Л1_АиП_каз++

1.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ ЖОҒАРЫ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
Коммерциялық емес акционерлік қоғам
«М.ӘУЕЗОВ атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті»
«Есептеу техникасы және бағдарламалық
қамтамасыз ету» кафедрасы
«Алгоритмдеу және бағдарламалау негіздері» пәні
Дәріс 1. «Компьютердің программалық құралдары»
Лектор: аға оқытушы, магистр
Шаймерденова Ләззат Ергалиевна
Шымкент-2025

2.

Дәріс жоспары:
1.
2.
3.
ДК бағдарламалық қамтамасыз ету
туралы түсінік.
Бағдарламалау тілдерінің жіктелуі.
Интеграцияланған бағдарламалау
жүйелері.

3.

ДК бағдарламалық қамтамасыз ету туралы түсінік
Кез-келген компьютердің жұмысының негізібасқарудың
бағдарламалық
принципі,
ол
компьютер
алдын-ала белгіленген бағдарлама
бойынша әрекеттерді орындайды.
Бағдарлама-бұл
компьютер
түсінетін
командалар тізбегі, олардың қатарына латын
әріптері, сандар, тыныс белгілері және операция
белгілері кіретін таңбалар түрінде жазылады.
Бағдарламалық қамтамасыз ету (бағдарламалық
жасақтама) – бұл әртүрлі есептерді шешу үшін
есептеу техникасын қолдануға мүмкіндік беретін
бағдарламалар мен тиісті құжаттаманың жиынтығы.
Бағдарламалық қамтамасыз ету компьютердің
ажырамас
бөлігі
болып
табылады.
Бұл
компьютерлердің
техникалық
құралдарының
логикалық жалғасы, олардың мүмкіндіктері мен
пайдалану аясын кеңейтеді.

4. ДК бағдарламалық қамтамасыз ету туралы түсінік

Қолданбалы БҚ
Қызметтік БҚ
БҚ
Жүйелік БҚ
Базалық БҚ

5. ДК бағдарламалық қамтамасыз ету туралы түсінік

Бағдарламалық қамтамасыз ету деңгейлерін
пирамидалық дизайн түрінде ұсынуға болады, оның
әр
жоғарғы
деңгейі
алдыңғы
деңгейдегі
бағдарламалық жасақтамаға сүйенеді.
Базалық деңгей. Бағдарламалық жасақтаманың
ең
төменгі
деңгейі
негізгі
бағдарламалық
жасақтама.
Жүйелік
деңгейдегі
бағдарламалар
компьютерлік жүйенің басқа бағдарламаларының
базалық
деңгейдегі
бағдарламалармен
және
тікелей аппараттық құралдармен өзара әрекеттесуін
қамтамасыз
етеді,
яғни
олар
"делдалдық"
функцияларды орындайды.
Қызметтік бағдарламалардың негізгі мақсаты
(олар утилиталар деп аталады) компьютерлік
жүйені тексеру, баптау және конфигурациялау
жұмыстарын автоматтандыру болып табылады.
Қолданбалы
деңгейдегі
бағдарламалық
жасақтама
бұл
пайдаланушылардың
нақты
міндеттерін орындауға арналған бағдарламалар
жиынтығы

6.

Бағдарламалық қамтамасыз ету жіктелуі
Бағдарламалық қамтамасыз ету мақсаты
немесе қолдану саласы бойынша жалпы жіктелуі
кеңінен қолданылды. Бұл жағдайда БҚ шартты
түрде үш топқа бөлінеді:
Жүйелік (жалпы) бағдарламалық қамтамасыз
ету компьютер ресурстарын басқару және оларды
әртүрлі тұтынушылар арасында бөлу, есептеу
процесін
ұйымдастыру
және
бақылау,
пайдаланушы бағдарламаларын орындау және
пайдаланушыға әртүрлі қызметтер жиынтығын
ұсыну үшін қажет (жабдықты сынау және жұмысқа
дайындау, пайдаланылған ақпараттың мұрағаттық
көшірмелерін жасау және т.б.). Осы топтың
бағдарламалық
өнімдері
пәндік
саланың
ерекшелігіне қарамастан жалпы қолдану сипатына
ие.
Жүйелік
бағдарламалық
қамтамасыз
ету
(SystemSoftware) – компьютер мен компьютер
желілерінің жұмысын қамтамасыз етуге арналған
бағдарламалар
мен
бағдарламалық кешендер
жиынтығы.

7.

Қолданбалы
(арнайы)
бағдарламалық
қамтамасыз
ету
(қолданбалы
бағдарламалар
пакеттері,
ҚБП)
адам
қызметінің
әртүрлі
салаларында (мәтіндерді редакциялау, кестелер
құру, суреттер салу және т. б.) пайдаланушының
міндеттерін шешуді қамтамасыз етуге арналған
Қолданбалы бағдарламалар пакеттері-белгілі
бір саланың белгілі бір класының мәселелерін
шешуге
арналған
өзара
байланысты
бағдарламалар жиынтығы.
Аспаптық
бағдарламалық
жасақтама
(бағдарламалау жүйелері) жаңа бағдарламаларды,
соның ішінде жалпы және арнайы бағдарламалық
жасақтаманы құруға арналған.
Арнайы БҚ - Бағдарламалау технологиясын
қолдаудың (қамтамасыз етудің) құралдары.

8.

Жүйелік-негізгі
функцияларды
орындайды:
компьютер ресурстарын басқару; құрылғылардың
жұмысын
тексеру;
пайдаланушының
өзара
әрекеттесуін қамтамасыз ету.
Қолданбалы-пайдаланушының
қажетті
жұмыстарының орындалуын қамтамасыз етеді.
Аспаптық-жаңа
бағдарламаларды
құру
процесін
қамтамасыз етеді.
Бағдарламалық қамтамасыз ету
Жүйелік
Операциялық
жүйелер;
драйверлер;
утилиталар.
Қолданбалы
мәтіндік процессорлар;
кестелік процессорлар;
мәліметтер базасы;
сараптамалық
жүйелер;
оқыту бағдарламалары;
математикалық есептеу
бағдарламалары;
ойындар және т. б.;
Аспаптық
бағдарламалау
тілдері;
жобалау құралдары

9.

Бағдарламалау тілдерінің жіктелуі
Бағдарламалау
тілі-компьютермен
өзара
әрекеттесу
үшін
жасалған
және
бағдарламаларды жазу үшін қолданылатын
жасанды тіл.
Бағдарламалау тілдерін әртүрлі критерийлер
бойынша жіктеуге болады:
Абстракция
бойынша:
төмен
деңгейлі
(ассемблер),
жоғары деңгейлі (C, C,, Python, Java).
Құру
көрсеткіші
бойынша:
интерпретацияланған
(Python,
JavaScript),
құрастырылған (C, Java).
Қолдану саласы бойынша: ғылыми (Matlab),
веб-әзірлеу (HTML, CSS, РНР, JavaScript),
жүйелік (C, C++), ойын (c#), мобильді (Swift,
Kotlin, Java (Android), Objective-C)
Деректер түрі бойынша: динамикалық терілген
(Python, JavaScript), статикалық терілген (C,
Java).

10.

Бағдарламалау тілдерінің жіктелуі
Бағдарламалау тілдері
Төмен
деігейлі
Жоғары
деңгейлі
Процедуралық
Декларативті
Объектігебағытталған
Процедуралық
тілдер
бағдарламаларды
өзара
байланысты
модульдерге
бөлу
әдісін
қолданатын
бағдарламалау тілдері.
Объектіге
бағытталған-негізгі
тұжырымдамасы
объектілердің даналарын жасау және олардың әдістерін
қолдану болып табылатын бағдарламалау тілдері.
Декоративті тілдер-білім базасының сипаттамасы және
жаңа мәліметтер алу ережелері берілген бағдарламалау
тілдері.

11.

Интеграцияланған бағдарламалау жүйелері
Интеграцияланған құрастыру ортасы, IDE (ағылш. Integrated
development environment) - бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу
үшін бағдарламашылар пайдаланатын құралдар кешені.
Құрастыру ортасы мыналарды қамтиды:
-Мәтіндік редактор,
-Транслятор (компилятор және / немесе интерпретатор),
-Байланыс редакторы-құрастыруды автоматтандыру құралдары,
-Отладчик.
Мәтіндік редактор-бағдарламаның мәтінін бағдарламалау тілінде
теруге мүмкіндік беретін редактор. Осы мақсатта кез-келген мәтіндік
редакторды қолдануға болады, бірақ мамандандырылған мәтіндік
редакторды қолданған дұрыс.
Транслятор-бағдарламалау жүйелерінің негізі, бағдарламаның
бастапқы мәтінін машина тіліне (объект коды) аударуды қамтамасыз
етеді.
Интерпретатор-бұл
бағдарламаның
әр
жолының
дәйекті
"аудармасын" және орындалуын қамтамасыз ететін аудармашы.
Аудармашы өңдейтін бағдарлама оны кезекті іске қосқан сайын
машина
тіліне
қайта
аударылуы
тиіс.
Интерпретатордың
артықшылығы-интерактивті
режимде
бағдарламаны
жөндеудің
ыңғайлылығы, ал кемшілігі – жұмыс жылдамдығының төмендігі.
Компилятор-бұл бүкіл бағдарламаны машиналық кодқа аударатын
аудармашы, содан кейін ол орындалады. Компиляциядан кейін
орындалатын бағдарлама алынады, оны орындау кезінде бастапқы
бағдарлама да, компилятор да қажет емес.

12.

Интеграцияланған бағдарламалау жүйе
Байланыс
редакторы
(құрастырушы)
–
бұл
бағдарламаның жеке бөліктерінің объект модульдерін
біріктіретін және оларға Стандартты функциялардың ішкі
бағдарламаларының
стандартты
модульдерін
қосатын
бағдарлама
(кеңейтімі
*.lib),
компилятормен
бірге
жеткізілетін кітапханаларда, орындауға дайын бірыңғай
бағдарламада, яғни орындалатын * exe файлды жасайды.
Бұл файлдың өзіндік мәні бар және ол құрылған (немесе
бірдей) операциялық жүйені басқара алады.
Отладчик
бағдарламаның
жұмысы
кезінде
оның
жұмысын талдауға мүмкіндік береді. Оның көмегімен әр
түрлі айнымалылардың мәндері қалай өзгеретінін бақылай
отырып, бастапқы мәтіннің жеке операторларын қадамдар
бойынша дәйекті түрде орындауға болады. Отладчиксіз
үлкен қосымшаны жасау өте қиын.
Жоғарыда айтылғандардан басқа, интеграцияланған
құрастыру ортасына жобаны басқару және жедел көмек
құралдары және стандартты тапсырмаларды (мысалы,
шебер) әзірлеуді жеңілдететін стандартты дайындамалар
кіреді.
Бағдарламаны
жөндегеннен
кейін,
бақылау
мысалын қолдана отырып, бағдарламаның дұрыс шешімі
тексеріледі, яғни. тестілеу. Әрі қарай нәтижелерге талдау
жасалады

13.

Қорытынды
Кез-келген компьютердің жұмысының негізі-басқарудың
бағдарламалық
принципі,
ол
компьютер
алдын-ала
белгіленген бағдарлама бойынша әрекеттерді орындайды.
Компьютерлік бағдарламалардың жұмысы көп деңгейлі
сипатқа ие. Базалық деңгейдегі бағдарламалар тек базалық
аппараттық
құралдармен
өзара
әрекеттесумен
және
олардың жұмысын үйлестірумен айналысады. Жүйелік
деңгейдегі бағдарламалар пайдаланушының аппараттық
құралдармен өзара әрекеттесуін, қосымша жабдықтың
базалық жабдықтармен өзара әрекеттесуін қамтамасыз
етеді, сонымен қатар жоғары деңгейлі бағдарламаларды
орнатуға және жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Қызметтік
деңгейдегі бағдарламалар компьютерлік жүйеге қызмет
көрсетуді
орындайды,
оны
басқаруды
және
конфигурациялауды
қамтамасыз
етеді.
Қолданбалы
деңгейдегі бағдарламаларды адам компьютердің көмегімен
практикалық тапсырмаларды орындау үшін пайдаланады.
Компьютерде орнатылған бағдарламалар жиынтығы
оның
бағдарламалық
конфигурациясы
деп
аталады.
Компьютерге
қосылған
жабдықтың
жиынтығы
оның
аппараттық конфигурациясы деп аталады. Әрбір жұмыс
орнында бағдарламалық және аппараттық конфигурация
белгілі бір жұмыс орнына тән нақты практикалық
мәселелерді тиімді шешу үшін жасалады.

14.

Назар
аударғаныңыз
үшін рақмет!