aqparattyq_qauipsizdik_10synyp (3)

1.

АҚПАРАТТЫҚ ҚАУІПСІЗДІК
Құпиялылық, тұтастық және қорғану тәсілдері
Информатика сабағы • 10-сынып

2.

АКПАРАТТЫК КАУIПСIЗДIК
Ақпараттық қауіпсіздіктің үш тірегі
Құпиялылық
Тұтастық
Қолжетімділік
(Confidentiality)
(Integrity)
(Availability)
Ақпаратты тек рұқсаты бар
адамдар ғана көре алады. Бөгде
көздерден сенімді қорғау
(парольдер, криптографиялық
шифрлау).
Ақпараттың заңсыз өзгертілуден,
өшірілуден немесе бұрмаланудан
аман болуы. Деректердің дәлдігі
мен шынайылығы.
Рұқсаты бар пайдаланушылар
қажетті уақытта ақпаратқа еш
кедергісіз және жылдам қол
жеткізе алуы тиіс.

3.

АКПАРАТТЫК КАУIПСIЗДIК
Қауіп факторлары: Зиянды бағдарламалар
01
02
03
Вирустар мен Құрттар
Трояндар (Trojans)
Компьютер жүйелерін зақымдап,
өздігінен көбейетін және маңызды
файлдарды жоятын қауіпті кодтар.
Пайдалы бағдарлама ретінде
жасырынып, жүйеге сырттан бұзып
кіруге және деректерді ұрлауға жол
ашады.
Бопсалаушылар
(Ransomware)
Файлдарды шифрлап тастап,
оларды қайта ашу үшін иесінен ірі
көлемде ақша (төлем) талап ететін
вирус түрі.

4.

АКПАРАТТЫК КАУIПСIЗДIК
Қауіп факторлары: Әлеуметтік инженерия
Фишинг (Phishing)
Жалған сайттар немесе хаттар арқылы (мысалы, белгілі банк не әлеуметтік желі
атынан) пайдаланушының құпия логин, пароль, карта деректерін алаяқтықпен
қолға түсіру әдісі.
Психологиялық
манипуляция
Адамдарды алдау, қорқыту немесе сеніміне кіру арқылы маңызды корпоративтік
немесе жеке құпия ақпаратты өз еркімен бергізуге мәжбүрлейтін киберқылмыс
тәсілі.

5.

АКПАРАТТЫК КАУIПСIЗДIК
Сақтану ережелері мен қорғану тәсілдері
Күрделі парольдер қолдану
Әріптер, сандар және арнайы таңбалардан тұратын, кемінде 12
белгіден құралған бірегей кілттер жасау.
Антивирус және жаңартулар
Ресми антивирустарды орнату және операциялық жүйе мен
бағдарламаларды үнемі жаңартып отыру.
Екі факторлы аутентификация
Парольден бөлек, телефонға келетін SMS немесе арнайы код
арқылы аккаунтты екі есе қауіпсіздендіру.
Резервтік көшірме жасау
Маңызды файлдарды сыртқы дискілерге немесе қауіпсіз
бұлттық қоймаларға (Cloud) тұрақты көшіріп тұру.

6.

АКПАРАТТЫК КАУIПСIЗДIК
Кейс-стади: Сыныппен интерактивті талқылау
ЖАҒДАЯТ: Электрондық поштаңызға «Аккаунтыңыз бұзылды! Шұғыл түрде 5 минут ішінде мына сілтеме
арқылы өтіп, пароліңізді өзгертіңіз!» деген шұғыл хат келді. Не істейсіз?
1. Бұл киберқауіптің қандай түріне немесе әдісіне жатады?
2. Ең бірінші кезекте қандай әрекет жасау керек және не істеуге мүлдем болмайды?
3. Хаттың ресми емес, жалған (фишингтік) екенін қандай белгілеріне қарап анықтауға болады?

7.

ҚОРЫТЫНДЫ
Желідегі қауіпсіздік — бұл бір реттік әрекет емес, тұрақты әдет.
Сақ болыңыз, күмәнді сілтемелерді баспаңыз!
НАЗАРЛАРЫҢЫЗҒА РАҚМЕТ!