№ 9 Дәріс

1. Дәріс № 9.

жолақты
Тақырыбы:Жүректің
көлденең
бұлшықет тіні. Жұмысшы және өткізгіш
кардиомициттердің
морфофункциональдық
сипаттамасы. Регенерациялық мүмкіншілігі.

2. Тақырыптың мотивациялық сипаттамасы

Жүрек-қантамырлар жүйесі қанды ағзаларға жеткізу мен үлестіру,
қантолуды реттеу, қан мен тіндер арасындағы заталмасуды реттеу және
т.б. маңызды қызметтерді іске асырады. Жүрек-қантамырлар жүйесі
бөлімдерінің құрылысы мен қызметінің бұзылыстары кезінде күрделі
ақаулар пайда болады: жүрек ақаулары, миокард инфарктісі,
атеросклероз, гипертоникалық ауру және т.б. Осының барлығы кезкелген болашақ дәрігер үшін жүрек-қантамырлар жүйесін егжейтегжейлі зерттеуді талап етеді.

3. Дәрістің мақсаты:

1.
2.
3.
Эндокардты, миокардты ажырата білу, сонымен қатар жүрек
қабырғасын құрайтын бұл қабықшалардың тіндік құрамын білу.
Жүректің
жиырылғыш
және
өткізгіштік
жүйесінің
морфофункциональді ерекшеліктерін білу.
Электрондымикроскопиялық деңгейде миокард бұлшықет тінің (типтік
және атиптік) ажыратып үйрену.

4.

Қажетті бастапқы білім деңгейі:
1. Эндокард, миокард және эпикардтың даму
көздері.
2. Жүрек қабырғасының жалпы құрылыс
ерекшелігі.

5.

Жүрек
–
өзінің
ырғақты
жиырылуы
нәтижесінде қанды қозғалысқа келтіретін
қуысты, бұлшықетті ағза болып табылады.
Жүректің бұлшықет тіні ерекше жасушалар–
кардиомициттерден тұрады.
Кез келген қабатты (қуысты) ағза сияқты, жүрек
қабырғасы да қабықшалардан тұрады:
ішкі қабықша, немесе эндокард,
ортаңғы қабықша, немесе миокард,
сыртқы қабықша, немесе эпикард.

6. Жүректің дамуы

Жүректің дамуы (эмбрионалды кезең)
1. Жүрек түтікшесінің пайда болуы (3–4 апта)
1. Эмбрионда мезодермадан жүрек түтігі пайда болады.
2. Бұл түтікше болашақта жүректің негізгі бөліктеріне бөлінеді.
2. Түтікшенің қисайуы және бөлінуі (4–5 апта)
1. Жүрек түтігі S-пішінге өзгереді.
2. Алдынғы және артқы бөлімдері қалыптасып, болашақ қарыншалар мен
жүрекшелер бөлінеді.
3. Жүрек камераларының дамуы (5–8 апта)
1. Жүрекшелер (сол және оң) және қарыншалар (сол және оң) пайда болады.
2. Атриовентрикулярлық каналы қалыптасып, жүрек клапандары дамиды.
4. Қан айналым жүйесінің басталуы
1. Жүрек қағып, қан айналымы басталады.
2. Дамудың соңына қарай (8 апта шамасында) жүрек толық құрылымдалады.
Жүректің постнатальды дамуы
• Туғаннан кейін жүрек өсуін жалғастырады.
• Балалық кезеңде жүрек көлемі мен массасы артады.
• Жүрек бұлшықеттерінің (миокард) құрылымы жетіліп, толық функционалды болады.

7.

8. Жүректің ішкі қабықшЭасыН, ДэнОдоКкаАрд,РДжүрек камераларын, капилярлы

ЭНДОКАРД
Жүректің ішкі қабықшасы, эндокард, жүрек камераларын, капилярлы
бұлшықеттерді, сіңірлі жіпшелерді және де жүрек клапандарын ішкі жағынан
тыстайды. Эндокардтың қоректенуі жүрек камераларындағы қан арқылы
диффузді түрде жүреді.

9. МИОКАРД

Ортаңғы, жүректің бұлшықетті қабаты, көлдеңнен-жолақты бұлшықет
жасушалары – кардиомиоциттерден тұрады. Олардың құрамында 1–2 ядро,
көлденең жолақтылығы бар көптеген миофибриллалары, Т- және L-түтікшелері,
митохондриялары көп болады. Кардиомиоциттер бір-бірімен тығыз байланыс
түзеді (қыстырмалы диск, десмасома). Кардиомиоциттер арасында дәнекер тін
қатпарлары өтіп, олардың құрамында тамырлар мен нервтер орналасады.

10. ЭПИКАРД ЖӘНЕ ПЕРИКАРД

Жүректің сыртқы, немесе сірлі қабықшасын эпикард деп атайды.
Эпикард мезотелиймен тысталған, оның астында құрамында
қантамырлар мен нервтері бар борпылдақ талшықты дәнекер тіні
орналасқан. Эпикардтың құрамында біршама май тіні кездесуі
мүмкін.

11. Препарат 1. Жүрек.

(суретін салатын).
А – гематоксилин-эозин; Б – темірлі
гематоксилин. х400.
I – эндокард: 1- эндотелий; 2субэндотелиальді қабат; 3бұлшықетті-эластикалық қабат; 4 –
сыртқы дәнекертіндік қабат; II –
миокард: 5 – атиптік жүрек миоциттері
(Пуркинье талшықтары);
6 – типтік жүрек бұлшықет
жасушалары; 7 – қыстырмалы дисктер;
8 – қан тамырлары мен нервтері бар
дәнекер тіні; III – эпикард: 9 –
мезотелий; 10 –эпикардтың меншікті
пластинкасы;
IV – перикард: 9 – мезотелий;
10 – меншікті пластинка.

12. б) Демонстрациялық микропрепараттар.

Препарат 2. Миокард. Темірлі гематоксилин.
Атлас по гистологии и эмбриологии. Р.И.Юй, Р.Б.Абильдинов, стр 135, рис.211.

13.

Препарат 4. Миокард.
Темірлі
гематоксилин.х400
1 қыстырмалы дисктер;
2жиырылғыш
кардиомиоциттер;
3борпылдақ
қалыптаспаған дәнекер
тіні.

14.

Жүректің,тамырлардың,артериялардың,веналардың,капилярдың
ерекшіліктері.

15. АРТЕРИЯЛАР

Артериялар бойымен қан жүректен ағзаларға тарайды.
Классификация :
1) Эластикалық типті ( ең ірі – аорта, өкпе артерия)
2) Бұлшықет типті (ортаңғы және ұсақ колибрлі)
3) Аралас типті (бұлшықет-эластикалы), ірі – бұғанаасты,
ұйқы артериясы, мықын артериясы)

16. Веналардың жіктелуі

бұлшықетсіз типті
бұлшықетті типті

17.

вена (бұлшықетсіз)

18. Бұлшықет элементтері әлсіз дамыған веналар

Локализациясы: Дененің жоғарғы бөлігі, яғни бастан иық
аралығында болатын вена.

19. Бұлшықет элементтері орташа дамыған веналар

Локализациясы: иық және жамбас аралығында.

20.

Локализациясы: аяқ пен дененің төменгі бөлігінің ірі
веналары – сан венасы, төменгі қуыс венасы.

21. КАПИЛЛЯРЛАР КЛАССИФИКАЦИЯСЫ

Басты функциясы ; артерия мен веналарды байланыстырады
Құрылымдық-қызметтік ерекшеліктеріне қарай үш түрін ажыратады:
Кең таралған түрі –соматикалық болып табылады d=8-10 мкм.
Локализациясы: бұлшықеттерде, нерв жүйесі ағзаларында, дәнекер тінінде,
экзокринді бездерде.
Екінші түрі - фенестрленген капиллярлар..
Локализациясы: эндокринді ағзаларда, ішектің шырышты қабатында,
қоңыр май тінінде, бүйрек
денешігінде, мидың тамырлы өрімінде.
Үшінші түрі - синусоидты капиллярлар.
Бұл капилллярлардың диаметрлері ірі, қабырғасында үлкен
жасушааралық және трансцеллюлярлы тесіктері (перфорация) болады.
Базальді мембранасы үзілісті. d≥30 мкм. Локализациясы: қанжасау
ағзаларында, атап айтқанда сүйектің қызыл кемігінде, көкбауырда,
және де бауырда.