бейсенбі» күні акциялар бағасы күрт құлады.
АҚШ, Канада, Ұлыбритания, Германия және Франция сияқты елдерде дағдарыс
әсері өте күшті сезілді, бірақ басқа мемлекеттерді де қамтыды. Әсіресе өнеркәсібі
дамыған қалаларға тиген зияны көп болды. Кейбір елдерде құрылыс саласы
толығымен тоқтап қалды. Төлеу қабілеттілігінің төмендеуіне байланысты ауыл
шаруашылық өнімдері 40—60 % төмендеп кетті.

4. 1929 – 33 жылдардағы дағдарыс АҚШ экономикасын ерекше күйзелтті. Өнеркәсіп өндірісі 46 % қысқарды, ұлттық табыс екі есеге

1929 – 33 жылдардағы дағдарыс АҚШ экономикасын ерекше күйзелтті. Өнеркәсіп өндірісі
46 % қысқарды, ұлттық табыс екі есеге кеміді, жалақы 35 % азайды.
Ұлыбританияда дағдарыстың алғашқы белгілері 1930 жылдың басында пайда болды, ал ең
тереңдеген кезі 1932 жыл. Елдің дағдарыстан шығуына ағылшын буржуазиясының шетке
капитал шығаруды азайтып, қаржыны өз елінің өнеркәсібіне жұмсауы елеулі ықпал етті. Англия
дүние жүзінде өнеркәсіптік және финанстық орталық болу рөлінен мүлдем айырылып қалды.
Италия аграрлы – индустриялы елге айналды. Соғыста ұлттық байлығының үштен бірінен
айырылды, фашистік қозғалыс күшейді. 1929 – 33 жылдары 3 банк күйреді, өнеркәсіп өнімі 3
есе кеміді, жалақы 50 – 60 % қысқарды.

5.

Германия 1929 жылғы дағдарыс ауыр және созылмалы болды. Ал 9 млн жұмыссыз, жалақы 2
есе азайды, ірі банктер жабылды.
Жапония 1923 жылғы 1 қыркүйектегі жер сілкінісі көп зиян келтірді. Дүниежүзілік
дағдарыста жалақы 25 – 45 % азайды , тауарлардың экспорты 2 еседен артық қысқарды.
Жібек маталар өңдірісі 4 есеге азайды. Жұмыссыздар саны 10 млн-ға жетті.

6. Зардаптары: 1. Өндіріс XX ғасырдың басы деңгейіне дейін төмендеп кетті,яғни 30 жыл кейін шегінді; 2. Нарықтық

Зардаптары:
1. Өндіріс XX ғасырдың басы деңгейіне дейін төмендеп кетті,яғни 30 жыл кейін шегінді;
2. Нарықтық экономикамен дамыған индустриальді елдерде жұмыссыздар саны 30 млн.
жеттi;
3. Фермерлермен ұсақ саудугерлердің,орта таптың өкілдерінің жағдайы төмендеді. Олардың
көбі кедейшіліктің шегіне жетті;
4. Бала тууы кенеттен төмендеп кетті.
5. Коммунистік, оңшыл экстремистік (фашистік) партиялардың жақтаушылары көбейіп кетті.

7.

Дағдарыстан шығу жолдары
Ұлыбританияда «Үнемдеу» жоспарына сәйкес 85 млн ф.с. қаржы алынды. Салықтың
жаңа түрлерi енгiзiлдi. Макдональд премьердiң жалақысын 20%-ға қысқартты.
Монополияға жеңілдіктер жасалды. Нәтижесінде Өндiрiс қайтадан жұмыс iстей
бастады. Жұмыссыздардың саны 2086 мың адам-нан, 1937 жылы 1665 мың адамға
азайды. Өнеркәсiп өнiмдерiн шығару 20%-ға өстi. Өнеркәсiптiң жаңа салалары
қайтадан жұмыс iстей бастады.
Италия Муссолини үкіметі ірі монополистік бірлестіктердің құрылуына жағдай
жасады. Ауыл шаруашылығында өнімді белгілеген баға бойынша мемлекеттік өткізу
жүйесі белгіленді, ел экономикасы соғыс бағытына ауыстырыла бастады.
Германия дағдарыстан шығу мақсатында халықшаруашылығын жаппай
милитаризациялауға көшті. Елде фашистік диктатура орнап, тоталитарлық экономикалық
жүйе орнығып, экономика соғыс мақсатына сәйкестендіріліп қайта құрылды . Ауыл
шаруашылығы қатаң реттеуге ұшырады. Басшылықта ірі кәсіпкерлер мен банк
қызметкерлері болды. «Неміс еңбек майданы» экономиканы еңбек қорларымен
қамтамасыз етті. Нәтижесінде жұмыссыздық азайды.
Жапония Германия сияқты экономикалық дағдарыстан 1929-1933 жылдары елді
милитарландыру және әскери басқыншылық жолымен шықты. Халықты жаппай
жұмылдыру туралы заң жұмысшыларды басыбайлық жағдайға жеткізді. Кәсіподақтар
таратылып, жұмыс күні 14-16 сағатқа ұзартылды.

8. 1 тапсырма - «Ақиқат немесе Жалған» әдісі арқылы кестені толтыр.

Тұжырым
Ақиқат немесе Жалған
1. 1929 жылы 24 қазанда «қаралы бейсенбі» күні
акциялар бағасы күрт құлады.
ақиқат
2. Ұлыбритания дағдарыстан шығу үшін
шаруашылықты милитарландыруға көшті.
жалған
3. Нарықтық экономикамен дамыған индустриальді
елдерде жұмыссыздар саны 50 млн. жеттi;
жалған
4. АҚШ 1933 жылы КСРОмен қарым-қатынас
орнатты.
ақиқат
5. Коммунистік, оңшыл экстремистік (фашистік)
партиялардың жақтаушылары азайып кетті.
жалған
Дескриптор: 1 тұжырым ақиқат немесе жалған екенің анықтайды
2 тұжырым ақиқат немесе жалған екенің анықтайды
3 тұжырым ақиқат немесе жалған екенің анықтайды
4 тұжырым ақиқат немесе жалған екенің анықтайды
5 тұжырым ақиқат немесе жалған екенің анықтайды

9.

2 тапсырма - «Вен диаграммасы» әдісі арқылы әлем елдерінің дағдарыс
кезіңдегі және дағдарыстан кейінгі экономикалық- әлеуметтік жағдайын
салыстыр.
Дағдарыс кезіңдегі
әлем елдері
Дағдарыстан кейіңгі
әлем елдері
Дескриптор:
Дағдарыс кезіңдегі әлем елдері туралы 3 дерек жазады
Дағдарыстан кейіңгі әлем елдері туралы 3 дерек жазады

10. 2- тапсырма жауабы

Дағдарыс кезіңдегі
әлем елдері
1. Жапонияда тауарлардың
экспорты 2 еседен артық
қысқарды. Жібек маталар
өңдірісі 4 есеге азайды.
Жұмыссыздар саны 10 млнға жетті.
2. Англия дүние жүзінде
өнеркәсіптік және финанстық
орталық болу рөлінен мүлдем
айырылып қалды.
3. Германияға 1929 жылғы
дағдарыс ауыр және
созылмалы болды. Ал 9 млн
жұмыссыз, жалақы 2 есе
азайды, ірі банктер
жабылды.
Дағдарыстан кейіңгі
әлем елдері
1. Жапонияда 1929-1933 жылдары
елді милитарландыру және әскери
басқыншылық жолымен шықты.
2. Англияда жұмыссыздардың саны 2086
мың адам-нан, 1937 жылы 1665 мың
адамға азайды. Өнеркәсiп өнiмдерiн
шығару 20%-ға өстi.
3. Басшылықта ірі кәсіпкерлер
мен банк қызметкерлері болды.
«Неміс еңбек майданы»
экономиканы еңбек қорларымен
қамтамасыз етті. Нәтижесінде
жұмыссыздық азайды.

11.

3 тапсырма - «КӘМТ» (Күш, Әлсіздік, Мүмкіндік, Тәуекел) әдісі арқылы
әлем елдерінің( Германия, Ұлыбритания, Жапония) дағдарыстан шығуына
баға бер.
1- топ Германия
2- топ Ұлыбритания
3- топ Жапония
Күш
Әлсіздік
Мүмкіндік
Тәуекел
Дескриптор: Елдің дағдарыстан шығудағы күшті жағын көрсетеді.
Елдің дағдарыстан шығудағы әлсіздігін көрсетеді.
Елдің дағдарыстан шығудағы басқа да мүмкіндікті көрсетеді.
Елдің дағдарыстан шығудағы тәуекелдерді көрсетеді.

12. 3-тапсырма жауабы

Германия
Ұлыбритания
Ұлттық
идеяның бірігуі
Кәсіпорындарды
мәжбүрлі түрде
біріктіру
Жұмыссыздық
азайды
Тоталитарлы режим
тұрақсыз болды
Монополияға
жеңілдіктер.
Сайлаудағы уәделер
орындалмады.
Өңдіріс қалпына
келді,жаңа
түрлері пайда
болды
Елде ереуілдер
саны көбейді.
Жапония
Қытайдың
оңтүстікшығысын
басып алды
Түрлі техника
өнеркәсібі
дамыды
Халықтың жағдайы
ескерілмеді, соғысқа
дайындық жүрді
Өзге елдерге
соғыс ашуы

13. Қорытындылай келе, Батыс Еуропа, Жапония және АҚШ елдері экономикалық дағдарыстан шығудың түрлі тәсілдерін қолданды. Әлемді

қайта бөлісуге ұмтылған Германия мен
Жапония әлемдік аренада тұрақсыз геосаяси жағдай
қалыптастырды.

14. Рефлексия «СМС әдісі» арқылы

Білемін...
Білдім...
Білгім келеді...
Үй тапсырмасы: 19 тақырып(8-сынып, авторы
Алдабек) 122-129 бет оқу, 129 бет 1,2,4 сұраққа жауап
бер.