Презентация Гизатуллин

1.

Г.Тукай "Исемдә калганнар"
әсәрендә татар милли
киемнәре

2.

Актуальлек: укучыларга татар милли киемнәре турында
сөйләү.
Максат: Г. Тукайның «Истә калганнар» повестында очрый
торган киемнәрне барлау, аларның төрләрен билгеләү
һәм авторның бу детальләрне нинди максат белән
куллануын ачыклау.
Бурычлар:
1. Татар киеменең нинди булуын билгеләргә.
2. 19 гасырда татар киемнәрнең нинди булуын белергә.
3. Габдулла Тукайның киенүен белергә.

3.

XIX гасырның ирләр һәм хатын-кызлар киемнәре
Ике ыштан
Аскы - якты
тукымадан, өске
(чалбар)
караңгы,
кайчакта юка
тасмага;
җылылыкны
һәм ныклыкны
тәэмин итәләр.
Камзол
Читек
Баш киемнәр
Күлмәк өстеннән
кыска жилет җылы һәм декор
катламлы, еш
кына бәйрәм
вариантларында
чигү белән.
Йомшак күн
итекләр һәм
туфлиләр, йорт
һәм җәяү йөрү
өчен уңайлы.
Ир-атлар түбәтәй; хатынкызлар - калфак.
Образны
төгәллиләр,
яшьне һәм
статусны
билгелиләр.

4.

Күлмәкләр
Озын туника сыман киндер күлмәк яки киндер гардеробның нигезе
булган. Ир-ат күлмәкләрендә стойка якалы, үзәктә киселеше - рус
киеменнән аермалы сызык.

5.

Ир-атларның баш киемнәре: түбәтәй
һәм кәләпүш
Түбәтәй
Борынгы "шлем"
тип - барлык
яшьтәге ир-атлар,
мәдәни булу
символы.
Кәләпүш
Кәләпүш - бик
матур итеп
бизәлгән, бәрхет
төсендәге конус.
Декор
Алтын/көмеш җеп, энҗе һәм бисер - бәйрәм
һәм статус билгеләре.

6.

Габдулла Тукай
Шагыйрь (1886-1913) XIXXX гасыр чигендә яшәгән.
Аның дөньяга карашы
шәһәр мохитендә
формалашкан, бу
фотографияләрдә дә
чагыла: киң якалы
күлмәкләр, шарфлар,
Европа йөзе элементлары
милли детальләр белән
яраша.

7.

Тукайның шәхси әйберләре
Түбәтәй (1908)
Карандашлар
өчен стакан
(1912)
Басмага фотосессия
өчен нәшер итү шагыйрьнең ачык
образы һәм
меценатлар белән
элемтә символы.
Запонкалар (1911-1912)
Көмеш - Европадан
алып киленгән.
Санкт-Петербургта
сатып алынган - шәһәр
сәяхәтләрен һәм
һөнәри тормышны
бәйли торган предмет.

8.

Габдулла Тукай әсәрендә нинди киемнәр бар
1. Ярлылык һәм ятимлек чоры: Әсәрнең
башында, кечкенә Габдулланың кулданкулга күчеп йөргән вакытларында, аның
киемнәре бик ярлы була. Автор үзенең
яланаяк йөрүен, җылы киеме булмаудан
туңуын ачынып искә ала ( китапта 2 бит).
2. Сәгъди абзый гаиләсендә: Кырлайга
килгәч, аның тормышында киемнәр яңаруы
зур вакыйга булып тора. Тукай үзенә яңа
күлмәк һәм ыштан тегүләрен зур шатлык
белән тасвирлый ( китапта 9 бит).
3. Баш киемнәре: Кечкенә Габдулланың
башыннан һәрвакыт түбәтәй төшми. Бу
— татар баласының милли һәм дини
билгесе булып санала. Кышкы айларда ул
җылы бүрек кигән (китапта 2 бит).
4. Аяк киемнәре: Повестьта ятим
баланың аяк киеме булмавы еш телгә
алына. Авылда яшәгәндә, ул яланаяк
йөри яисә чабата кия. Кышкы
салкыннарда исә Сәгъди абзыйлар аңа
киез итек бирәләр.

9.

Татар киеме - тере традиция
Кием-салым тел буларак: тарихны, гаилә гореф-гадәтләрен һәм
статусын чагылдыра.
Тукай әйберләре аша - түбәтәй, тормыш һәм көнкүреш әйберләре
аша - шәхси тарихның һәм милли мәдәниятнең бәйләнеше күренә.
Костюмны өйрәнү халык тәңгәллеген һәм әдәби мирасны тирәнрәк
аңларга ярдәм итә.

10.

Сораштыру нәтиҗәләре
№ Сораулар
Җавап
Укучылар саны
вариантлары
1
2
3
4
5
Сезнең өегездә татар милли киеме
Бар
20
элементлары бармы?
Юк
5
Сез милли киемнәрне бәйрәмнәрдә Эйе
9
(Сабантуй, Гает, һ.б.) киясезме?
Кайвакыт
3
Юк
13
Сезнеңчә, кайсы милли кием
Түбәтәй / Калфак 18
элементы иң танылган?
Читекләр
7
Белмим
0
Заманча киемнәрдә милли
Уңай
12
орнаментлар куллануга ничек
Кирәк түгел
3
карыйсыз?
Белмим
10
Сез милли киемнәр тарихын
Беләм
4
беләсезме?
Кызыксынмыйм

11.

Игътибар өчен рәхмәт!