ПедагогикаИлмий тадқиқотнинг тузилиши ва мантиғи
1. “ИЛМИЙ ТАҚДИҚОТ МЕТОДОЛОГИЯСИ” ФАНИДАН МАЪРУЗА 2-МАВЗУ: ИЛМИЙ ТАДҚИҚОТНИНГ ТУЗИЛИШИ ВА МАНТИҒИ ҳ.ф.ф.д. (PhD), доцент,
LOGOҲАРБИЙ ХАВФСИЗЛИК ВА МУДОФАА УНИВЕРСИТЕТИ
ЎЗБЕКИСТОН
РЕСПУБЛИКАСИ ҲАРБИЙ
ХАВФСИЗЛИК ВА МУДОФАА
УНИВЕРСИТЕТИ
“ИЛМИЙ ТАҚДИҚОТ МЕТОДОЛОГИЯСИ” ФАНИДАН
МАЪРУЗА
2-МАВЗУ: ИЛМИЙ ТАДҚИҚОТНИНГ
ТУЗИЛИШИ ВА МАНТИҒИ
ҳ.ф.ф.д. (PhD), доцент, полковник Ахмаджонов Ботиржон Алиджоновичдо
2.
ЎҚУВ САВОЛЛАРИLOGO
1.
Илмий муаммо, мақсад ва вазифалар.
2.
Илмий гипотеза ва уни текшириш усуллари.
3.
Илмий янгилик ва илмий аҳамият тушунчаси.
2
3.
АДАБИЁТЛАРLOGO
1. O‘zbekiston Respublikasining 23.09.2020-y. «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonuni O‘RQ-637
2. O‘zbekiston Respublikasining 29.10.2019-y. “Ilm-fan va ilmiy faoliyat to‘g‘risida”gi № 576-son Qonuni.
3. O‘zbekiston Respublikasi Perzidentining 26.04.2022-y. «Intellektual mulk sohasini yanada rivojlantirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi 221-son Qarori.
4. O‘zbekiston Respublikasi Perzidentining 29.10.2020-y. “Ilm-fanni 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi 6097-son Farmoni.
5. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 22.05.2017-y. “Oliy ta’limdan keyingi ta’lim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 304-son
Qarori.
6. O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, Fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi OAKning «Ilmiy darajalar beruvchi ilmiy kengash to‘g‘risida Nizom” Mazkur Nizom
O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2017 yil 23 iyunda 2893-sonli raqam bilan ro‘yxatga olingan.
7. O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirining 2024 yil 4 dekabrdagi «O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligida Oliy ta’limdan keyingi ta’lim tizimi to‘g‘risidagi
Nizomni tasdiqlash haqida»gi 1114-sonli buyrug‘i.
8. O‘R Mudofaa vazirining 2022 yil 1- iyuldagi “O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tizimida harbiy ilmiy va innovatsion faoliyatni takomillashtirish to‘g‘risida”gi
481-sonli buyrug‘i
9. O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, Fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi OAKning «Ilmiy darajalar berish tartibi to‘g‘risida Nizom” Mazkur Nizom O‘zbekiston
Respublikasi Adliya vazirligida 2017 yil 23 iyunda 2894-sonli raqam bilan ro‘yxatga olingan.
10. Райзберг Б.А. Диссертация и ученая степень (пособие для соискателей)/ М.: .2000. – С. 91-99
11. Новиков А.М. Как работать над диссертацией: Пособие для начинающего педагога-исследователя. – 4-е изд. – М.: Издательство «Эгвес», 2003.
– 104 с.
12. Евсюков В.Н. Методика работы над кандидатской диссертацией: учебное пособие/ В. Н. Евсюков. – Изд. пятое, допол. – Оренбург: ГОУ«ОГУ»,
2009. – 539с.
13. Зоҳидов А.А. Илмий тадқиқот методологияси. Ўқув қўлланма. Тошкент, 2019. 1-нашр, - 193 б.
14. Разработка и оформление учебников, учебных пособий и других военно-научных трудов / Составители: Р.М. Ашурматов, Р.Ж.
Рахматбаев, А.Я. Негриенко, Б.П. Турсунов ; под ред. Генерал-майора А.И. Икрамова, полковника А.Ю. Алимова – Т.: Издание Академии ВС РУ,
2019. - 118 с.
15. Саифназаров И., Никитченко г., Қосимов Б. Илмий ижод методологияси. Т.: “Янги аср авлоди”. 2004. – 200 б.
16. Новиков А.М. Докторская диссертация?: Пособие для докторантов и соискателей ученой степени доктора наук. – 3-е изд. – М.: Издательство
«Эгвес», 2003. – 120 с.
17. Основы военно-научных исследований: учебник / И.В. Лютиков, Е.Н. Гарин, С.В. Верховец [и др.]; под ред. М.В. Гамова. – Красноярск : СФУ,
2017. - 322 с.
18. Алемасов В., Мамадалиев Ш., Илмий тадқиқот: методология, методика, ижодиёт. Ўқув қўлланма. –Т.: ЎРИИВ Академяси. 2015. – 102 б.
3
4.
МАВЗУНИНГ БОШҚА ФАНЛАР БИЛАН БОҒЛИКЛИГИLOGO
Тизимли
таҳлил
Мавзу: Илмий
тадқиқотнинг
тузилиши ва
мантиғи
Мазкур мавзу бошқа фанлари билан чамбарчас боғлиқ бўлиб,
ҳарбий таълим тизимида офицер ўқитувчиларнинг ва илмий
ходимларнинг илмий соҳадаги маҳоратини ривожлантириш ва
уларнинг илмий салоҳиятини ошириш ушбу жараёнларни билиш
орқали амалга оширилади ва бу мавзу илмий фаолият асослари ва
услубиятини билишга ўргатади
Илм-фанда
ахборот
коммуникация
технологиялари
4
Математик
моделлаштириш
5.
1- ЎҚУВ САВОЛИLOGO
Илмий муаммо, мақсад
ва вазифалар
Илмий тадқиқотнинг сифати ва натижадорлиги, аввало, илмий муаммони тўғри қўйиш, аниқ
мақсад белгилаш ва мантиқан изчил вазифаларни шакллантиришга боғлиқ. Ушбу
элементлар ҳар қандай илмий ишнинг методологик пойдеворини ташкил этади.
АГАР, илмий муаммони ноаниқ қўйилса – тадқиқот йўналишини йўқотади !
мақсад нотўғри белгиланса — натижа амалий қийматга эга
бўлмайди !
вазифалар тизимсиз бўлса — мақсадга эришилмайди !
5
мақсад
6.
Муаммо ва илмий муаммо?Муаммо?
LOGO
Илмий муаммо?
МУАММО (араб. — кўр, кўр қилинган)
Бу ечим талаб этиладиган лекин тўлиқ ечилмаган
савол ёки зиддиятдир
Бу ярми аниқ ярми ноаниқ савол
ёки предмет, жараён
Муаммо, яъни “биламиз лекин ечимини ҳали
топманганмиз” ҳолати
Асосий белгилари:
Номаълумлик бор;
Зиддият ёки қийнчлик мавжуд;
Ечим талаб қиладиган ҳолат;
Савол шаклида ифодаланади.
Фан доирасида ҳал этилмаган, назарий ёки
амалий аҳамиятга эга бўлган ва илмий тадқиқот
орқали ечим талаб қиладиган масала
Илмий муаммо – фан ечиши керак бўлган
номаълумлик
Асосий белгилари (хусусиятлари):
Илмий билимдаги “бўшлиқни” кўрсатади;
Назарий ёки амалий аҳамиятга эга;
Илмий усуллар билан текширилади;
Тадқиқотга йўналиш беради.
Бу умумий муаммо, ҳали илмий даражада эмас
Фарқи
Умумий қийнчлик;
Кундалик хаётда ҳам бўлади;
Илмий усул шарт эмас.
Субъектив бўлиши мумкин
Илмий билимдаги “бўшлиқ”;
Фан доирасида мавжуд;
Илмий тадқиқот талаб қилади.
Илмий асосланган бўлиши керак
6
7.
Илмий муаммонинг шаклланиши ва мисолларLOGO
Илмий муаммо қандай шаклланади?
1. Кузатиш → тушунарсиз ҳолат
МИСОЛ: Кузатиш → онлайн таълим бор, лекин самара паст
2. Зиддиятни аниқлаш
МИСОЛ: Зиддият→ технология бор, натижа кутилгандай эмас
3. “Нима учун?” деган савол туғилади
МИСОЛ: Илмий муаммо→ онлайн таълим самарадорлигига
4. Илмий саволга айлантириш
таъсир этувчи омиллар қандай экан?
Объект – қаерни ўрганамиз (тадқиқ этамиз)?
Объект
Жараён, тизим, фаолият, ходиса, тузилма, ташкилот, муносабат, технология, шароит/муҳит, модель/механизм
Муаммо – нима тушунарсиз?
Муаммо
Назарий муаммо, амалий муаммо, методологик муаммо, ташкилий муаммо, технологик муаммо
Мавзу – нимани ўрганамиз?
Предмет – қайси жиҳатини?
Мавзу
Предмет
Илмий муаммо ва илмий мавзу таққосланиши
Тушунча
Илмий муаммо
Илмий мавзу
Илмий савол
Мазмуни
Ечимини топиш зарур бўлган зиддият
Муаммони ўрганишга қаратилган йўналиш
Муаммонинг аниқ жиҳати
7
8.
Илмий тадқиқот мақсади: тушунча ва аҳамиятиLOGO
Мақсад (фалсафада) — инсон амалий фаолиятининг аввалдан фикран ўйланган натижаси.
М. инсонларга хос бўлиб, уни келажакнинг лойиҳаси, деб таърифлаш мумкин (УМЭ, М. 345 б.)
Илмий тадқиқот мақсади — тадқиқот якунида илмий муаммони ҳал этишга қаратилган
якуний натижа
Мақсад — тадқиқот нима учун олиб борилаётганини ифодаловчи илмий йўналтирувчи категориядир.
Мақсаднинг асосий хусусиятлари
Илмий мақсад қуйидаги талабларга жавоб бериши лозим:
аниқ ва равшан бўлиши;
илмий муаммодан келиб чиқиши;
амалга оширилиши мумкин бўлиши;
илмий янгиликка йўналтирилган бўлиши.
Илмий муаммо ва мақсад ўртасидаги
боғлиқлик
Муаммо — ечим талаб қилади; Мақсад — шу ечимга
эришишни кўзлайди