8_14_сабақ_Металдардың_жемірілуі_және_оның_алдын_алу_ (2)

1.

2.

Топқа бөлу
«Сиқырлы қорапша» әдісі бойынша

3.

4.

5.

6.

7.

Жемірілу дегеніміз не?
Қоршаған орта факторларының әсерінен
металдардың тотығып, бұзылу процесі. Латын
тілінен korrosio — «желіну» деген мағынаны
білдіреді.
Химиялық әсер
Газдар мен ылғалдың
металл бетін
тотықтыруы
Физикалық бүліну
Металл қасиеттерінің
нашарлауы,
беріктіктің жойылуы
Экономикалық шығын
Өнеркәсіпке жыл сайын орасан зор материалдық залал

8.

Жемірілудің екі негізгі түрі
ХИМИЯЛЫҚ
Химиялық жемірілу
Электр тогын өткізбейтін ортада жүреді
— газдар немесе бейэлектролиттер.
Металл тікелей тотығу реакциясына
түседі.
Мысал: темірдің ыстық газда тотығуы
— Fe + O₂ → Fe₂O₃
ЭЛЕКТРОХИМИЯЛЫҚ
Электрохимиялық жемірілу
Электролит ерітінділерінде әртүрлі
металдар жанасқанда электр тогының
пайда болуымен жүреді.
Мысал: теңіз суындағы болат
конструкциялардың бүлінуі

9.

Электрохимиялық жемірілу механизмі
Процестің мәні
Катод: оттегі
тотығады
Оттегі
қысқарады,
металл қасиеті
бұзылады
Анод:
электрондар
беріледі
Me - ne⁻ = Meⁿ⁺
Электрондар
ағыны
Электрондар
анодтан катодқа
өтеді
Белсенді металл анод рөлін
атқарып, электрондарын
береді де ионға айналады.
Электрондар аз белсенді
катодқа ауысады.
Нәтиже: белсенді
металл бірте-бірте
ериді, тот басады және
бұйым бүлінеді.

10.

Тәжірибе: Жемірілуге әсер ететін факторлар
1
2
3
4
Дистилденген су
Оттексіз таза су — жемірілу өте баяу жүреді
Құбыр суы
Еріген оттек пен тұздар — орташа жемірілу байқалады
Тұз ерітіндісі
Күшті электролит ретінде жемірілуді айтарлықтай күшейтед
Сілті ортасы
Кейбір металдарға пассивациялаушы қорғаныш әсер етеді

11.

Металдардың белсенділік қатары
Қорғаныш механизмдері
• Бекзат металдар (алтын, платина,
күміс) — жемірілуге өте жоғары
төзімді
• Алюминий, мырыш, магний —
бетінде жұқа оксид қабықшасы пайда
болып, ішкі қабатты қорғайды
• Натрий, калий — өте белсенді,
ортамен лезде әрекеттеседі
Металдың белсенділігі неғұрлым
жоғары болса, жемірілу қаупі де
соғұрлым артады.

12.

Жемірілуді баяулату жолдары
Ингибиторлар
Коррозия жылдамдығын
тежейтін арнайы
химиялық заттарды ортаға
қосу
Ортаны өзгерту
Қышқылдық ортаны
бейтараптандыру арқылы
коррозия жағдайын жою
Электрохимиялық қорғау
Белсенді металды
(протектор) негізгі
бұйымға жалғап, оның
орнына жемірілуге
мәжбүр ету

13.

Қорғаныш қаптамалар
Қаптама түрлері
Бейметалд
ық
Лак, сыр,
эмаль,
майлар —
оттек пен
ылғалдан
оқшаулайды
Металдық
Хромдау,
никельдеу,
мырыштау
— беріктік
пен сыртқы
әсемдік
Арнайы
құймалар
Тот
баспайтын
болат —
хром мен
никель
қосылған
коррозияға
төзімді
материал

14.

Тұрмыстық және өндірістік мысалдар
Қысқы тұз — жасырын қауіп
Жолға себілген тұз жерасты құбырларын
электролит ретінде жедел жеміреді
Кемелер мен гидроқондырғылар
Теңіз суы — күшті электролит. Корпустар
электрохимиялық бүлінуден протекторлармен
қорғалады
Алтын — электрониканың досы
Жемірілмейтін бекзат металл ретінде электрлік
байланыстарда сенімді өткізгіш қызметін
атқарады

15.

Қорытынды: Металдарды сақтау –
болашаққа инвестиция
Қауіпсіздік
Үнемділік
Жемірілудің алдын
Дұрыс қорғау
алу — техногендік
әдістері шикізат пен
апаттардың алдын
қаржыны үнемдейді
алу
Жауапкершілік
Әрбір бұйымның қызмет мерзімін ұзарту — тұрақты
даму негізі

16.

17.

18.

19.

20.

21.

§14 оқу; оқулықтың 8-тапсырмасы
бойынша тұрмыстағы екі қорғану
әдісін жазу.