ybyrai_altynsarin_presentation

1.

Ыбырай Алтынсариннің ғибратты әңгімелері
«Таза бұлақ», «Асыл шөп», «Бай баласы мен
жарлы баласы» әңгімелерін идеялық-тәрбиелік
талдау
Ұлы ағартушының еңбекқорлық, сабырлылық және рухани тазалық идеялары

2.

3.

ЫБЫРАЙ АЛТЫНСАРИН ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫН ТАЛДАУ
Үш әңгіме де еңбекқорлық пен адамгершілік мұраттарын
дәріптейді
«Таза бұлақ»
«Асыл шөп»
Үш жолаушының көзқарасы
арқылы еңбекқорлық, риясыз
жақсылық пен ішкі рухани
тазалық дәріптеледі.
Сабырлылық пен төзімділік кез
келген ауырлық пен қиындықты
жеңілдететін басты қасиет
екенін көрсетеді.
«Бай баласы мен
жарлы баласы»
Дайын байлық емес, адал еңбек
пен өмірлік тапқырлықтың адам
өміріндегі шешуші орнын
дәлелдейді.
https://youtube.com/shorts/pHMI4kyZwGg?si=yLq-BfjaTHerlSII
https://youtu.be/BJm8O0o4SXI?si=dL1azvFcVzUFCk5v
https://youtu.be/rtaH3_Ow7lc?si=79mNsL1O4J6V0Yya

4.

ТАЗА БҰЛАҚ ӘҢГІМЕСІН ТАЛДАУ
«Таза бұлақ» әңгімесі үш түрлі өмірлік философияны
тоғыстырады
Сюжеті мен нақыл сөз
Мөлдір бұлақ басындағы таста «Әй,
жолаушы, болсаң осы бұлақтай бол!»
деген жазу тұрады.
Үш жолаушы бұл сөзді өз
дүниетанымына сай әртүрлі
түсіндіреді. Әңгіме адамның рухани
және еңбек мұратын ашады.
1. Саудагер (Үздіксіз еңбек)
Бұлақ тоқтамай ағып өзенге айналады. Адам да жалқауланбай, үздіксіз еңбек етіп,
мұратына жетуі керек.
2. Молда (Риясыз қайырымдылық)
Бұлақ бәрінің сусынын ақысыз қандырады. Адам да жасаған жақсылығын біреуге міндет
етпеуі тиіс.
3. Әдемі жігіт (Рухани тазалық)
Бұлақ аққандықтан таза. Адам да көңілі мен бойын таза сақтап, сыртқа ашық болуы
керек.

5.

АСЫЛ ШӨП ӘҢГІМЕСІН ТАЛДАУ
«Асыл шөп» әңгімесі сабырлықты барлық ауырлықты
жеңілдететін күш дейді
Злиха бейнесі (Күйгелектік)
Бәтима бейнесі (Сабырлық)
• Ауыр жеміс жәшігін көтеріп, аһлап-уһлеп, күңкілдеп
шаршайды.
• Еңбек пен ауырлықты тек салмақ деп қабылдайды.
• Төзімсіздік пен сабырсыздық оның жүгін одан ары
ауырлата түседі.
• Жәшігінің салмағы бірдей болса да, күліп, әзілдесіп
жеңіл жүреді.
• Жәшігінің ішіне ауырды жеңілдететін шөп салғанын
айтады.
• «Асыл шөптің» аты — **САБЫР (ТӨЗІМДІЛІК)**.
Идеясы: Сабыр сақтау — кез келген еңбекті
жеңілдетіп, нәтижеге жеткізетін асыл қасиет.

6.

БАЙ БАЛАСЫ МЕН ЖАРЛЫ БАЛАСЫ
«Бай баласы мен жарлы баласы» адал еңбек пен тапқырлықтың
үстемдігін дәлелдейді
Асан — Бай баласы
Үсен — Жарлы баласы
• Дайын байлықта өскен, ерке, дағдысы жоқ.
• Далада адасқанда дәрменсіз, шарасыз қалады.
• Қиындыққа шыдай алмай жылайды.
• Қорытынды: Тек байлыққа сенген адам тосын
қиындықта дәрменсіз болады.
• Жастайынан еңбекке бейімделген, пысық.
• Азық табады (шөп тамыры, құс жумыртқасы), от
жағады.
• Еңбекқорлығы мен тапқырлығы арқасында Асанды
да құтқарады.
• Қорытынды: Еңбек пен бейімділік — өмірдегі ең
сенімді қорған.

7.

№
Бөлім / Тақырып
Сұрақ
Жауап
(Оқушыларға арналған түсініктеме)
1
Ыбырай Алтынсарин мұрасы
Ыбырай Алтынсаринның туғанына неше жыл
толып отыр және ол кім?
Ыбырай Алтынсаринның туғанына 185 жыл толды. Ол – қазақ
балаларына арнап мектеп ашқан ұлы ағартушы, педагог, «білімнің
шамшырағы».
2
«Таза бұлақ» әңгімесі
Бұлақ басындағы таста қандай жазу бар және
оның мәні неде?
Бұлақ тасында «Аққан бұлақ сияқты таза бол» деген жазу бар. Бұл
– адам өз ісінде, ойында және сөзінде бұлақтай мөлдір, адал әрі
таза болуы керек дегенді білдіреді.
3
«Бай баласы мен жарлы
баласы»
Асан мен Үсен әңгімесінен қандай үлгі алуға
болады?
Әңгімеде еңбекқорлық пен жауапкершіліктің маңызы көрсетіледі.
Адам қиындыққа мойымай, жауапкершілікпен еңбек етуді үйренуі
қажет.
4
«Асыл шөп» әңгімесі
Әңгімедегі «асыл шөп» сөзі қандай мағына
береді?
«Асыл шөп» – адам бойындағы қанағат пен сабырлық қасиеттері.
Қанағатшыл адам кез келген қиындықты сабырмен жеңеді.
5
Қараша айының бағыты
Қараша айында қандай бағытқа басымдық
беріледі?
«Адал азамат» біртұтас тәрбие бағдарламасы бойынша қараша
айы «Әділдік және жауапкершілік айы» деп аталады.
6
Апта дәйексөзі
Осы аптаның басты дәйексөзі қандай және ол
нені меңзейді?
7
Қауіпсіздік сабағы (№9 сабақ) Әлеуметтік желідегі қауіпті ойындардан қалай
сақтану керек?
Апта дәйексөзі: «Әділет пен жауапкершілік- біртұтас ұғым». Бұл –
әділ болу үшін өз іс-әрекетіңе жауап бере білу керек дегенді
білдіреді.
Белгісіз тұлғалар жіберген күмәнді сілтемелер мен онлайн
ойындарды ашпау керек. Қауіпті жағдай сезілсе, дереу ата-анаға
немесе мұғалімге айту заңдылық.
8
Саналы өмір мен қауіпсіз орта Қауіпсіз, жайлы ортаны тану құндылығы не үшін Саналы өмір сүру үшін оқушы өзін және айналасындағыларды
маңызды?
қауіптен қорғап, қауіпсіз орта қалыптастыруға жауапты болады.

8.

9.

САЛЫСТЫРМАЛЫ МАТРИЦА
Шығармаларды идеялық және тәрбиелік жағынан
салыстырмалы талдау
Шығарма аты
Басты идеясы
Басты кейіпкерлері
Тәрбиелік нақылы
«Таза бұлақ»
Еңбекқорлық, риясыз жақсылық, ішкі
пәктік.
Үш жолаушы (саудагер, молда, жігіт)
«Бұлақтай таза әрі еңбекқор бол!»
«Асыл шөп»
Сабырлылық пен төзімділіктің күші.
Злиха (күйгелек), Бәтима (сабырлы)
«Сабырлық — барлық ауырды
жеңілдетеді»
«Бай баласы мен жарлы
баласы»
Адал еңбек пен өмірлік бейімділіктің
артықшылығы.
Асан (бай баласы), Үсен (жарлы
баласы)
«Байлық өтеді, еңбек пен тапқырлық
қалады»

10.

11.

ҚОРЫТЫНДЫ НӘТИЖЕЛЕР
Ыбырай Алтынсариннің ағартушылық мұрасы бүгінгі күнде де
өзекті
ЕҢБЕКҚОРЛЫҚ
САБЫРЛЫЛЫҚ
РУХАНИ ТАЗАЛЫҚ
Еңбексіз ешқандай білім мен
нәтижеге жету мүмкін емес.
Алтынсарин еңбекті тәрбиенің
арқауы етеді.
Қиындық пен ауырлықты жеңудің
жолы — өкіну емес, сабыр сақтап,
іске адал болу.
Адамның ішкі жан дүниесі
бұлақтай мөлдір, ашық әрі таза
болуы тиіс.