4-mavzu_Zamonaviy-Matn-Redaktorlari

1.

Mavzu : Zamonaviy matn redaktorlari
1. Matnli redaktorlar asosiy tushunchasi va ishlash prinsiplari
2. MS Word va Google Docs redaktorlarining tahlili
3. SmartArt va WordArt, jadvallar, giperbog‘lanish va makroslar

2.

Zamonaviy matn redaktorlari
Bugungi kunda matn
redaktorlari
har
bir
insonning hayotida muhim
o'rin tutadi. Microsoft Word
va Google Docs kabi
zamonaviy vositalar hujjatlar
yaratish,
formatlash
va
ulashish
imkoniyatlarini
taqdim etadi.

3.

Zamonaviy matn redaktorlarining asosiy tushunchasi
Matn Muharriri
matnli hujjatlarni yaratish, o‘zgartirish, tahrirlash va chop
etish imkonini beruvchi dasturiy vosita.
U foydalanuvchi tomonidan kiritilgan belgilar, so‘zlar va
formatlash parametrlarini boshqaradi.
Formatlash
Matnni professional ko'rinishda rasmiylashtirish
va uslublash imkoniyatlari.

4.

Asosiy vazifalari:
•Matnni yozish, o‘chirish va nusxalash
•Shrift turlarini, o‘lchamini va rangini o‘zgartirish
•Paragraflarni formatlash (chap, o‘ng, markaziy, ikki tomonlama
joylashtirish)
•Hujjatga rasmlar, jadvallar, diagrammalar qo‘shish
•Faylni turli formatlarda saqlash yoki PDF ko‘rinishiga eksport qilish

5.

Matnli redaktorlarning turlari
Matnli redaktorlar odatda ikki turga bo‘linadi:
Turi
Tavsif
Misollar
Oddiy matnli
redaktor (Plain
text editor)
Faqat matn bilan
ishlaydi, formatlash
imkoniyatlari
cheklangan.
Notepad, Vim,
Nano, TextEdit
Murakkab matnli
redaktor (Word
processor)
Matn bilan bir
Microsoft Word,
qatorda rasm, jadval,
Google Docs,
grafik va formatlash
LibreOffice Writer
imkonini beradi.

6.

Ishlash prinsipi
Matnli redaktorlar foydalanuvchi interfeysi (UI), tahrirlash
yadrosi (editor engine) va saqlash modulidan (storage
module) iborat.
Ishlash jarayoni quyidagicha:
1.Matn kiritish: foydalanuvchi klaviatura orqali belgilarni
kiritadi.
2.Kodlash: har bir belgi Unicode yoki ASCII kodi orqali
xotirada saqlanadi.
3.Formatlash: dastur har bir belgiga (masalan, Times New
Roman 14 pt, qora rang) format xususiyatlarini bog‘laydi.
4.Saqlash: hujjat fayl tizimida (.txt, .docx, .odt) formatda
yoziladi.
5.Chop etish yoki eksport: foydalanuvchi hujjatni bosmaga
chiqaradi yoki PDF, HTML kabi formatda saqlaydi.

7.

Zamonaviy redaktorlarning qo‘shimcha imkoniyatlari
Zamonaviy matnli redaktorlar faqat matn bilan emas, balki quyidagi
intellektual funksiyalar bilan ham ajralib turadi:
•Avtomatik imlo tekshiruvi (Правописание)
•Grammatik tahlil
•Avtomatik saqlash (Автосохранение)
•Hamkorlikda tahrirlash — Google Docs misolida bir necha
foydalanuvchi bir hujjatda ishlay oladi.
•Shablonlar (Шаблон) — oldindan tayyorlangan hujjat namunalari
orqali vaqtni tejaydi.

8.

Zamonaviy Matn matn redaktorlari qisqa taqqoslash:
•Notepad – soddaligi sababli dasturchilar uchun qulay.
•MS Word – hujjatlar, hisobotlar va maqolalar tayyorlash uchun
eng ko‘p ishlatiladi.
•Google Docs – onlayn hamkorlik va avtomatik saqlash
imkoniyati bilan ajralib turadi.

9.

MS Office Word va Google Docs redaktorlarining tahlili
Ko‘rsatkich
Platforma
Microsoft Word
Mahalliy (Windows,
macOS)
Saqlash joyi
Kompyuterda (.docx)
Hamkorlik
Bir foydalanuvchi ishlaydi
Makroslar
Internetga bog‘liqlik
Qo‘shimcha imkoniyatlar
VBA (Visual Basic for
Applications) orqali
Ofisda oflayn ishlaydi
SmartArt, WordArt,
avtomatik diagrammalar
Google Docs
Onlayn (bulutli, brauzerda
ishlaydi)
Google Drive’da avtomatik
saqlanadi
Bir vaqtning o‘zida bir
nechta foydalanuvchi ishlay
oladi
Qo‘llab-quvvatlanmaydi
Internet orqali ishlaydi
Real-time chat, sharhlar,
tarixni kuzatish

10.

Google docs imkoniyatlari
Google Docs-da qanday ishlashni va bulutga asoslangan ushbu ofis
to'plamida nima qilish mumkinligini o'rganish cheksiz imkoniyatlardan
hayratda qoldiradi.
Shablonlar
Avtomatik saqlash Guruh ishi
Yuzlab tayyor
andozalar - faqat
ma'lumotlarni
o'zingiznikiga
almashtirish kerak
Barcha o'zgarishlar
avtomatik ravishda
saqlanadi
Masofadan turib
loyihalar bo'yicha
guruh ishlarini olib
borish

11.

Matn redaktorlarida qo‘shimcha imkoniyatlar: SmartArt,
WordArt, jadvallar, giperbog‘lanish va makroslar.
SmartArt
•Grafik obyektlar yordamida tashkiliy tuzilma, jarayon, sikl,
ierarxiya kabi axborotlarni vizual ifodalash uchun mo‘ljallangan.
•MS Word → Вставка→ SmartArt menyusi orqali yaratiladi.

12.

13.

WordArt
•Matnga dekorativ effektlar (soya, hajm, burilish,
gradient) qo‘shish imkonini beradi.
•Sarlavhalar va taqdimot uchun jozibali ko‘rinish
hosil qiladi.

14.

Jadvallar va Giper Bog'lanishlar
Matn redaktorlarida jadvallar ma'lumotlarni tartibli ko'rinishda
taqdim etish uchun ishlatiladi. Giper bog'lanishlar esa hujjatlar
orasida navigatsiya qilish imkonini beradi.
1
Jadval Yaratish
Qatorlar va ustunlar sonini belgilash, ma'lumotlarni kiritish
2
Jadval Formatlash
Chegaralar, ranglar, shriftlar va boshqa parametrlarni sozlash
3
Giper Bog'lanish
Boshqa hujjatlarga, veb-sahifalarga yoki elektron pochtaga
havolalar

15.

Jadvallar bilan ishlash:
Jadvallar yordamida matndagi ma’lumotlarni tartibli holatda ko‘rsatish
mumkin. Вставка → Таблицы menyusi orqali jadval yaratiladi.
Hujayralarni birlashtirish, formatlash va rang berish imkoniyati mavjud.

16.

Kolontitullar va Sahifa Raqamlash
Kolontitullar - bu sahifaning bir qator tepasida va
oxirgi qator pastida joylashgan soha. Bu yerda
asosan sahifa raqami, boblar nomi va boshqalar
ko'rsatiladi.
1
Yuqori Kolontitul
"Верхний колонтитул" tugmasi orqali sozlash
2
Pastki Kolontitul
"Нижний колонтитул" tugmasi orqali sozlash
3
Sahifa Raqami
"Номер страницы" tugmasi orqali qo'yish
Kolontitullar qo'yilgan matn, hujjatning har bir
sahifasiga joylashtiriladi. Sahifa raqamlarining
formati va boshlang'ich qiymati o'zgartirilishi
mumkin.

17.

Giperbog‘lanish (Hyperlink):
Giperbog‘lanish – bu matndan tashqi manba yoki hujjat ichidagi joyga
yo‘naltirishdir. Masalan, www.microsoft.com yoki faylga bog‘lanish
o‘rnatish mumkin.

18.

Makroslar (Macros):
Makroslar – bu foydalanuvchi tomonidan tez-tez takrorlanadigan
amallarni avtomatlashtirish uchun yozilgan buyruqlar to‘plamidir.
Masalan, matn formatini avtomatik o‘zgartirish yoki sana kiritish.

19.

Xulosa va kelajak istiqbollari
Zamonaviy matn redaktorlari Microsoft Word va Google
Docs kabi vositalar professional hujjatlar yaratish uchun
keng imkoniyatlar taqdim etadi. Bu dasturlar doimiy
rivojlanib, yangi funksiyalar bilan boyitilmoqda.
Samaradorlik
Ish jarayonlarini tezlashtirish
va osonlashtirish
Hamkorlik
Jamoaviy ishlash va real
vaqtda tahrirlash
Bulutli Texnologiyalar
Har qayerdan kirish va
xavfsiz saqlash
Qulaylik
Foydalanuvchi uchun qulay
interfeys
Innovatsiyalar
Sun'iy intellekt va avtomatlashtirish
Kelajakda matn redaktorlari yanada aqlli va intuitiv bo'lib,
foydalanuvchilarning ehtiyojlarini yanada yaxshi qondiradi.