лекция 4

1. Арнайы психиатрия. Психикалық аурулардың этиологиясы мен патогенезі

2. Психиатрия туралы түсінік

Психиатрия – психикалық аурулардың пайда болу себептерін,
даму механизмдерін, клиникалық белгілерін, диагностикасын,
емдеуін және алдын алуын зерттейтін медицина саласы.
Арнайы психиатрия – жекелеген психикалық аурулардың
клиникасын, ағымын, диагностикасын, емдеуін және
профилактикасын қарастырады.
Психикалық аурулар адамның:
ойлауына;
есте сақтауына;
эмоциясына;
қабылдауына;
сөйлеуіне;
мінез-құлқына;
ерік-жігеріне;
әлеуметтік бейімделуіне әсер етуі мүмкін

3. Психикалық аурулардың негізгі түрлері

Психикалық бұзылыстардың негізгі топтарына мыналар жатады:
1. Эндогенді психикалық аурулар
Ішкі биологиялық және генетикалық факторлардың әсерімен дамиды.
Мысалы:
шизофрения;
биполярлық аффективті бұзылыс;
кейбір эндогенді депрессиялық бұзылыстар.
2. Экзогенді психикалық бұзылыстар
Сыртқы факторлардың әсерінен пайда болады.
Оларға:
ми жарақаттары;
инфекциялар;
уланулар;
алкоголь;
есірткі заттары;
кейбір дәрілік препараттардың әсері жатады.

4.

3.Органикалық психикалық бұзылыстар
Мидың органикалық зақымдануы нәтижесінде дамиды.
Себептері:
бас-ми жарақаты;
инсульт;
ми ісіктері;
нейроинфекциялар;
қан тамырлары аурулары.
4. Невроздық және стрессорлық бұзылыстар
Психикалық жарақат пен ұзақ уақытқа созылған стресс нәтижесінде дамуы мүмкін.
Оларға:
үрейлі бұзылыстар;
фобиялар;
обсессивті-компульсивті бұзылыс;
посттравмалық стресс бұзылысы жатады.
5. Интеллектуалдық даму бұзылыстары
Интеллектуалдық қабілеттер мен бейімделу дағдыларының даму кезеңінде бұзылуымен
сипатталады.
6. Тұлғалық бұзылыстар
Адамның мінез-құлқы мен тұлғалық ерекшеліктерінің тұрақты және әлеуметтік бейімделуге
кедергі келтіретін өзгерістерімен сипатталады

5. Психикалық аурулардың этиологиясы

Этиология – аурудың пайда болу себептері мен жағдайларын зерттейтін бөлім.
Психикалық аурулардың көпшілігі бір ғана себептен емес, бірнеше фактордың өзара әсерінен
дамиды.
Негізгі этиологиялық факторлар:
Тұқым қуалаушылық.
Кейбір психикалық ауруларға генетикалық бейімділік берілуі мүмкін. Бірақ тұқым
қуалаушылықтың болуы адамның міндетті түрде ауру болатынын білдірмейді.
Мидың органикалық зақымдануы.
Бас-ми жарақаты, инсульт, ми ісігі және басқа да аурулар психикалық бұзылыстарға әкелуі мүмкін.
Инфекциялық факторлар.
Ми мен жүйке жүйесінің инфекциялық аурулары психикалық функциялардың бұзылуына себеп
болуы мүмкін.
Уытты факторлар.
Алкоголь, есірткі және басқа улы заттар орталық жүйке жүйесіне әсер етеді.
Эндокриндік және зат алмасу бұзылыстары.
Қалқанша безі, бүйрек үсті бездері және басқа эндокриндік жүйелердің бұзылыстары психикалық
жағдайға әсер етуі мүмкін.
Психогендік факторлар.
Қатты психологиялық жарақат, ұзақ стресс, эмоционалдық жүктеме психикалық бұзылыстардың
дамуына ықпал етеді.
Әлеуметтік факторлар.
Ұзақ уақыттық әлеуметтік оқшаулану, тұрмыстық қиындықтар, отбасылық және кәсіби мәселелер
адамның психикалық жағдайына әсер етуі мүмкін.

6. Психикалық аурулардың патогенезі

Патогенез – аурудың пайда болуы және даму механизмдері.
Психикалық аурулардың патогенезінде орталық жүйке
жүйесіндегі әртүрлі өзгерістер маңызды рөл атқарады.
Негізгі механизмдер:
ми нейрондарының қызметінің бұзылуы;
нейромедиаторлар алмасуының өзгеруі;
ми құрылымдарының функционалдық немесе органикалық
зақымдануы;
генетикалық факторлардың әсері;
стресс жүйесінің бұзылыстары;
ми қызметінің қозу және тежелу процестерінің өзгеруі.
Осы факторлардың әсерінен адамның ойлау, эмоция, есте
сақтау, қабылдау және мінез-құлық функциялары бұзылуы
мүмкін.

7. Психиатриялық науқастарға көмек көрсетудегі мейірбикенің орны

Мейірбике психиатриялық көмек көрсету кезінде науқастың қауіпсіздігін қамтамасыз етуде,
оның жағдайын бақылауда және емдеу процесін ұйымдастыруда маңызды рөл атқарады.
1. Науқастың жағдайын бақылау
Мейірбике науқастың жалпы психикалық және физикалық жағдайын үнемі бақылайды:
сана жағдайын;
мінез-құлқын;
көңіл-күйін;
сөйлеуін;
қозғалысын;
ұйқысын;
тәбетін;
галлюцинация немесе сандырақ белгілерінің болуын;
агрессия, мазасыздық немесе суицидтік қауіп белгілерін бағалайды.
Науқастың жағдайындағы кез келген өзгерісті дер кезінде дәрігерге хабарлайды.
к.

8.

2. Қауіпсіздікті қамтамасыз ету
Психиатриялық бөлімдегі мейірбикенің негізгі
міндеттерінің бірі – науқастың және айналасындағы
адамдардың қауіпсіздігін сақтау.
Мейірбике:
қауіпті мінез-құлық белгілерін бақылайды;
науқасты жалғыз қалдырмауды қажет ететін
жағдайларды анықтайды;
бөлімдегі қауіпсіздік тәртібін сақтайды;
дәрігердің нұсқауы бойынша қажетті шектеу
шараларын ұйымдастырады.
Науқасқа күш қолдану тек заңда және медициналық
көрсетілімдерде көзделген жағдайларда, ең аз қажетті
көлемде жүргізілуі тиіс.

9.

3. Дәрі-дәрмекпен емдеуді қамтамасыз ету
Мейірбике дәрігер тағайындаған дәрілік препараттарды:
уақытында береді;
дұрыс дозасын бақылайды;
қабылдауын қадағалайды;
жанама әсерлерін бақылайды;
байқалған өзгерістерді дәрігерге хабарлайды.
Психотроптық препараттарды қабылдайтын науқастарды бақылау ерекше
маңызды.
4. Науқаспен қарым-қатынас
Мейірбике науқаспен сабырлы, әдепті және сенімді қарым-қатынас орнатуы
керек.
Сөйлесу кезінде:
қысқа әрі түсінікті сөйлеу;
дауыс көтермеу;
науқастың сөзін бөлмеу;
дауласудан және орынсыз пікірталастан аулақ болу;
науқастың қорқынышы мен шағымдарына байыппен қарау қажет.
Сандырақ немесе галлюцинация кезінде науқастың жалған сенімін қолдауға
болмайды, бірақ оны дөрекі түрде жоққа шығарып, дауласпау кере