дарис НГД

1.

Лекция №1-2

2. Жоғары технологиялық жабдық озық ғылыми-техникалық шешімдерге негізделген, автоматтандырудың, цифрландырудың және

интеллектуалды басқарудың жоғары
дәрежесіне
ие
және
дәстүрлі
аналогтармен
салыстырғанда
тиімділікті,
қауіпсіздікті
және
экологиялық тазалықты айтарлықтай
арттыруды қамтамасыз ететін жабдық
болып саналады..

3. Жоғары технологиялық жабдықтың негізгі ерекшеліктері Жабдық жоғары технологиялық болып саналады, егер: -сандық басқару жүйелері

мен датчиктер пайдаланады
- APCS/SCADA/IIoT біріктірілген
- микропроцессордың басқаруымен жұмыс істейді
- AI/ML/сандық двойниктерді қолданады
- қашықтан басқаруды және диагностиканы қамтамасыз
етеді
-жоғары HSE және ESG стандарттарына сәйкес келеді
- зерттеу қарқындылығының жоғары деңгейі бар (R&D >
саладағы орташа)

4.

Аббревиатура / термин
Аударма
AI/ML
Жасанды интеллект /
Машиналық оқыту
Digital Twin
Сандық егіз (двойник)
Түсіндіру
Деректерді талдау, болжау
және шешімдерді
автоматтандыру
Модельдеу, бақылау және
оңтайландыру үшін
объектінің виртуалды
көшірмесі
Сандық егіз
Сипаттама:
• Бұл сенсорлар мен тарихи параметрлерден алынған мәліметтер
негізінде нақты уақыттағы жұмысты имитациялайтын жабдықтың,
ұңғыманың немесе бүкіл кен орнының виртуалды көшірмесі.
• Режимнің өзгеруін тексеруге, бұзылуларды болжауға және нақты
жабдықты тоқтатпай жұмысты оңтайландыруға мүмкіндік береді.

5. HSE — Health, Safety, Environment Аударма: еңбекті қорғау, өнеркәсіптік қауіпсіздік және қоршаған ортаны қорғау Сипаттама:

Health (денсаулық) — жұмысшылардың денсаулығы,
медициналық бағдарламалар, еңбек жағдайларын бақылау.
Safety (қауіпсіздік) - апаттардың, жазатайым оқиғалардың алдын
алу, қауіпсіз технологияларды енгізу.
Environment (Қоршаған орта) - табиғатқа зиянды әсерді азайту,
шығарындыларды, қалдықтар мен ағып кетулерді бақылау.
Мысалдар:
- ұңғымалар мен сорғы станцияларындағы апаттарды азайту
бағдарламалары
-парниктік газдар шығарындыларын бақылау
-құбырларды қауіпсіз пайдалану

6. ESG — Environmental, Social, Governance Аударма: экологиялық, әлеуметтік және басқару көрсеткіштері Сипаттама: Environmental

(Экология) — ресурстарды тұрақты пайдалану,
шығарындыларды азайту, энергияны үнемдеу.
Social (Әлеуметтік сала) — қызметкерлермен, жергілікті
қауымдастықтармен қарым-қатынас, әлеуметтік жауапкершілік.
Governance (Басқару) — ашық корпоративтік басқару, заңнама
мен стандарттарды сақтау, бизнес этикасы.
Мысалдар:
- экологиялық таза технологияларға инвестициялар
-қызметкерлерді оқыту және қауіпсіздік бағдарламалары
-Ішкі аудит және ISO стандарттарын сақтау, инвесторлар үшін
есеп беру

7. R&D — Research & Development → зерттеулер мен әзірлемелер мыналарды қамтиды: зертханалық зерттеулер, конструкторлық

R&D — Research & Development →
зерттеулер
мен
әзірлемелер
мыналарды қамтиды: зертханалық
зерттеулер,
конструкторлық
әзірлемелер, жаңа технологиялар мен
прототиптерді
сынау.
> орташа салалық деңгей → саланың
орташа көрсеткішінен жоғары яғни
инновацияларға, патенттерге және
жабдықты
жаңартуға
көбірек
ресурстар жұмсалады.

8. Жоғары технологиялық жабдық стандартты жабдыққа қарағанда жоғары деңгейлі инновациямен әзірленуде. Қарапайым аналогтардан гөрі

жаңа
материалдар, сенсорлар,
автоматтандыру, AI/ML
қолданылады.
Бұл жабдықтың тиімділігін,

9. Әдеттегі және жоғары технологиялық жабдықтар

Критерий
Обычное оборудование
Высокотехнологичное оборудование
Уровень автоматизации
Ручное или полуавтоматическое управление
Полностью автоматизированное, автономное
Управление
Локальное, оператор на объекте
Наличие датчиков
Минимальный набор (давление, температура)
Цифровизация
Отсутствует или ограниченная
Диагностика
Реактивная (после отказа)
Точность и эффективность
Средняя, зависит от персонала
Энергоэффективность
Стандартная
Безопасность
Зависит от человеческого фактора
Дистанционное, через АСУ ТП / SCADA
Расширенные сенсорные системы,
многопараметрические
IIoT, цифровые двойники, Big Data
Предиктивная (до отказа, Predictive
Maintenance)
Высокая, оптимизируется алгоритмами
Повышенная (частотные приводы, оптимизация
режимов)
Встроенные системы HSE, автоматическое
отключение
Снижение выбросов, утечек и потерь
Экологичность
Базовое соответствие нормам
Интеграция
(Интеграция — объединение оборудования,
Изолированная работа
датчиков, систем управления и аналитики в
единую цифровую и технологическую среду.)
Гибкость эксплуатации
Ограниченная
Требования к персоналу
Средняя квалификация
Жизненный цикл
Короткий или средний
Стоимость владения
(Стоимость владения— это совокупные
Ниже на старте, выше в эксплуатации
затраты на оборудование за весь жизненный
цикл, а не только цена его покупки).
Наукоёмкость
Низкая
Интеграция в единые цифровые экосистемы
Адаптация под режимы и условия в реальном
времени
Высококвалифицированные специалисты
Продлённый за счёт цифрового контроля
Выше Капитальные затраты, ниже
Эксплуатационные расходы
Высокая

10. Бағыттар бойынша мысалдар

Саласы
Әдеттегі
Жоғары технологиялық
RSS, MWD/LWD,
Бұрғылау
RSS – сіз роторлы бұрғылау автоматтандырылған
бұрғылау
VSD және онлайн
Өндіру
Стандартты УЭЦН
мониторингі бар УЭЦН
Интеллектуалды
Скважиналар
Пассивті скважиналар
скважиналар (Smart Wells)
Автоматты модульді
Көмірсутекті дайындау
Классикалық сепараторлар
қондырғылар
Мониторингсіз
Smart Pipeline, ILI,
Тасымалдау
құбырөткізгіштер
DTS/DAS
Сандық жетектер,
Компрессорлар / насостар Белгіленген режим
жүктемені оңтайландыру

11. RSS — Rotary Steerable System Аударма: роторлы басқарылатын жүйе немесе басқарылатын роторлы бұрғылау жүйесі Сипаттама: -

ұңғымадағы бұрғылау бағанасын дәл
бағыттауға мүмкіндік береді.
- Бағытталған және көлденең бұрғылау кезінде
қолданылады.
-Траекторияның жоғары дәлдігін қамтамасыз
етеді және күрделі қабаттардың ұңғымасын
жеделдетеді.

12. MWD — Measurement While Drilling Аударма: бұрғылау кезінде өлшеу немесе бұрғылау кезінде каротаж Сипаттама: - бұрғылау

процесінде геофизикалық
және геологиялық мәліметтерді алуға
арналған жүйе.
-Өлшейді: бағыт, көлбеу, тереңдік,
қысым, температура, магниттік және
электрлік кедергі.

13. LWD — Logging While Drilling Аударма: бұрғылау кезінде каротаж немесе бұрғылау кезінде қабаттың параметрлерін тіркеу.

Сипаттама:
-тікелей ұңғымадағы тау жыныстары мен
сұйықтықтардың сипаттамаларын
зерттеуге бағытталған.
-Әдетте гамма-сәулелік каротаж,
нейтрондық және тығыздықты өлшеу, кейде
электро - және акустикалық әдістер кіреді.

14. VSD және онлайн мониторингі бар УЭЦН 1.Аударма : УЭЦН-электр орталықтан тепкіш сорғыны орнату мұнай, су немесе басқа

сұйықтықтарды жер бетіне көтеру үшін
ұңғыманың ішіне орнатылған электр (ESP) сорғы жүйесі.
2.VSD-Variable Speed Drive аударма: айналу жиілігі жетегі
немесе жиілік жетегі сорғының жылдамдығын ағымдағы
өндіру жағдайларына сәйкес өзгертуге мүмкіндік береді, бұл
тиімділікті
арттырады
және
қуатты
үнемдейді.
3. Онлайн мониторинг. Аударма:Нақты уақыттағы мониторинг
немесе нақты уақыттағы қашықтықтан бақылау қондырғының
жұмысын нақты уақыт режимінде бақылауға, қысымды,
ағынды,
температураны
бақылауға
және
төтенше
жағдайлардың алдын алуға мүмкіндік береді.

15. Smart Pipeline Аудармасы: Интеллектуалды құбыр сипаттамасы: ағын параметрлерін, қысымды, температураны, ағып кетуді және

коррозия
күйін автоматты түрде бақылай алатын
біріктірілген сенсорлар мен бақылау жүйелері
бар құбыр.
Нақты уақыттағы қашықтан басқару және
диагностиканы қамтамасыз етеді.

16. ILI — In-Line Inspection Аударма: құбырішілік диагностика Сипаттама: арнайы "ақылды" құралдарды қолдана отырып, құбырдың ішкі

ILI — In-Line Inspection
Аударма: құбырішілік диагностика
Сипаттама: арнайы "ақылды"
құралдарды қолдана отырып,
құбырдың ішкі күйін бақылау
әдісі.
Көлікті тоқтатпай коррозияны,
жарықтарды, тігіс ақауларын және
шөгінділерді анықтауға мүмкіндік
береді.

17. DTS / DAS

Аббревиатура
DTS — Distributed Temperature
Sensing
DAS — Distributed Acoustic
Sensing
Аударма
сипаттамасы
Талшықты-оптикалық құбырдың
ұзына бойына температураны
өлшеу жүйесі. Ағып кетуді, қатуды,
Таралған температураны өлшеу
қызып кетуді немесе ағынның
өзгеруін анықтауға мүмкіндік
береді.
Талшықты-оптикалық кабель
арқылы құбыр бойындағы діріл мен
дыбыстық сигналдарды бақылау
Таралған акустикалық жүйе
жүйесі. Ағып кетуді, сыртқы
әсерлерді және зақымдануды
анықтауға мүмкіндік береді.
Фразаның толық аудармасы:"Smart Pipeline, ILI,
DTS/DAS" → "түтікішілік диагностикасы және
таратылған температура мен акустикалық мониторингі
бар интеллектуалды құбырөткізгіш"

18. Талшық-бұл "жұқа шыны жіп" сияқты, ол арқылы электр энергиясының орнына жарық сигналдары жүреді, бұл деректерді ұзақ қашықтыққа

Талшық-бұл "жұқа шыны жіп" сияқты, ол
арқылы электр энергиясының орнына
жарық сигналдары жүреді, бұл деректерді
ұзақ қашықтыққа басқаруға және жіберуге
мүмкіндік береді.
Негізгі сипаттамалары
–диаметрі: шамамен 0,125-0,25 мм (адам
шашынан қалың)
- сигналдарды электр тогы емес, жарық
түрінде жібереді
- өте жоғары өткізу қабілеттілігі және
сигналдың төмен жоғалуы

19. Оптикалық талшық

Оптикалық талшық дегеніміз не? Оптикалық
талшық-бұл жарық сигналын ұзақ қашықтыққа
жіберуге қабілетті жұқа шыны немесе
пластикалық жіптерден тұратын материал. Бұл
жарық сигналы-талшықтың ішінде қозғалатын
фотондар ағыны.
Оптикалық талшықты 1970 жылдары Corning
Glass Works американдық ғалымдары ойлап
тапқан. Олар ең аз шығынмен ұзақ қашықтыққа
жарық сигналдарын жібере алатын жұқа шыны
талшықтарды жасау әдісін ойлап тапты.
Алғашқы коммерциялық оптикалық талшық
1980 жылдары пайда болды және қазіргі
телекоммуникациялық желілердің негізі болды.
Оптикалық талшық қалай қолданылады.
Оптикалық талшық телекоммуникация,
медицина, аэроғарыш өнеркәсібі және т.б. сияқты
әртүрлі салаларда кеңінен қолданылады.
Телекоммуникацияда оптикалық талшық бүкіл
әлем бойынша деректерді тасымалдауға негіз
болады. Оптикалық талшық өзінің қасиеттеріне
байланысты деректерді минималды
бұрмаланулармен және шығындармен үлкен
қашықтыққа жіберуге мүмкіндік береді.

20. Мұнай-газ саласында қолдану 1.Деректерді беру-объектілер арасындағы жоғары жылдамдықты байланыс (мысалы, КС, ЖЗҚ, сорғы

станциялары арасында).
2.Құбырлардың күйін бақылау-DTS
(температура) және DAS (акустика) жүйелерінде
қолданылады.
-Жұмыс тоқтаусыз құбырдың бүкіл ұзындығы
бойынша ағып кетуді, қызып кетуді, дірілді,
механикалық зақымдануды анықтауға мүмкіндік
береді.
3.Цифрландыру және интеграция-жабдықтың ТП
АБЖ, SCADA және цифрлық платформалармен
байланысын қамтамасыз етеді.

21. Тәжірибеден мысал Smart Wells и MWD/LWD технологиялары кәдімгі әдістер тиімсіз болатын қиын қабаттардан мұнай өндіруге

мүмкіндік береді.
DTS / DAS бар Intelligent Pipeline
экологиялық апаттар мен айыппұлдардың
алдын алу арқылы ағып кетуді ерте
анықтайды.
Бұл жүйелердің мүмкіндіктерін білу кен
орындарының қауіпсіз, үнемді және тиімді
жұмыс істеуі үшін қажет.

22. Жоғары технологиялық жабдықтар туралы білімі бар компаниялар: - инновацияларды тезірек енгізу; -кен орындарының өнімділігін

арттыру
тәуекелдер мен шығындарды азайту;
- жоғары технологиялық жабдықтар көбінесе
білікті қызметкерлерді қажет етеді, бұл
мамандарды даярлауды бәсекелестік
артықшылықтың негізгі факторына
айналдырады.

23. Көмірсутек шикізатын өндіру және тасымалдау кезінде жоғары технологиялық жабдықты зерделеу процестердің тиімділігі мен

қауіпсіздігін арттыруды,
шығындарды азайтуды,
экологиялық тәуекелдерді
азайтуды, жүйелерді
цифрландыруды және
интеграциялауды, сондай-ақ
компаниялар үшін бәсекелестік