7-3-7Периодтық кестенің құрылымы

1.

ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ АТМОСФЕРА ОРНАТУ
«Ақ көгершін» әдісі бойынша
жағымды психологиялық ахуал орнатады
«Шар түсі» бойынша топқа бірігеді

2.

3.

1
то
п
2
то
п
3
то
п
1
то
п
3
то
п
2
то
п
1
то
п
1
то
п
2
то
п
3
то
п
2
то
п
3
то
п
3
то
п
2
то
п
1
то
п
1
то
п
2
то
п
3
то
п
1
то
п
2
то
п

4.

Үй тапсырмасы
« Фри» тәсілі
ХІХ ғасырдың ортасында қанша элемент белгілі
болды?
Қазіргі уақытта қанша элемент белгілі?
Й.Берцелиус элементтерді қалай жіктеді?
Металдарға қандай қасиеттер тән?
Бейметалдарға тән қасиеттерді атаңдар?
Триада заңын ұсынған ғалым?
Октавалар заңын кім ұсынды?
Октавалар заңы қалай тұжырымдалды?
Д.И.Менделеевтің кестесі қандай заңдылыққа
негізделді?
Периодтық заң қалай
тұжырымдалды?
4

5.

«Стоп кадр» тәсілі
5

6.

Тақырыбы:
Периодтық кестенің құрылымы
Пәні : химия
Сыныбы : 7

7.

Оқу мақсаты
7.2.1.2-периодтық кестенің құрылымын білу және
сипаттау: топтар мен периодтар
Бағалау критерийлері
периодтық кестенің құрылымын білу және сипаттайды:
топтар мен периодтардың анықтамасын, жіктелуін біледі;
атомдық нөмірге негізделіп Периодтық кестені құрастыру принципің
түсінеді,

8.

Жалпы сипаттамасы
Химиялық элементтердің периодтық жүйесі (Менделеев кестесі) — Элементтердің
әртүрлі қасиеттерінің атом ядросы зарядынаHYG
тәуелділігін белгілейтін химиялық
элементтердің жіктелу реті.
Жүйе атақты орыс химигі Д. И. Менделеевтің 1869 жылы ашқан периодтық
заңының графикалық түрде бейнеленуі болып табылады. Оның бастапқы нұсқасын Д. И.
Менделеев 1869-1871 жылдары шығарған еді және бұл нұсқасында элементтердің
қасиеттерінің олардың атомдық салмағына (қазіргіше, атомдық массасына) тәуелділігін
көрсеткен еді.Қазіргі кездегі периодтық жүйеде барлық элементтер рет
бойынша нөмірленген. Элементтердің нөмерін реттік немесе атомдық нөмер деп атайды.
Химиялық элементтердің периодтық жүйесін құрастырудағы негізгі принцип – барлық
элементтердегі периодтар мен топтарға бөліп орналастыру. Әр топ өз кезегіндегі негізгі (а)
және қосымша (в) топшаларға бөлінеді (периодты кестенің ұзын түрін қара).
Топшалардағы элементтер өзара химиялық қасиеттері жағынан өте ұқсас
8

9.

9

10.

Период
Период деп сілтілік металдан басталып инертті газбен аяқталатын элементтер тобын
айтады. Периодтар горизонталь қатардан тұрады. Периодтық жүйеде 7 период бар, олар рим
сандарымен белгілеген, I, II және III периодтар бір қатардан тұрады және кіші периодтар деп
аталады, ал IV, V, VI, VII периодтар екі қатардан тұрады, оларды үлкен периодтар деп атайды.
Бірінші периодта-2 элемент, екінші және үшіншіде-8-ден, төртінші мен бесіншіде-18-ден,
алтыншыда-32, жетіншіде(аяқталмаған)-32 элемент бар. Әрбір период, біріншіден басқасы, сілтілік
металдан басталып, инертті элементпен аяқталады.
10

11.

Кіші периодтар
* Бірінші периодтың ерекшелігі – онда екі элемент қана Н, Не орналасқан. Сутектің сілтілік
металдарға да, галогендерге де ұқсайтын ортақ қасиетіне байланысты оны көбіне Іa кейде VІІа топшаға
да орналастырады.
* Екінші периодтта 8 элемент ( Lі – Ne) бар. Ол сілтілік металл литийден Lі басталады, одан кейінгі ІІ
валентті Ве металл, ал ІІІ валентті В элементтінің металдық қасиеті кеміп, ІV валентті көміртектен
бейметалдар басталады, олардың (N, О, F) тотығу дәрежелері теріс. Период инертті газ – неонмен (Ne)
аяқталады.
Үшінші периодта да 8 элемент орналасқан (Na – Ar). Олардың қасиеттерінің өзгеру сипаты екінші
период элементтеріне ұқсас, дегенмен Mg-мен Al-дің Ве-мен В-ға қарағанда металдық қасиеті
басымдау, сондай-ақ бейметалдар – P, S, Cl-дың екінші периодтағы “ұқсастардан” айырмашылығы
олар өздеріне тән ең жоғары оң валенттіктерін көрсете алады. Менделеев 2 және 3-период элементтерін
типтік элементтер деп атаған, себебі олардың бәрі де табиғатта кең таралған.
11

12.

Үлкен периодтар
Төртінші периодта 18 элемент бар ( К – Кr), ол – үлкен периодтардың алғашқысы. Мұнда сілтілік және
сілтілік-жер металдардан кейін ауыспалы деп аталатын 10 элемент (Sc – Zn) орналасады. Бұларды d – элементтер деп
атайды (кестеде көк түсті), олар да қосымша топшаларға кіреді. Ауыспалы элементтер түгелдей металдар, Fe – Co – Nі
триадасынан басқасы өздеріне тән ең жоғары валенттіктерін көрсетеді. Соңғы алты p-элементтер (Ga – Kr) негізгі
топшаға (a) кіреді, қасиеттерінің өзгеруі бұрын айтқан ІІ және ІІІ период элементтеріне ұқсас.
Бесінші периодта 18 элемент (Rb – Xe) бар, құрылысы төртінші периодқа ұқсас. Одан айырмашылығы ауыспалы
элементтер де, ксенон да (Xe) өзіне тән ең жоғары оң валенттіктерін көрсете алады. Соңғы галоген – иодта аздаған
металдық қасиет пайда болады.
Алтыншы периодта 32 (Cs – Rn) элемент бар. Онда ауыспалы 10 элементпен (La, Hf – Hg) қатар 14 f – элементтер,
лантаноидтар (кестеде жасыл түсті) орналасқан.
Жетінші периодта да францийден (Fr) басталатын 32 элемент болуға тиісті, бірақ ол әлі аяқталмаған (12 элемент әлі
табылған жоқ).
12

13.

Қатарлар
Периодтарда араб сандарымен белгіленген 10 қатар кіреді. Үлкен периодтардың жұп
қатарларында (төртінші, алтыншы, сегізінші және оныншы) тек металдар тұр және бұл
қатарлардағы элементтердің қасиеттері аздап қана өзгереді. Үлкен периодтардың тақ
қатарларындағы (бесінші, жетінші, тоғызыншы) элементтің қасиеттері қатардағы типтік
эдменттердегі сияқты солдан оңға қарай өзгереді.
Менделеев II және III период элементтерін типтік деп атады. Бұл элементтердің
қасиеттері типтік металдан екідайлы элементтерге одан бейметалл мен инертті газға
қарай заңдылықпен өзгереді. Сонымен қатар периодтарда элемент қосылыстарының
қасиеттері және формалары да заңдылықпен өзгереді.
13

14.

Топтар
Элементтердің вертикаль қатарлары топтар деп аталады. Қысқа
нұсқадағы топтар саны 8 және олар негізгі (А деп белгіленеді) және
қосымша топшаларға (B деп белгіленеді) бөлінген. Бір топшаға химиялық
қасиеттері ұқсас элементтер топтастырылған (ұялас). Элементтердің
периодтық жүйесінің жартылай ұзын және ұзын нұсқаларында он сегіз топ
бар, олар барлық топшаларды топтар периодтар Таңбасы Атауы Атомдық
массасы Реттік нөмірі 81 қамтиды. Кейбір топшалардың атаулары бар.
Мысалы, ІА тобы — сілтілік металдар, VIIA тобы — галогендер т.б.
14

15.

Период және топ бойынша өзгеру заңдылықтары
HYG
Әрбір период (біріншіден басқасы) металмен басталып бейметалмен
аяқталады. Металдар мен бейметалдар қасиеттерінің өзгеру
заңдылықтары: периодта солдан оңға қарай металдық қасиет әлсіреп,
бейметалдық қасиет күшейеді, негізгі топшаларда атомдық нөмір өскен
сайын металдық қасиет күшейеді де, бейметалдық қасиет әлсірейді.
Металдарға тән қасиет – олар атомдарының сыртқы электрондарын оңай
беріп, оң зарядты иондарға айналады. Бейметалдар керісінше
электрондарды қосып алып, теріс зарядты иондар түзеді(алайда олар
белсендірек тотықтырғыштарға электрондарын бере алады).
15

16. Топтық жұмыс

1-топ « Периодтың анықтамасы және жіктелуі»
2-топ « Топтың анықтамасы және жіктелуі»
16

17. 1-тапсырма

«Сөйлемді толықтыр» тәсілі
1.Периодтық жүйедегі барлық элементтер
_______________________артуы бойынша орналасқан.
2.Элементтің горизонталь қатарлары _____________деп аталады.
3.Тік қатарлар ________________деп аталады.
4.Төменгі сол жағында __________________орналасқан, ал жоғарғы оң
жағында__________________ орналасқан.
5.Элементтердің көпшілігі ___________________________________.
17

18. 2-тапсырма

Элементтердің периодтық кестесін пайдаланып, келесі
сұрақтарға жауап беріңдер.
ең жеңіл элементті;
рет номері 12- ші элементті;
3-периодтағы металдарды;
2-периодтағы бейметалдарды;
атомдық массасы 80-ге тең элементті;
4-период, 1-топтың топшасында орналасқан элементті;
18

19. 3-тапсырма Периодтық жүйенің сұлбасына

период және топ номерлерін;
сутек, оттек, гелий, азот, фтор, хлор,аргон, неон, криптон , ксенон және радон
газдарын түзетін элементтерді;
сынап және бром сұйықтықтарын түзетін элементтерді;
темір, мыс, хром, фольфрам қатты заттарын түзетін элементтерді көрсетіңдер;
19

20.

Ең жеңіл
элементті
ата
2-периодтағы
бейметалдар
ды ата
Периодтық
жүйедегі
барлық
элементтер
____
орналасқан
рет номері
12- ші
элементті
ата
атомдық
массасы 80ге тең
элементті ата
Элементтің
горизонталь
қатарлары
не деп
аталады
Периодтық
кестеден
суреттері
берілген
ғалымдарды ата
Д.И.Менделеевтің
кестесі қандай
заңдылыққа
негізделді?
3периодтағы
металдарды
ата
4-период, 1топтың
топшасында
орналасқан
элементті ата
Тік
қатарлар не
деп
аталады?
Периодтық
кестеден
суреттері
берілген
ғалымдарды ата
Периодтық
заң қалай
тұжырымда
лды?
Элементтердің
көпшілігі___
Периодтың
анықтамасы

21. 4-тапсырма Периодтық кестеден суреттері берілген ғалымдардың құрметіне арналған химиялық элементтерді табыңдар. Ол қандай

элементтер?
21

22.

0
Сабақ керемет өтті
Менде сұрақтар бар
Түсінбеген жерлерім
бар

23.

§14 оку