Олигофпсихология №7

1. Лек №7 Зияты бұзылуының себептері. 1. Зияты бұзылуының себептері 2. «Олигофрения» және «Деменция» ұғымдарына сипаттама

2.

Зияты бұзылуының себептері
1. Тұқым қуалаушылық себептер
Генетикалық мутациялар, хромосомалық ауытқулар.
Даун синдромы, Фенилкетонурия, Тернер синдромы және басқалары.
Отбасында ұқсас бұзылыстардың кездесуі.
2. Жүктілік кезеңіндегі (пренатальды) себептер
Ана ағзасындағы улану (алкоголь, дәрі-дәрмек, никотин, радиация).
Инфекциялық аурулар (қызамық, токсоплазмоз, цитомегаловирус).
Гормондық теңгерімсіздік, дұрыс тамақтанбау, стресс.
Қандағы оттегі жетіспеушілігі (гипоксия).
3. Босану кезіндегі (натальды) себептер
Ұзақ, ауыр босану;
Асфиксия (нәрестенің тұншығуы);
Босану кезіндегі бас миының жарақаттануы;
Жаңа туған нәрестенің сарғаюының ауыр түрі.
4. Босанудан кейінгі (постнатальды) себептер
Жұқпалы аурулар: менингит, энцефалит;
Ми жарақаттары, бас сүйекішілік қысым;
Улану (дәрілік, химиялық заттармен);
Ұзақ уақыт дұрыс күтім көрмеу, эмоционалды жетіспеушілік.

3.

2. «Олигофрения» және «Деменция» ұғымдарына
сипаттама
«Олигофрения» ұғымы
Олигофрения (гр. “oligos” – аз, “phren” – ақыл, сана) – бұл
ақыл-ойдың туа біткен немесе ерте жаста (3 жасқа дейін)
дамымай қалуы нәтижесінде байқалатын ақыл-естің тұрақты
жетілмеушілігі.
Негізгі белгілері:
Танымдық процестердің жалпы дамымауы;
Сөйлеудің, ойлаудың, есте сақтаудың баяу дамуы;
Еңбек, ойын, қарым-қатынас әрекеттерінің жеткіліксіздігі;
Эмоция мен мінез-құлықтың қарапайым, тұрақсыз болуы.
Пайда болу уақыты:
Туа біткен немесе ерте балалық шақта (жүктілік, босану
кезінде немесе алғашқы 3 жыл ішінде).

4.

Олигофренияның негізгі түрлері
• Дебильдік (жеңіл түрі)
– Оқу материалын қабылдай алады, бірақ баяу.
– Есте сақтау және зейін тұрақсыз.
– Қарапайым еңбекті орындай алады.
• Имбецильдік (орташа түрі)
– Тіл дамуы шектеулі, сөз қоры аз.
– Нұсқауды тек нақты жағдайда орындайды.
– Өзін-өзі күту дағдылары бар, бірақ шектеулі.
• Идиотия (ауыр түрі)
– Интеллектуалды даму өте төмен.
– Сөйлеу мен ойлау іс-әрекеті жоққа тән.
– Эмоциялық реакциялар шектеулі (қуану, ренжу ғана).

5.

«Деменция» ұғымы
Деменция (лат. “dementia” – ессіздік) – қалыпты
дамыған интеллектінің әртүрлі аурулар, жарақаттар
немесе патологиялық процестердің әсерінен кейінгі
жойылуы, яғни кейіннен пайда болған ақыл-естің
төмендеуі.
Негізгі ерекшелігі:
• Ойлау қабілетінің, есте сақтаудың, сөйлеудің,
әлеуметтік бейімделудің біртіндеп нашарлауы;
• Тұлғалық өзгерістердің пайда болуы (агрессия,
немқұрайлылық, ұмытшақтық).
Пайда болу уақыты:
Нәресте кезінде емес, қалыпты даму кезеңінен
кейін
(мысалы,
жарақаттан
кейін,
жүйке
ауруларынан кейін).

6.

Олигофрения мен деменцияның айырмашылығы
Белгісі
Олигофрения
Деменция
Пайда болу уақыты
Туа біткен немесе ерте
балалық шақ
Кейіннен, қалыпты даму
өткен соң
Себептері
Генетикалық, аналық,
перинатальды
Жарақат, инфекция,
психикалық аурулар
Даму сипаты
Даму жетілмеушілігі
(болмаған даму)
Дамудың кейіннен жойылуы
(регресс)
Түзету мүмкіндігі
Арнайы педагогикалық
көмек арқылы ішінара
түзетіледі
Медициналық және
психологиялық қолдау
арқылы бәсеңдетіледі
Эмоциялық жағдай
Қарапайым, тұрақсыз
эмоциялар
Эмоциялық тұлғалық
өзгерістер айқын

7.

Қорытынды
Олигофрения мен деменция – ақыл-ой
кемістігінің екі түрлі типі:
• Біріншісі – дамымай қалу (олигофрения),
• Екіншісі – дамыған функциялардың
жойылуы (деменция).
Екі
жағдайда
да
балаға
кешенді
психологиялық-педагогикалық
және
медициналық көмек қажет.