Dasturiy ta’minot arxitekturasining sifat atributlari

1.

MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
DASTURIY TA’MINOT
ARXITEKTURASI
PRSP16MBK
MAVZU
Dasturiy ta’minot arxitekturasining sifat
atributlari
OTAXONOVA BAHRIXON
IBRAGIMOVNA
Axborot texnologiyalarining
dasturiy ta’minoti kafedrasi1
dotsenti

2. REJA:

1.Kirrish
2.Statik sifat atributlari
3.Dinamik sifat atributlari
4.Sifat stsenariylari
5.Nazorat savollari
6.Foydalanilgan adabiyotlar

3. KIRISH

Sifat - bu mukammallik o’lchovi, kamchiliklar yoki nuqsonlardan xoli
bo’lish holati. Sifat atributlari - bu tizimning funksionalligidan ajralib
turadigan tizim xususiyatlari.
Sifat atributlarini amalga oshirish yaxshi tizimni yomondan farqlashni
osonlashtiradi. Atributlar ish vaqti, tizim dizayni va foydalanuvchi
tajribasiga ta’sir qiluvchi umumiy omillardir.

4. STATIK SIFAT ATRIBUTLARI

Arxitektura, dizayn va manba kodi bilan
bevosita bog’liq bo’lgan tizim va tashkilotning
tuzilishini aks ettiriadi. Ular oxirgi foydalanuvchi
uchun ko’rinmaydi, lekin ishlab chiqish va texnik
xizmat ko’rsatish xarajatlariga ta’sir qiladi,
masalan: modullik, sinovdan o’tish, texnik xizmat
ko’rsatish va boshqalar.

5. DINAMIK SIFAT ATRIBUTLARI

Tizimning bajarilishi paytida uning xatti-harakatlarini
aks ettirish. Dinamik sifat atributlari tizim arxitekturasi,
dizayni,
manba
kodi,
konfiguratsiyasi,
joylashtirish
parametrlari, atrof-muhit va platforma bilan bevosita bog’liq.
Dinamik sifat atributlari oxirgi foydalanuvchiga
ko’rinadi va ish vaqtida mavjud bo’ladi, masalan,
o’tkazuvchanlik, mustahkamlik va boshqalar.

6. SIFAT STSENARIYLARI

Sifat stsenariylari nosozlikning muvaffaqiyatsizlikka aylanishining oldini olishni belgilaydi. Ularni atribut
xususiyatlariga ko’ra olti qismga bo’lish mumkin:
Manba - rag’batlantirishni yaratadigan odamlar, apparat, dasturiy ta’minot yoki jismoniy infratuzilma kabi
ichki yoki tashqi ob’ekt.
Rag’batlantirish - tizimga kelganda e’tiborga olinishi kerak bo’lgan shart.
Atrof muhit - Rag’batlantirish muayyan sharoitlarda sodir bo’ladi.
Artifakt - butun tizim yoki uning bir qismi, masalan, protsessorlar, aloqa kanallari, doimiy saqlash, jarayonlar
va boshqalar.
Javob - Rag’batlantiruvchi kelgandan keyin amalga oshiriladigan faoliyat, masalan, nosozliklarni aniqlash,
nosozlikni bartaraf etish, hodisa manbasini o’chirish va hokazo.
Javob o’lchovi - Talablarni sinab ko’rish uchun yuzaga kelgan javoblarni o’lchash kerak.

7. UMUMIY SIFAT ATRIBUTLARI

Turkum
Dizayn sifatlari
Sifat atributi
Tavsif
Kontseptual yaxlitlik
Umumiy dizaynning izchilligi va uyg’unligini
belgilaydi.
Bunga
komponentlar
yoki
modullarni loyihalash usuli kiradi.
Saqlash qobiliyati
Tizimning
qulaylik
darajasi
o’zgarishlarga duchor bo’lish qobiliyati.
Qayta foydalanish
imkoniyati
Komponentlar va quyi tizimlarning boshqa
ilovalarda foydalanish uchun mos bo’lish
qobiliyatini belgilaydi.
bilan

8.

Turkum
Sifat atributi
Tavsif
O'zaro hamkorlik
Tizim yoki turli tizimlarning tashqi
tomonlar
tomonidan
yozilgan
va
boshqariladigan boshqa tashqi tizimlar
bilan ma'lumot almashish va almashish
orqali muvaffaqiyatli ishlash qobiliyati.
Boshqarish qobiliyati
Tizim ma'murlari uchun dasturni boshqarish
qanchalik osonligini belgilaydi.
Ishonchlilik
Tizimning vaqt o'tishi bilan ishlay olish
qobiliyati.
Masshtablilik
Tizimning yuk ko'tarilishini tizimning
ishlashiga ta'sir qilmasdan ushlab turish
qobiliyati yoki osongina kengaytirilishi.
Xavfsizlik
Tizimning mo'ljallangan foydalanishdan
tashqari zararli yoki tasodifiy harakatlarning
oldini olish qobiliyati.
Ishlash
Ma'lum vaqt oralig'ida har qanday harakatni
bajarish uchun tizimning sezgirligini
ko'rsatish.
Mavjudligi
Tizimning ishlashi va ishlashi uchun vaqt
nisbatini
belgilaydi.
Uni
oldindan
belgilangan muddat davomida tizimning
umumiy ishlamay qolish vaqtining foizi
sifatida o'lchash mumkin.
Ish vaqti sifatlari

9.

Turkum
Sifat atributi
Qo'llab-quvvatlash
qobiliyati
Tizim sifatlari
Sinovga yaroqlilik
Tavsif
Tizim to'g'ri ishlamasa,
muammolarni aniqlash va
hal qilish uchun foydali
bo'lgan ma'lumotlarni
taqdim etish qobiliyati.
Tizim va uning tarkibiy
qismlari uchun test
mezonlarini yaratish qanchalik
osonligini o'lchash.

10.

Turkum
Foydalanuvchi sifatlari
Sifat atributi
Tavsif
Foydalanish imkoniyati
Ilova intuitiv bo'lishi orqali
foydalanuvchi va iste'molchi
talablariga qanchalik mos
kelishini belgilaydi.

11.

Turkum
Arxitektura sifati
Sifat atributi
To'g'rilik
Tavsif
Tizimning barcha talablarini
qondirish uchun
javobgarlik.

12.

Turkum
Sifat atributi
Tavsif
Portativlik
Tizimning turli xil hisoblash
muhitida ishlash qobiliyati.
Integrallik
Tizimning alohida ishlab
chiqilgan komponentlarini
birgalikda to'g'ri ishlashini
ta'minlash qobiliyati.
Ish vaqti bo’lmagan sifat
O'zgartirish imkoniyati
Har bir dasturiy ta'minot tizimi
o'z dasturiy ta'minotidagi
o'zgarishlarni osonlik bilan
qabul qilishi mumkin.

13.

Turkum
Sifat atributi
Tavsif
Narx va jadval
Tizimning bozorga chiqish
vaqtiga, loyihaning
kutilayotgan muddatiga va
merosdan foydalanishga
nisbatan narxi.
Bozor qobiliyati
Bozor raqobatiga nisbatan
tizimdan foydalanish.
Biznes sifatining atributlari

14. NAZORAT SAVOLLARI

1. Dasturiy ta’minot arxitekturasining sifat atributlari nimani anglatadi?
2. Dasturiy ta’minot arxitekturasining yengillik atributi nima?
3. Samaradorlik atributining dasturiy ta’minot arxitekturasi uchun ahamiyati qanday?
4. Dasturiy ta’minot arxitekturasida xavfsizlik atributining roli qanday?
5. Dasturiy ta’minot arxitekturasining o‘zgaruvchanlik atributi qanday tushuniladi?
6. Zaxira va tiklanish atributi nima uchun muhim?
7. Tizimning kengaytirilishi atributi qanday tasvirlanadi?
8. Uzluksizlik (reliability) atributining dasturiy ta’minot arxitekturasida roli qanday?
9. Dasturiy ta’minot arxitekturasida ko‘p foydalanuvchilik (scalability) atributining
ahamiyati qanday?
10.Modularlik va integratsiyaning arxitektura sifatlaridagi o‘rni qanday?

15. ADABIYOTLAR VA HAVOLALAR

1. Len Bass, Paul Clements, Rick Kazman. Software Architecture in practice. Second
Edition, Addison Wesley, 2003 (elektron)
2. Otaxonova B.I., Xan I.V., Abdurazzoqov F.A., Baydullayev R. “Dasturiy ta’minot
arxitekturasi” o‘quv qo‘llanman. –T. :TATU, 2022. -88 b.
3. Partha Kuchana, Software Architecture Design Patterns in Java, 2004 by CRC Press
LLC (elektron)
4. Bass, L., Clements, P., & Kazman, R. (2012). Software Architecture in Practice.
Addison-Wesley Professional.
5. Richards, M., & Ford, N. (2020). Fundamentals of Software Architecture: An
Engineering Approach. O’Reilly Media.
6. https://www.geeksforgeeks.org/software-development-life-cycle-sdlc/
7. https://syndicode.com/blog/12-software-architecture-quality-attributes/
8. https://medium.com/@nvashanin/quality-attributes-in-software-architecture3844ea482732

16.

MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
E’TIBORINGIZ UCHUN RAXMAT!
OTAXONOVA BAHRIXON
IBRAGIMOVNA
Axborot texnologiyalarining
dasturiy ta’minoti kafedrasi16
dotsenti