Vaqtinchalik_koronka2

1.

KIRISH
ORTOPEDIK STOMATOLOGIYA
VAQTINCHALIK
KORONKALAR

2.

ASOSIY TUSHUNCHA
Ta’rif va davolashdagi o‘rni
• Vaqtinchalik koronka — tish preparatsiyasidan
keyin doimiy restavratsiya o‘rnatilguncha
qo‘llanadigan oraliq restavratsiya.
• Yakka koronka, ko‘priksimon protez, implant usti
restavratsiya va murakkab reabilitatsiyada
qo‘llanadi.
• Provisional atamasi uning vaqtinchalikligini
bildiradi; sifatsiz bajarish mumkinligini anglatmaydi.

3.

KLINIK AHAMIYATI
Vaqtinchalik koronkaning asosiy vazifalari
• Pulpa va dentinni termik, kimyoviy, bakterial hamda
mexanik ta’sirlardan himoya qilish.
• Preparatsiya qilingan tish pozitsiyasini va qo‘shni
tishlar kontaktini saqlash.
• Chaynash, fonetika va estetikani vaqtincha tiklash.
• Milk konturi va periodontal sog‘liqni qo‘llabquvvatlash.
• Yakuniy restavratsiyaning shakli va funksiyasini klinik
sinash.
• Bemor qulayligi va davolash jarayonining uzluksizligini
ta’minlash.

4.

BIOLOGIK ASOS
Pulpa, dentin va periodontal to‘qimalar
• Preparatsiyadan keyin dentin naychalari ochilishi
mumkin; bu sezuvchanlik va pulpa ta’sirlanishiga
olib keladi.
• Yaxshi chekka moslashuv bakterial va kimyoviy
mikrooqishni kamaytiradi.
• Ortiqcha kontur, dag‘al yuza va chuqur subgingival
chetlar milk yallig‘lanishini kuchaytirishi mumkin.
• Vaqtinchalik koronka pulpa hayotiyligini
kafolatlamaydi; preparatsiya chuqurligi va qolgan
dentin qalinligi ham muhim.

5.

KO‘RSATMALAR
Qachon vaqtinchalik koronka kerak?
• Koronka yoki ko‘priksimon protez uchun tish
preparatsiya qilinganda.
• Laboratoriya yoki raqamli ishlab chiqarish
davomida tishni himoyalash zarur bo‘lganda.
• Ko‘p bosqichli estetik va okklyuzion
reabilitatsiyada.
• Implantning yumshoq to‘qima profilini
shakllantirish yoki baholash davrida — tegishli
protokol asosida.
• Endodontik davolashdan keyingi yakuniy
restavratsiyagacha, klinik holatga mos ravishda.

6.

EHTIYOT CHORALARI
Qarshi ko‘rsatmalar va xavflar
• Material komponentlariga allergiya yoki kuchli
irritatsiya tarixi bo‘lsa, muqobil material tanlanadi.
• Faol kariyes, nazorat qilinmagan periodontal
yallig‘lanish yoki gigiyena muammolari avval
boshqariladi.
• Juda qisqa klinik toj yoki yetarli retensiya
bo‘lmasligi sementdan ajralish xavfini oshiradi.
• Bruksizm, yuqori okklyuzion yuklama va uzoq
muddatli vaqtinchalik davrda mustahkamroq
material/konstruksiya talab qilinishi mumkin.

7.

TASNIF
Vaqtinchalik koronkalarning tasnifi
• Tayyorlash usuliga ko‘ra: bevosita, bilvosita va
bevosita-bilvosita.
• Materialiga ko‘ra: PMMA/akril, bis-akril kompozit,
boshqa metakrilat/kompozit smolalar va 3D-bosma
smolalar.
• Ishlab chiqarilishiga ko‘ra: oldindan tayyorlangan
(prefabrik) va individual tayyorlangan.
• Qo‘llanish muddatiga ko‘ra: qisqa muddatli va
uzaytirilgan provisional restavratsiyalar.

8.

MATERIALSHUNOSLIK
Asosiy materiallar
• PMMA (polimetilmetakrilat): ta’mirlash va qayta
shakllantirish qulay; polimerizatsiya issiqligi va
monomer bilan ehtiyotkor ishlash zarur.
• Bis-akril kompozit: odatda avtomiks kartrijda;
shaklni yaxshi saqlaydi va klinik ishlov berish qulay.
• Uretan dimetakrilat yoki boshqa kompozit
smolalar: mahsulotga xos xususiyat va qotirish
protokoli bilan ishlatiladi.
• CAD/CAM PMMA bloklari va 3D-bosma provisional
smolalar raqamli dizayn va takrorlanuvchan ishlab
chiqarish imkonini beradi.

9.

MATERIAL TANLASH
Materiallarni klinik taqqoslash
• Yakka, qisqa muddatli koronkalarda bis-akril
ko‘pincha qulay tanlov bo‘lishi mumkin.
• Ko‘p birlikli yoki uzoqroq muddatli konstruksiyada
PMMA yoki raqamli PMMA bloklari afzal bo‘lishi
mumkin.
• Material tanlashda mustahkamlik, yeyilish,
ta’mirlash, ekzotermik issiqlik, rang barqarorligi va
narx baholanadi.
• Hech bir material barcha klinik vaziyatlar uchun
universal ideal emas.

10.

TEXNOLOGIYA
Uch asosiy tayyorlash texnikasi
• Bevosita: material og‘iz ichida qolip indeksiga yoki
preparatsiya qilingan tishga moslab shakllantiriladi.
• Bilvosita: koronka model ustida laboratoriyada
tayyorlanadi; og‘iz ichidagi monomer va issiqlik
ta’siri kamayadi.
• Bevosita-bilvosita: dastlabki shakl klinikada olinib,
yakuniy ishlov laboratoriyada bajariladi.
• Tanlov tishlar soni, material, vaqt, pulpa holati va
klinik murakkablikka bog‘liq.

11.

BEVOSITA USUL
Chairside — og‘iz ichida tayyorlash
• Preparatsiyadan oldin anatomik indeks (silikon
kalit) yoki oldindan olingan qolip tayyorlanadi.
• Material ishlab chiqaruvchi ko‘rsatmasi bo‘yicha
aralashtiriladi va indeksga joylashtiriladi.
• Indeks preparatsiya ustiga ehtiyotkor o‘rnatiladi;
polimerizatsiya bosqichi kuzatiladi.
• Qotish bosqichida issiqlik va bloklanish xavfi
nazorat qilinadi; ishlab chiqaruvchi ko‘rsatmasiga
amal qilinadi.
• Chegaralar, ichki moslik, kontaktlar va okklyuziya
tuzatiladi; silliqlanib, sementlanadi.

12.

BILVOSITA USUL
Laboratoriyada tayyorlash
• Preparatsiyadan oldingi diagnostik model yoki
skan asosida anatomik shakl rejalashtiriladi.
• Vaqtinchalik koronka laboratoriyada tayyorlanadi;
og‘iz ichidagi polimerizatsiya issiqligi va monomer
ta’siri kamayadi.
• Ichki moslik va chekka kontur tekshiriladi;
klinikada zarur bo‘lsa relayn/korreksiya qilinadi.
• Afzalligi: murakkab yoki ko‘p birlikli
konstruksiyalarda nazorat va sirt sifati yaxshiroq
bo‘lishi mumkin.
• Kamchiligi: qo‘shimcha laboratoriya bosqichi, vaqt
va xarajat.

13.

KOMBINATSIYALANGAN
Bevosita-bilvosita yondashuv
• Oldindan silikon indeks yoki skan bilan
boshlang‘ich shakl olinadi.
• Vaqtinchalik restavratsiyaning asosiy qismi
laboratoriyada tayyorlanadi.
• Og‘izda chekka mosligi, kontaktlar va okklyuziya
yakuniy sozlanadi.
• Bu yondashuv klinik vaqtni va og‘iz ichidagi
material ta’sirini muvozanatlashtiradi.

14.

KLINIK PROTOKOL
Preparatsiyadan keyingi klinik ketma-ketlik
• Rangni preparatsiyadan oldin tanlash; fotosurat va
boshlang‘ich kontaktlarni qayd etish.
• Preparatsiya, gemostaz va ish maydonini nazorat
qilish.
• Indeks/qolip yoki raqamli skan orqali shaklni uzatish.
• Vaqtinchalik koronka tayyorlash, chiqarish va
chetlarini ishlash.
• Ichki moslik, proksimal kontakt va okklyuzion
kontaktlarni tekshirish.
• Silliqlash, polirovka, vaqtinchalik sement bilan
fiksatsiya va bemor ko‘rsatmalari.

15.

ANATOMIK DIZAYN
To‘g‘ri kontur va chekka moslashuv
• Chekka preparatsiya chizig‘iga mos, uzluksiz va
ortiqcha osilib turmaydigan bo‘lishi kerak.
• Emergensiya profili tabiiy tish konturiga yaqin;
ortiqcha bo‘rtma milkni bosmasligi kerak.
• Kontakt nuqtalari ovqat tiqilishini va tish
migratsiyasini oldini oladigan darajada tiklanadi.
• Embrasure va interproksimal bo‘shliqlar gigiyena
uchun yetarli bo‘lishi lozim.

16.

OKKLYUZIYA
Kontaktlarni tekshirish va sozlash
• Markaziy okklyuziyada erta yoki ortiqcha
kontaktlar yo‘qligi tekshiriladi.
• Yon va oldinga harakatlarda interferensiyalar
baholanadi.
• Kontaktlar artikulyatsion qog‘oz bilan belgilanadi;
kerakli joylar ehtiyotkorlik bilan korreksiya qilinadi.
• Yuqori yuklama, ayniqsa implant usti vaqtinchalik
konstruksiyada, klinik protokolga muvofiq nazorat
qilinadi.
• Yakunida sirt qayta silliqlanadi va polirovka
qilinadi.

17.

ESTETIKA
Oldingi tishlarda qo‘shimcha talablar
• Rang, shakl, uzunlik va simmetriya bemorning yuz
tuzilishi hamda qo‘shni tishlarga mos bo‘lishi kerak.
• Lab tayanchi, tabassum chizig‘i va kesuvchi qirra
pozitsiyasi baholanadi.
• F va V tovushlarida yuqori kesuvchilarning lab
bilan munosabati; S tovushida oldingi tishlar
orasidagi havo yo‘li baholanadi.
• Vaqtinchalik restavratsiya yakuniy dizaynni bemor
bilan sinash imkonini beradi.

18.

SEMENTLAR
Vaqtinchalik sement tanlash
• Vaqtinchalik sement koronkaning retensiyasi va
keyinchalik shikastlamasdan olinishi o‘rtasida
muvozanat yaratadi.
• Sink-oksid-evgenol (ZOE) va evgenolsiz sementlar
mavjud; rezin bilan yakuniy sementlash rejalansa,
evgenol bog‘lanishga xalaqit berishi mumkin.
• Retensiya past bo‘lsa yoki uzoq muddat kerak
bo‘lsa, klinik holatga mos kuchliroq vaqtinchalik
sement tanlanadi.
• Ortiqcha sement, ayniqsa milk ostida, to‘liq olib
tashlanishi shart.

19.

SEMENTLASH
Koronkani mahkamlash protokoli
• Preparatsiya yuzasi tozalanadi va nazorat qilinadi;
quritish sement yo‘riqnomasiga mos bajariladi.
• Sement ishlab chiqaruvchi yo‘riqnomasiga
muvofiq aralashtiriladi yoki qo‘llanadi.
• Koronka to‘liq o‘rnatiladi; ortiqcha sement qotish
bosqichiga mos vaqtda olib tashlanadi.
• Proksimal kontaktlar va milk egati sement
qoldig‘iga tekshiriladi.
• Koronka barqarorligi, okklyuziya va bemor qulayligi
qayta baholanadi.

20.

ASORATLAR
Ko‘p uchraydigan klinik muammolar
• Koronka sinishi yoki yorilishi: material qalinligi,
dizayn, yuklama va parafunksiya bilan bog‘liq.
• Koronkaning tushib ketishi: retensiya
yetishmasligi, sement tanlovi yoki ichki moslik
xatosi.
• Milk yallig‘lanishi: ortiqcha kontur, dag‘al sirt yoki
sement qoldig‘i.
• Sezuvchanlik: pulpa ta’sirlanishi, chekka sizishi
yoki preparatsiya omillari.
• Kontakt yo‘qolishi yoki ortiqcha kontakt: tish
migratsiyasi, ovqat tiqilishi yoki okklyuzion
noqulaylik.

21.

OLDINI OLISH
Xatolarni kamaytirish algoritmi
• Indeksni preparatsiyadan oldin aniq olish va
materialni to‘g‘ri nisbatda ishlatish.
• Polimerizatsiya vaqtida issiqlik va materialning
qotish bosqichini nazorat qilish.
• Chekka moslikni zond va vizual tekshiruv bilan
baholash.
• Kontakt, kontur va okklyuziyani artikulyatsion
qog‘oz bilan tekshirish.
• Yaxshi silliqlash/polirovka va sement qoldig‘ini
to‘liq olib tashlash.

22.

PARVARISH
Bemorga beriladigan tavsiyalar
• Qattiq, yopishqoq mahsulotlarni vaqtinchalik
koronka bilan chaynashdan saqlanish.
• Tishlarni odatdagidek tozalash; koronka atrofida
ehtiyotkor gigiyena.
• Floss ishlatilganda ipni kontakt ostidan yon
tomonga chiqarish, yuqoriga tortib koronka
bo‘shatmaslik.
• Koronka tushsa, bemor uni o‘zi yopishtirmasligi;
stomatologga tez murojaat qilishi.
• Og‘riq, shish, yomon hid yoki doimiy baland
tishlash sezilsa, nazorat ko‘rigi kerak.

23.

KLINIK HOLAT
Oldingi tish uchun vaqtinchalik koronka
• Estetik zona: rang, simmetriya, lab tayanchi va
fonetika ustuvor.
• Milk cheti va papilla shakli yakuniy restavratsiya
dizayniga yo‘l ko‘rsatadi.
• Vaqtinchalik koronka bemor bilan uzunlik va
shaklni sinash imkonini beradi.
• Ortiqcha kontur va subgingival bosimdan qochish
zarur.

24.

KLINIK HOLAT
Orqa tish uchun vaqtinchalik koronka
• Chaynash yuklamasi yuqori bo‘lgani uchun
material qalinligi va mustahkamlik muhim.
• Markaziy va ekskursiv okklyuzion kontaktlar
tekshiriladi.
• Proksimal kontaktlar ovqat tiqilishini oldini olishi
kerak.
• Bruksizm yoki katta yuklama bo‘lsa, material va
dizayn individual tanlanadi.

25.

RAQAMLI TEXNOLOGIYA
CAD/CAM va 3D-printing
• Intraoral skan → CAD dizayn → frezalash yoki 3Dbosma → post-processing → klinik moslashtirish.
• Frezalangan PMMA bloklari sanoat
polimerizatsiyasi sababli bir xil material
xususiyatlarini berishi mumkin.
• 3D-bosma smolalarda yuvish, post-curing va
materialga xos protokol qat’iy bajariladi.
• Raqamli usul takrorlanuvchanlik, arxivlash va ko‘p
birlikli dizaynni osonlashtiradi.
• Har bir mahsulot faqat ishlab chiqaruvchi
ko‘rsatgan intraoral qo‘llanish uchun ishlatiladi.

26.

UZAYTIRILGAN PROVISIONAL
Diagnostik va davolash rejasidagi roli
• Murakkab reabilitatsiyada okklyuziya, fonetika,
estetika va periodontal javobni kuzatish uchun vaqt
kerak bo‘lishi mumkin.
• Vaqtinchalik konstruksiya yakuniy restavratsiya
uchun funksional prototip vazifasini bajaradi.
• Uzoq muddatda yeyilish, rang o‘zgarishi,
sementning yuvilishi va sinish xavfi ortadi.
• Rejalashtirilgan nazorat va zarur
ta’mirlash/yangilash talab qilinadi.

27.

XULOSA
Sifatli vaqtinchalik koronkaning mezonlari
• Biologik xavfsizlik va pulpa himoyasi.
• Preparatsiya chegarasiga aniq moslashuv.
• To‘g‘ri anatomik kontur va proksimal kontakt.
• Barqaror, fiziologik okklyuziya.
• Silliq, polirovka qilingan sirt va sog‘lom milk.
• Yetarli mustahkamlik va ishonchli vaqtinchalik
fiksatsiya.
• Bemor uchun estetika, fonetika va qulaylik.