RUXSHONA BMI

1.

UMUMTA’LIM MAKTABI 14-15 YOSHLI
GANDBOLCHILARINING JISMONIY
TAYYORGARLIGINI OSHIRISH
USULLARI
60112200-Jismoniy Madaniyat
MUHAMMADJANOVA RUXSHONA AHMADJON QIZI
Ilmiy raxbar:
PhD, SH.O.Boltabayev
Toshkent – 2026

2.

BITIRUV MALAKAVIY ISHINING DOLZARBLIGI
Mavzuning dolzarbligi. Mustaqillikka erishgan dastlabki kundan boshlab sog’lom avlod tarbiyasi davlatimiz olib borayotgan
siyosatning ustuvor yo’nalishi sifatida belgilandi. Sog’lom avlod nafaqat jismoniy baquvvat yoshlarni, shu bilan birga, chuqur
bilimga ega, ma’naviy barkamol, dunyodagi tengdoshlari bilan bellashishga, ularga xalqimizning iste’dodi va salohiyatini
namoyish etishga qodir bo’lgan avlodlarni tarbiyalash demakdir.
Prezidentimizning 2017 yil 3 iyundagi “Jismoniy tarbiya va ommaviy sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari
to’g’risida”gi PQ-3031-son qarori sohadagi yana bir muhim hujjat bo’ldi. Ushbu qaror bilan O’zbekiston Respublikasida jismoniy
tarbiya va ommaviy sportni yanada rivojlantirish dasturi qabul qilindi. Dasturda 2017-2021 yillarda jismoniy tarbiya va ommaviy
sportni yanada rivojlantirish uchun 995,2 milliard so’mdan ziyod mablag’ sarflanishi, sport maktablarining moddiy-texnik bazasini
mustahkamlash maqsadida 167 ta sport inshooti, jumladan, 90 ta sport majmuasi va 77 ta suzish havzasini qurish, rekonstruksiya
qilish, kapital ta’mirlash, jihozlash va qayta jihozlash nazarda tutilgan.
Dastur doirasida 2017 yilda 153 ta bolalar maydonchasi ta’mirlangan, 232 ta zamonaviy maydoncha, Nukus shahrida
sportning olimpiya va milliy turlariga ixtisoslashtirilgan sport majmuasi foydalanishga topshirilgan.
2017 yil 22 dekabr kuni Simpoziumlar saroyida O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning O’zbekiston
Respublikasi Oliy Majlisiga Murojaatnomasi e’lon qilindi. Davlatimiz rahbari mamlakatimiz siyosiy hayotida muhim voqeaga
aylangan ushbu Murojaatnomada ko’plab muhim jabhalarni to’laqonli va chuqur tahlil qilib chiqqanlari e’tiborga molik. Ana shu
tarixiy nutqdan sport jamoatchiligiga bevosita daxldor ayrim iboralarni keltirib o’tmoqdamiz.

3.

TADQIQOTNING MAQSADI, OBYEKTI VA PREDMETI
Tadqiqot ob’ekti va predmeti: To’raqo’rg’on
tuman 5-sonli umumiy o’rta ta’lim maktabidagi 1415 yoshli
gandbolchilar
bilan, gandbol o’yini
tehnikasi va taktikasini o’rganish jarayoni, mazmuni
va vositalari.
Tadqiqot maqsadi: umumta’lim maktabidagi
14-15
yoshli
gandbolchilarga
malakali
gandbolchilarni o’yin tehnikasi va taktikasini
o’rganishdan iborat.

4.

TADQIQOTNING VAZIFALARI
-mavzuga oid bo’lgan ilmiy, nazariy va uslubiy manbalarni
o’rganish, tahlil qilish va muammoni dolzarbligini ilmiy jixatdan
asoslash.
-yosh gandbolchilar bilan gandbol o’yini tehnikasi va
taktikasini o’rganishni samaradorligini oshirish.
14-15 yoshli bolalarning jismoniy rivojlanishi va
tayyorgarligini aniqlash.

5.

TADQIQOTNING ILMIY YANGILIKLARI
- gandbol o’yini texnika va taktikasini o’rganishni ilmiy
asoslandi;
- gandbol o’yini texnika va taktikasini o’rganish asosida
bolalarning jismoniy rivojlanishi va jismoniy tayyorgarligi darajasi
aniqlandi;
- o’yin texnika va taktikasiga o’rgatish
jarayonida
shug’ullanuvchilarning
jismoniy rivojlanishi, jismoniy
tayyorgarligi shuningdek, gandbol o’yini mashg’ulotlari va
o’tkazish ilmiy asoslandi.

6.

I.BOB. 14–15 YOSHLI GANDBOLCHILARNING JISMONIY TAYYORGARLIGINI
OSHIRISHNING NAZARIY-ASOSIY YO‘NALISHLARI.
1.1. 14–15 yoshli
1.1
gandbolchilarning yosh va
jismoniy rivojlanish xususiyatlari
1.2. Gandbolda jismoniy
tayyorgarlikning mazmuni va
1.2.
ahamiyati
1.3.
1.3. 14–15 yoshli gandbolchilarda
jismoniy sifatlarni rivojlantirish
usullari

7.

BOBNING QISQACHA MAZMUNI
Gandbolchilarning sport mahoratini oshirishda nazariy bilimlar muhim o‘rin tutadi. Nazariy
mashg‘ulotlar ma’ruza, suhbat va tahlillar shaklida tashkil etilib, o‘yin texnikasi, taktikasi
hamda mashg‘ulot uslubiyotini chuqur o‘zlashtirishga xizmat qiladi. Bunday mashg‘ulotlarni amaliy
darslardan oldin o‘tkazish maqsadga muvofiq bo‘lib, sportchilarning bilim va ko‘nikmalarini
mustahkamlaydi.O‘yinga tayyorgarlik jarayonida murabbiy raqib jamoa haqida ma’lumot to‘playdi,
uchrashuvning ahamiyatini tushuntiradi va jamoaning taktik rejasini belgilaydi. Har bir o‘yinchiga
aniq vazifalar yuklatilib, o‘yin davomida mustaqil qaror qabul qilishga ham e’tibor qaratiladi.
Tanaffus vaqtida esa o‘yin jarayonida kuzatilgan kamchiliklar tahlil qilinib, zarur tuzatishlar
kiritiladi.O‘yin yakunlangach, uning natijalari batafsil muhokama qilinadi. Bunda jamoaning umumiy
faoliyati, taktik rejaning bajarilishi va har bir o‘yinchining harakati baholanadi. Tahlil asosida keyingi
uchrashuvlarda takrorlanmasligi kerak bo‘lgan kamchiliklar aniqlanadi va tegishli xulosalar
chiqariladi.Shunday qilib, nazariy tayyorgarlik, o‘yinga yo‘l-yo‘riq berish va o‘tkazilgan o‘yinlarni
tahlil
qilish
gandbolchilarning
texnik-taktik
mahoratini
oshirish,
jamoaviy
mustahkamlash hamda yuqori sport natijalariga erishishda muhim omil hisoblanadi.
hamkorlikni

8.

II. BOB. TADQIQOT ISHINI TASHKIL QILINISHI VA USLUBLARI.
2.1
2.1.Tadqiqotni tashkil
qilinishi.
2.2. Tadqiqot ishining
uslublari.
2.2.

9.

BOBNING QISQACHA MAZMUNI
Mazkur tadqiqot 2017–2018-o‘quv yili davomida Namangan shahridagi 11–70-sonli umumiy o‘rta
ta’lim maktablari hamda To‘raqo‘rg‘on tumanidagi 5-sonli umumiy o‘rta ta’lim maktabida tahsil
olayotgan 14–15 yoshli o‘quvchilar ishtirokida olib borildi. Tadqiqotning asosiy maqsadi yosh gandbolchilarda
o‘yin taktikasi va texnikasini o‘rgatish jarayonining samaradorligini aniqlashdan iborat bo‘ldi.Tadqiqot davomida
ilmiy-uslubiy adabiyotlarni tahlil qilish, pedagogik kuzatish, jismoniy rivojlanish va jismoniy tayyorgarlik
ko‘rsatkichlarini o‘rganish, pedagogik tajriba hamda matematik-statistik usullardan foydalanildi. Shuningdek,
murabbiylar, mutaxassislar va o‘quvchilar bilan suhbatlar o‘tkazilib, amaliy tajribalar umumlashtirildi.Yosh
gandbolchilarning jismoniy rivojlanishini baholash uchun gavda uzunligi, tana vazni, qo‘l kuchi, ko‘krak qafasi
kengligi va o‘pkaning tiriklik sig‘imi kabi antropometrik ko‘rsatkichlar o‘rganildi. Jismoniy tayyorgarlik darajasi
esa 30 metrga yugurish, 4×10 metrga mokisimon yugurish, joyidan uzunlikka sakrash, egiluvchanlik va qorin
mushaklari kuchini aniqlovchi testlar yordamida baholandi.Tadqiqotda jami 60 nafar o‘quvchi qatnashdi. Tajriba
boshida olingan natijalar tajriba va nazorat guruhlari o‘rtasida sezilarli farq yo‘qligini ko‘rsatdi. Tajriba guruhida
gandbol taktikasi maxsus ishlab chiqilgan tavsiyalar asosida o‘rgatilgan bo‘lsa, nazorat guruhida mashg‘ulotlar
an’anaviy tarzda olib borildi.Tadqiqot yakunida to‘plangan ma’lumotlar matematik-statistik usullar yordamida
tahlil qilinib, yosh gandbolchilarning taktik tayyorgarligini oshirishda maxsus metodik yondashuvlarning
samaradorligi baholandi. Shu tariqa, tadqiqot usullari va tajriba natijalari gandbol mashg‘ulotlarini
takomillashtirish uchun muhim ilmiy-amaliy asos bo‘lib xizmat qildi.

10.

III. BOB. GANDBOLCHILARNI O‘YIN TEXNIKASI USULLARIGA O‘RGATISH
3.1
3.2. Gandbol
o‘yini taktikasi
3.1.Gandbol o‘yini
texnikasi.
3.2.
3.3.
3.3. O’tkazilgan
tajribani samaradorligi.

11.

BOBNING QISQACHA MAZMUNI
Gandbol o‘yinida texnik usullar sport natijalariga erishishning asosiy vositasi hisoblanadi. O‘yin
davomida to‘p bilan va to‘psiz bajariladigan harakatlarning yig‘indisi gandbol texnikasini tashkil etadi.
O‘yinchilarning texnik tayyorgarligi qanchalik yuqori bo‘lsa, ular murakkab o‘yin vaziyatlarida harakatlarni
shunchalik samarali amalga oshira oladilar.Gandbol texnikasi maydon o‘yinchisi texnikasi va darvozabon
texnikasiga bo‘linadi. Har ikki bo‘lim harakatlanish texnikasi hamda to‘pni boshqarish texnikasini o‘z ichiga
oladi. Hujum texnikasiga to‘pni ilish, uzatish, olib yurish va darvozaga otish usullari kirsa, himoya texnikasi
to‘pni olib qo‘yish, urib chiqarish, to‘sish va darvozabon harakatlaridan iborat.O‘yinchining dastlabki holati,
maydonda to‘g‘ri turishi va harakatlanishi texnik tayyorgarlikning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Tez start
olish, yo‘nalishni o‘zgartirish, to‘xtash, sakrash, yonlama va orqa bilan harakatlanish kabi ko‘nikmalar o‘yin
samaradorligini oshiradi.Himoya harakatlarida to‘pni olib qo‘yish, urib chiqarish va to‘sish usullari alohida
ahamiyatga ega. Ushbu texnik usullar raqib hujumlarini bartaraf etish, to‘pni egallab olish va qarshi hujumlarni
tashkil etishga xizmat qiladi. Ayniqsa, to‘pni to‘sish usuli darvozaga yo‘naltirilgan zarbalarga qarshi samarali
himoya vositasi hisoblanadi.Shunday qilib, gandbol texnikasi va himoya harakatlarini mukammal o‘zlashtirish
o‘yinchilarning individual mahoratini rivojlantiradi, jamoaning taktik imkoniyatlarini kengaytiradi hamda
musobaqalarda yuqori natijalarga erishish uchun mustahkam zamin yaratadi.

12.

XULOSALAR
O’tkazilgan ilmiy tadqiqot ishlardan, ilmiy-uslubiy adabiyotlarni taxlilidan va pedagogik kuzatishlardan
ma’lum bo’ldiki, xozirgi kunda umumiy o’rta ta’lim maktablarini jismoniy tarbiya darslarida va to’garak
mashg’ulotlarida gandbol o’yini texnikasi va taktikasiga o’rgatish sifati talab darajasida emas..
Olib borilgan ilmiy tadqiqotlarni taxlillaridan ayon bo’ldiki,
tajriba guruxi bolalarini mashg’ulotlarida
jismoniy rivojlantirish orqali ularning sog’lig’ini mustaxkamlash, jismoniy tayyorgarligini oshirish muximdir.
Olib borilgan suxbatlardan aniqlandiki, tajriba gurux bolalari bilan gandbol o’yinlar taktikasi bo’yicha
nazariy bilimlar berib borilsa ularda tajriba guruxi o’quvchilari bilan mashg’ulotlarni reja asosida tashkil qilinishi
va o’tkazilishi natijasida ularning jismoniy rivojlanishi, tayyorgarligi yaxshilandi.
Tajriba gurux bolalari bilan o’tkazilgan tadqiqot ishlaridan aniqlandiki, xar bir sinfda jismoniy tarbiya
mutaxassisi bilan ta’minlansa avvalo maktabdagi jismoniy tarbiya ishlari yo’lga qo’yiladi, natijada
o’quvchilarning jismoniy tarbiyaga bo’lgan qiziqishlari ortadi.
Olib borilgan ishlardan ko’rinib turibdiki, 14-15 yoshli bolalar bilan mashg’ulotlarni tashkil qilish va
o’tkazishda bolalarning yosh xususiyatlari inobatga olinsa ularning tayyorgarliklari yaxshilanadi.