әлеуметтік география

1.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ М. ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК
ҚАЗАҚСТАН УНИВЕРСИТЕТІ
Жаратылыстану ғылымдары және педагогикасы жоғарғы мектебі
Биология және география кафедрасы
Аустралия мен Қазақстанның жеңіл және тамақ
өнеркәсібін салыстыру
Орындаған:Хайтматова Нилуфар
Тобы:ЕП24-18к2
Қабылдаған: Дайрабаева Айгүл
Шымкент

2.

Мазмұны:
I. Тамақ өнеркәсібі
• Астық өңдеу және наубайхана
• Ет және сүт өнімдері
• Қант және кондитер
• Балық және өсімдік майы
• Сусындар
II. Жеңіл өнеркәсіп
• Тоқыма
• Киім
• Былғары және аяқкиім
• Басқа салалар (үй текстилі, түйме, фурнитура, т.б.)

3.

Кірісп
е мен Австралияның өнеркәсіптік құрылымы кейбір жағынан
Қазақстан
ұқсас болғанымен, олардың өндірістік бағыты мен нарықтық рөлі әртүрлі.
Қазақстанда тамақ және жеңіл өнеркәсіп көбіне ішкі нарыққа, шикізатқа
және аймақтық саудаға сүйенеді. Ал Австралияда бұл салалар экспортқа,
сапа стандартына және брендтік құнға көбірек бағытталған.
Екі елде де ауыл шаруашылығы мен шикізат базасы маңызды орын алады.
Бірақ Қазақстан көбіне астық, мақта, ұн, тоқыма және базалық өңдеу
өндірісімен ерекшеленсе, Австралия ет, сүт, жүн, premium textile және
экспорттық азық-түлікпен ерекшеленеді.

4.

Қазақстан мен Австралия өнеркәсібінің жалпы сипаты
Қазақстанда өнеркәсіптің дамуы көбіне шикізатқа, ауыл шаруашылығына
және ішкі өңдеуге негізделеді. Тамақ өнеркәсібінде астық, ұн, сүт, ет
және кондитер өнімдері маңызды орын алады. Жеңіл өнеркәсіпте
тоқыма, киім, арнайы киім және үй текстилі дамып келеді.
Австралияда өнеркәсіптік құрылым жоғары технологиялы және сыртқы
нарыққа бағытталған. Тамақ өнеркәсібінде ет, сүт, астық, сусын және
өңделген азық өнімдері маңызды. Жеңіл өнеркәсіпте жүн, былғары,
workwear, outdoor және брендтік apparel басым.

5.

Астық өңдеу және наубайхана
Қазақстан
Қазақстанда астық өңдеу және ұн-наубайхана өнеркәсібі - тамақ өнеркәсібінің ең күшті
салаларының бірі. Бұған елдің ірі бидай өндіруші мемлекет болуы әсер етеді.
Нақты қандай өнімдер өндіріледі?
Негізгі қалалары мен өңірлері
Нақты брендтер мен кәсіпорындар
• бидай ұны
• Қостанай
• Цесна - ұн, макарон, астық
• жоғары және бірінші сортты ұн
• Ақмола облысы
өнімдері (Астана / Ақмола өңірі)
• макарон ұны
• Солтүстік Қазақстан облысы
• Корона - макарон және ұн өнімдері
• нан
• Астана
(Қарағанды)
• бөлке, тоқаш, печенье
• Қарағанды
• Алтын Диірмен типтес ұн
• макарон өнімдері
• Шымкент
кәсіпорындары - әртүрлі өңірлерде
• жарма және жартылай фабрикаттар
• Алматы
• жергілікті наубайханалар барлық ірі қалаларда

6.

Астық өңдеу және наубайхана
Австралия
Австралияда астық өңдеу саласы да дамыған, бірақ ол көбіне ішкі нарықпен қатар экспортқа
жұмыс істейді.
Нақты өнімдері
• ұн
• бидай өңдеу өнімдері
• breakfast cereals
• печенье
• snack
• өнеркәсіптік bakery
ingredients
Негізгі өңірлері
• Жаңа Оңтүстік Уэльс
• Виктория
• Батыс Австралия
• Оңтүстік Австралия
• Сидней
• Мельбурн
Нақты брендтер
• Arnott’s - печенье, наубайхана/жеңіл
тағамдар, бас кеңсесі Сидней маңында,
Австралия мен Азия-Тынық мұхиты
аймағында өндірістік желілері бар
• Sanitarium - жарма, таңғы ас, жержаңғақ
майы, зауыттары Беркли Вейл, Брисбен
қалаларында орналасқан

7.

Ет және сүт өнімдері
Қазақстан
Қазақстанда бұл сала ауыл шаруашылығымен тікелей байланысты және елдің ең маңызды
азық-түлік сегменттерінің бірі.
Нақты қандай өнімдер өндіріледі?
• сиыр еті
• қой еті
• құс еті
• шұжық, жартылай фабрикаттар
• сүт, айран
• қаймақ, йогурт
• ірімшік, сары май
Негізгі қалалары мен
өңірлері
• Алматы
• Шымкент
• Қарағанды
• Павлодар
• Қостанай
• Көкшетау
• Семей
• Ақтөбе
Нақты брендтер
• FoodMaster - сүт, айран, йогурт
(Алматы өңірі)
• Adal - сүт өнімдері (Алматы өңірі)
• Emil - сүт және сүт өнімдері (Семей)
• Рубиком - шұжық, ет өнімдері
(Павлодар)
• ИнтерФуд, Кублей секілді өңделген
ет/азық кәсіпорындары да белгіл

8.

Ет және сүт өнімдері
Австралия
Австралия - ет және сүт өнімдері бойынша әлемдік экспорттаушылардың бірі.
Нақты өнімдері
• сиыр еті
• қой еті
• сүт
• ірімшік
• құрғақ сүт
• май
• йогурт
• салқындатылған сүт өнімдері
Негізгі өңірлері
• Квинсленд - ет
• Новый Южный
Уэлс - ет, сүт
• Виктория - сүттің
басты белдеуі
• Тасмания - сүт
және premium
dairy
Нақты брендтер
• Bega - ірімшік,
сүт өнімдері
• Devondale - май,
ірімшік, сүт
• Norco - сүт
• A2 Milk - сүт
сегменті

9.

Қант және кондитер өнеркәсібі
Қазақстан
Бұл сала Қазақстанда өте танымал әрі брендтік тұрғыдан ең көрінетін салалардың
бірі.
Нақты қандай өнімдер өндіріледі?
• қант
• карамель
• шоколад
• кәмпит
• вафли, печенье
• мармелад, зефир
• драже, тортқа арналған өнімдер
Негізгі қалалары
• Алматы
• Қостанай
• Шымкент
• Тараз (қант
саласына
қатысты)
• Қарағанды
Нақты брендтер
• Рахат - шоколад, кәмпит, вафли, печенье
(Алматы)
• Баян Сұлу - кондитер, шоколад, карамель,
печенье, вафли (Қостанай)
• Мишка на Севере, Қазақстан, Самал, Бота
сияқты өнім желілері бар
Bayan Sulu туралы ресми және салалық деректер бойынша:
• 300-ден астам өнім түрі бар, жылына 85 мың тоннадан астам өнім шығарады, 14 елге экспорт жасайды.

10.

Қант және кондитер өнеркәсібі
Австралия
Австралияда бұл сала Қазақстандағыдай “ұлттық фабрика” стилінде емес, бірақ
өңделген азық-түлік пен snack индустриясы өте дамыған.
Нақты өнімдері
• печенье
• шоколад өнімдері
• breakfast bars
• кондитерлік тағамдар
• biscuit lines
Негізгі орталықтары
• Сидней
• Мелбурн
• Брисбен
• Аделаида
Нақты брендтер
• Arnott’s - жеңіл тағам/печенье
• Allen’s - тәтті өнімдер
• Cadbury Australia - шоколад өнімдері
(бренд халықаралық, бірақ ел ішінде ірі
нарық бар)

11.

Балық және өсімдік майы
Қазақстан
Қазақстанда бұл сала бар, бірақ Австралиямен салыстырғанда ауқымы тарлау.
Нақты өнімдер
• күнбағыс майы
• рапс майы
• мақсары майы
• балық консервілері
• мұздатылған балық
• тұздалған балық
Негізгі өңірлері
• Шығыс Қазақстан (Өскемен,
Семей) - өсімдік майы
• Павлодар - май өңдеу
• Атырау, Каспий маңы - балық
• Қызылорда, Балқаш маңы балық өнімдері
Нақты брендтер
• Шедевр, Злато, Алтын Май
типтес нарықтық сегменттер
• жергілікті өңірлік май
зауыттары
• балық өңдеу цехтары негізінен өңірлік деңгейде
Аустралия
Австралияда бұл сала кеңірек және теңіздік экономикамен байланысты.
Нақты өнімдері
• теңіз балығы
• тунец
• лосось
• теңіз өнімдері
• рапс майы
• өсімдік майлары
• арнайы тағамдық майлар
Негізгі өңірлері
• Tасмания - балық
және акваөсіру
• Квинсленд - теңіз
өнімдері
• Оңтүстік
Аустралия - теңіз
өнімдері

12.

Сусындар өнеркәсібі
Қазақстан
Австралия
Нақты өнімдері
• минералды су
• шырын
• газдалған сусын
• сүтті сусындар
• шай және дайын сусындар
Негізгі қалалары
• Алматы
• Шымкент
• Астана
• Қарағанды
Нақты брендтер
• RG Brands - Piala, DaDa, Gracio,
т.б.
• Maxi Tea
• Asu, Turan, Samal типтес су
брендтері
• Coca-Cola Kazakhstan халықаралық, бірақ Қазақстанда
өндірісі бар.
Нақты өнімдері
• шырын
• soft drinks
• bottled water
• energy drinks
• coffee-based beverages
• craft beverages
• wine (өте маңызды)
Негізгі өңірлері
• Sydney
• Melbourne
• Adelaide
• South Australia
• Victoria
Нақты брендтер
• Bundaberg
• Bickford’s
• Sanitarium beverages
• Australian wine brands (жүзімшарап бөлек үлкен сала)

13.

Тоқыма өнеркәсібі
Қазақстан
Бұл - Қазақстан жеңіл өнеркәсібінің ең маңызды саласы. Қазақстанда: мақта талшығы,
иірімжіп, мақта мата, төсек-орын,сүлгі, үй текстилі, шұлық, кілем өнімдері өндіріледі. Олар
еліміздің Шымкент, Түркістан облысы, Мақтаарал, Арыс маңы, Алматы облыстарында
өндіріледі.
Брендтер мен фабрикалар:
• Azala Textile LLP - мақта мата, иірімжіп, үй текстилі (Шымкент)
• Azala Cotton LLP - мақта иірімжібі (Шымкент)
• AGF Group LLP - үй текстилі, тігін, төсек өнімдері (Шымкент, “Оңтүстік” АЭА)
• Bal Textile LLP - кілем және кілем өнімдері (Шымкент)
• Alem BT LLP - шұлық өнімдері (Шымкент)
• TPC Alliance LLP - мақта иірімжібі (Шымкент)
QazIndustry мәліметі бойынша, Қазақстан жеңіл өнеркәсібінің шамамен 22%-ы Шымкентте
шоғырланған, және сол жерде жоғарыдағы кәсіпорындар негізгі рөл атқарады. Жалпы
Қазақстанда 1400 кәсіпорын жұмыс істейді. Оның ішінде тігін-58%, тоқыма-33%, былғары9%ды құрайды.

14.

Тоқыма өнеркәсібі
Аустралия
Австралиядағы тоқыма өнеркәсіп көлеммен емес, сапамен ерекшеленеді.
Негізгі өнімдері: меринос жүн мата,термикалық киім, трикотаж, жүннен жасалған негіз
қабаттар, шұлық, іш киім. Негізгі өндіретін қалалары: Мелбурн, Виктория, Сидней, Тасмания.
Брендтер мен фабрикалар:
• Ktena Knitting Mills / Merino Skins - меринос термо-киім, Oakleigh, Melbourne. Компания
өз сайтында барлық өндіріс бір зауыт ішінде өтетінін көрсетеді.
• Australian Knitting Mills - жүн және thermal өнімдері, Melbourne / Coburg

15.

Киім өнеркәсібі
Қазақстан
Бұл сала Қазақстанда ең көрінетін, бірақ ең көп импортпен бәсекелесетін сала.
Нақты қандай өнімдер өндіріледі: ,ерлер костюмі, мектеп формасы, әйелдер киімі, балалар
киімі, арнайы киім, әскери киім, спорт киімі, медициналық киім. Негізгі қалалары: Алматы,
Шымкент, Астана, Қарағанды, Түркістан облысы
Нақты брендтер мен кәсіпорындар:
Glasman LLP - ерлер костюмдері, мектеп формасы (Алматы облысы)
Mimioriki LLP - балалар және ересектер киімі (Алматы облысы)
Kazlegprom Almaty LLP - ерлер киімі, аяқкиім, мектеп формасы, арнайы киім, әскери форма
(Алматы)
Semiramida Sewing Company LLP - сырт киім (Алматы)
KAZSPO-N LLP - спорттық және сырт киім (Алматы)
Angelcher LLP - мектеп формасы (Алматы)
Altyn Adam LLP - ерлер костюмдері, арнайы киім (Түркістан облысы)
Turkestan Textile LLP - workwear, home textile (Түркістан облысы)
Осылардың басым бөлігі QazIndustry салалық шолуында нақты аталған.

16.

Киім өнеркәсібі
Австралия
Австралияның киім өнеркәсібі көлемі жағынан үлкен емес, бірақ бренд құруда және niche
сегментте күшті.
Нақты өнімдері
Негізгі
• жұмыс киімі
қалалары
• әйелдер киімі
• Sydney
• формалар
• Melbourne
• мериностың негізгі қабаттары • Adelaide
• күнделікті киім
• ел киімі
Нақты брендтер мен фабрикалар
• J&M Fashions - әйелдер киімі, uniform/workwear,
Pemulwuy, Sydney, өз сайтында киімнің 100%
Sydney-де тігіліп, өндірілетінін көрсетеді
• R.M.Williams - country/western style, былғары
аяқкиім мен apparel
• Country Road
• Akubra
• Kathmand

17.

Былғары және аяқкиім
Қазақстан
өнеркәсібі
Қазақстанда былғары және аяқкиім өнеркәсібі жеңіл өнеркәсіптің маңызды салаларының бірі
болып табылады. Бұл салада былғары, жартылай өңделген былғары, аяқкиім, белдік, сөмке және
арнайы жұмыс аяқкиімі өндіріледі. Сала негізінен Алматы, Шымкент, Семей және Алматы
облысында шоғырланған.
Қазақстандағы негізгі кәсіпорындардың бірі - Almaty Tannery LLP, ол дайын былғары мен wetblue жартылай өңделген былғары өндіреді. Сондай-ақ Zhetisu JSC аяқкиім өндірумен
айналысады. Бұдан бөлек, Алматы мен Шымкент қалаларында былғары бұйымдары мен жұмыс
аяқкиімін шығаратын көптеген жергілікті цехтар жұмыс істейді.
Қазақстан бұл салада көбіне былғары шикізаты мен жартылай өңделген былғарыны
экспорттайды, ал сырттан брендтік аяқкиім, fashion shoes және былғары аксессуарларды
импорттайды. Бұл Қазақстанда былғары өңдеу базасы бар болғанымен, дайын брендтік өнім
сегментінің әлі де әлсіз екенін көрсетеді.

18.

Былғары және аяқкиім
Австралия
өнеркәсібі
Австралияда былғары және аяқкиім өнеркәсібі сапалы брендтік өнімдерімен және халықаралық
танымалдылығымен ерекшеленеді. Елде негізінен leather boots, work boots, country boots, hats
және leather accessories өндіріледі. Бұл сала әсіресе Adelaide, Melbourne және Sydney
қалаларында жақсы дамыған.
Австралиядағы ең танымал брендтердің бірі - R.M.Williams, ол былғары етік пен country-style
apparel өндіруімен әлемге танылған. Сонымен қатар Mongrel Boots, Rossi Boots, Redback Boots
және Akubra сияқты брендтер де бұл саланың дамуына үлес қосады.
Австралияның бұл саладағы басты артықшылығы - бренд, сапа, дизайн және елдік имидждің
жоғары болуы. Сондықтан Австралия дайын былғары аяқкиім мен аксессуарлар сегментінде
Қазақстанға қарағанда әлдеқайда бәсекеге қабілетті.

19.

Басқа салалар: үй текстилі, түйме, фурнитура, тұрмыстық
бұйымдар
Жеңіл өнеркәсіп тек мата мен киім өндірісімен ғана шектелмейді. Оның құрамына үй текстилі, төсекжабдық, шұлық, түйме, zipper, фурнитура, тұрмыстық textile бұйымдары және кейбір жұмсақ жиһаз
материалдары да кіреді. Бұл салалар күнделікті тұрмыста кең қолданылатындықтан, олардың
экономикалық маңызы да жоғары.
Қазақстанда бұл бағыттар негізінен Шымкент, Алматы, Түркістан облысы және Қарағанды
өңірлерінде шоғырланған. Бұл аймақтарда төсек-орын, жастық, көрпе, шұлық, үйге арналған
textile өнімдері және кейбір тұрмыстық бұйымдар өндіріледі. Әсіресе Шымкент пен Түркістан
аймағында тоқыма және үй текстиліне қатысты өндірістер жақсы дамыған.
Алайда Қазақстанда бұл салада толық өндірістік цикл әлі де әлсіз. Яғни кейбір дайын өнімдер ел ішінде
тігілгенімен, оларды өндіруге қажетті түйме, zipper, сәндік фурнитура және сапалы аксессуарлық
компоненттер көбіне сырттан импортталады. Бұл саладағы негізгі әлсіздік - қосалқы компоненттер мен
ұсақ өндірістік бөлшектердің жеткіліксіз дамуы.
Австралияда бұл сала негізінен premium home textile, wool blankets, furnishing textiles және niche
furnishing accessories түрінде дамыған. Яғни Австралия бұл бағытта жаппай арзан өнім емес,
сапалы, эстетикалық және брендтік тұрмыстық textile сегментіне көбірек сүйенеді.
Қазақстанда бұл сала көбіне өндірістік база мен ішкі қажеттілікке тәуелді болса, Австралияда ол
сапалы niche сегмент пен тұтынушылық дизайнға негізделген.

20.

ЖАЛПЫ САЛЫСТЫРМАЛЫ КЕСТЕ

21.

ҚАЗАҚСТАН МЕН АВСТРАЛИЯНЫҢ ӨЗАРА САУДАСЫ
Австралияның DFAT ресми мәліметі бойынша, 2022–23 жылы Қазақстан мен Австралия
арасындағы тауарлар мен қызметтердің жалпы саудасы A$101.7 млн болды. Оның ішінде:
• Австралияның Қазақстанға экспорты - A$74.1 млн
• Қазақстаннан Австралияға импорты - A$27.6 млн
1. Австралия Қазақстанға не экспорттайды?
Негізгі бағыттар:
• арнайы техника
• machinery және бөлшектер
• білім беру қызметтері
• технологиялық және өнеркәсіптік қызметтер
Жеңіл және тамақ өнеркәсібіне қатысты:
• тамақ өңдеу жабдықтары
• сүт және ет өңдеу технологиялары
• орау-қаптау жүйелері
• жүн және сапалы textile компоненттері
• кейбір брендтік food products
2.Австралия Қазақстаннан не импорттайды?
Негізгі бағыттар:
• шойын (pig iron)
• өнеркәсіптік өнімдер
• кейбір қызметтер
Жеңіл және тамақ өнеркәсібіне қатысты
ықтимал/шектеулі бағыттар:
• астық өнімдері
• ұн
• мақта/жіп
• niche halal food
• кейбір өңделген азық-түлік
Қазақстан мен Австралияның өзара саудасында жеңіл және тамақ өнеркәсібі шешуші рөл атқармайды.
Яғни олар бір-біріне негізінен киім мен кәмпит сатып отырған елдер емес.
Негізгі сауда басқа секторларда жатыр.

22.

ӨНЕРКӘСІП
ҚҰРЫЛЫМЫ
Қазақста
н
Аустрали
я

23.

Қорытынды
Қазақстанның күші - шикізат пен базалық өңдеуде, ал Австралияның күші - жоғары
сапалы брендтік және экспорттық өнім шығаруда.Қазақстан мен Австралияның
тамақ және жеңіл өнеркәсібін салыстыру нәтижесінде төмендегідей қорытынды
жасауға болады:
Қазақстанның артықшылықтары:
• астық және ұн өнеркәсібі
• кондитер өндірісі
• мақта және тоқыма шикізаты
• арнайы киім және үй текстилі
• Шымкент, Алматы, Қостанай сияқты
өндірістік орталықтар
Австралияның артықшылықтары:
• ет және сүт өнімдерінің әлемдік
деңгейдегі өндірісі
• меринос жүн және premium textile
• былғары аяқкиім және workwear
• экспортқа бейім тағам өндірісі
• бренд пен сапа мәдениеті