Litsenziyalangan_zhane_ashyk_bagdarlamalyk_zhasaktamalar

1.

ЛИЦЕНЗИЯЛАНҒАН ЖӘНЕ
АШЫҚ БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ЖАСАҚТАМАЛАР
2 курс • теориялық сабақ
Лицензия • Құқық • Таңдау

2.

Сабақ мақсаты және күтілетін нәтиже
02
Мақсаты
Студент біледі
Бағдарламалық лицензия ұғымын түсіну, лицензияланған
және ашық бағдарламалардың ерекшеліктерін
салыстыру, бағдарламаны заңды әрі қауіпсіз таңдауды
үйрену.
• лицензия ұғымын
• лицензия түрлерін
• ашық код ерекшелігін
• коммерциялық және тегін БЖ айырмасын
• лицензиясыз БЖ қауіптерін

3.

Бағдарламалық лицензия дегеніміз не?
03
Лицензия — бағдарламаны пайдалану, көшіру, тарату немесе өзгерту
шарттарын белгілейтін құқықтық рұқсат.
Пайдалану
Көшіру/тарату
Өзгерту
Қай құрылғыда және қандай
мақсатта қолдануға болады?
Бағдарламаны басқаларға
беруге рұқсат етіле ме?
Бастапқы кодты өзгертуге
қандай құқық беріледі?

4.

Лицензияланған бағдарламалық жасақтама
04
Мысалдар
• Заңды лицензия шарттарымен
пайдаланылады
• Авторлық құқық иесінің талаптары
сақталады
• Жаңарту және техникалық қолдау
ұсынылуы мүмкін
• Коммерциялық лицензияда төлем
немесе жазылым болуы мүмкін
Microsoft 365
Adobe Photoshop
Windows
AutoCAD
Нақты пайдалану құқығы өнімнің лицензиялық
шартына байланысты.

5.

Ашық бағдарламалық жасақтама (Open Source)
05
Ашық бастапқы кодты БЖ — бастапқы коды қолжетімді және оны пайдалану,
зерттеу, өзгерту, тарату құқықтары ашық лицензиямен реттелетін бағдарламалық
жасақтама.
Кодты көру
Өзгерту
Тарату
Бағдарламаның бастапқы кодын
зерттеуге болады.
Лицензия шарттарына сай кодты
бейімдеуге болады.
Көшірмелерді лицензия
талаптарына сәйкес таратуға
болады.
Мысал: Linux ядросы, LibreOffice, GIMP, VLC

6.

Бағдарламалық лицензиялардың негізгі түрлері
06
Proprietary
Freeware
Shareware / Trial
Open Source
Код жабық болуы мүмкін;
пайдалану құқығын
өндіруші белгілейді.
Тегін пайдаланылуы
мүмкін, бірақ бұл ашық
код деген сөз емес.
Сынақ мерзімі немесе
функциялық шектеулер
болуы мүмкін.
Код ашық
лицензия
талаптарымен
беріледі.
Маңызды: «тегін» және «ашық бастапқы кодты» ұғымдары бірдей емес.

7.

Ашық лицензияларға мысалдар
07
GNU GPL
MIT License
Apache License 2.0
Көшіріп, өзгертіп, таратуға
мүмкіндік береді. Туынды
жұмысты таратуда GPL
талаптарын сақтау қажет.
Қысқа әрі рұқсаттары кең
лицензия. Авторлық құқық
және лицензия мәтінін сақтау
талап етіледі.
Пайдалану, өзгерту және
таратуға кең құқық береді;
патенттерге қатысты шарттары
да бар.

8.

Лицензияланған және ашық БЖ: салыстыру
08
Критерий
Лицензияланған/жабық БЖ
Ашық БЖ
Бастапқы код
Көбіне жабық
Қолжетімді
Бағасы
Ақылы да, тегін де болуы мүмкін
Тегін болуы жиі кездеседі, бірақ міндетті емес
Өзгерту
Лицензиямен шектеледі
Лицензияға сай рұқсат етіледі
Қолдау
Өндіруші ұсынуы мүмкін
Қауымдастық немесе компания ұсынуы мүмкін
Тарату
Шарттармен шектелуі мүмкін
Ашық лицензия шарттарына сай

9.

Лицензиясыз бағдарламалардың қауіптері
09
Дұрыс әрекет
• Авторлық құқық пен лицензиялық шарттарды бұзу
қаупі
• Зиянды код немесе өзгертілген файлдардың болуы
мүмкін
• Қауіпсіздік жаңартуларының болмауы немесе
бұғатталуы мүмкін
• Тұрақсыз жұмыс және деректердің жоғалу қаупі
• Ұйым үшін құқықтық және ақпараттық қауіпсіздік
тәуекелдері
Бағдарламаны ресми немесе
сенімді дереккөзден алып,
лицензия шарттарын оқып,
жаңартуларды уақытында орнату.

10.

Бағдарламаны қалай дұрыс таңдаймыз?
10
1
2
3
4
5
Мақсатты анықтау
Жүйелік талапты
тексеру
Лицензия шартын
оқу
Баға мен қолдауды
салыстыру
Қауіпсіз
дереккөзден орнату
Таңдау кезінде тек бағаға емес, лицензияға, қауіпсіздікке, үйлесімділікке және
қолдауға назар аударыңыз.

11.

Бекіту тапсырмасы
Жазбаша тапсырма
11
Салыстыру
Кесте құрыңыз:
1. Лицензия дегеніміз не?
2. Freeware мен Open Source айырмасы қандай?
3. Ашық БЖ-ға 3 мысал жазыңыз.
4. Лицензиясыз БЖ-ның 3 қаупін атаңыз.
5. GPL, MIT немесе Apache лицензиясының біреуін
қысқаша сипаттаңыз.
• Бағдарлама атауы
• Лицензия түрі
• Ақылы/тегін
• Код ашық/жабық
• Қолдану саласы
Мысал ретінде 4 бағдарлама алыңыз.

12.

Қорытынды
12
Бағдарламалық лицензия — бағдарламаны заңды пайдаланудың
негізгі шарты.
1
2
3
Лицензия құқықтар мен
шектеулерді белгілейді.
Open Source — кодтың ашық
лицензиямен қолжетімді
болуы.
Бағдарламаны таңдау кезінде
заңдылық пен қауіпсіздік
ескеріледі.
Сұрақтар бар ма?