04 06 2026 Такдимот Ф.Файзиев

1. ЎЗБЕКИСТОНДA МAҲAЛЛИЙ БЮДЖЕТ ДAРОМAДЛAРИ БAЗAСИНИ КЕНГAЙТИРИШ МЕХAНИЗМЛAРИНИ ТAКОМИЛЛAШТИРИШ

ТОШКЕНТ ДАВЛАТ ИҚТИСОДИЁТ УНИВЕРСИТЕТИ
ФАЙЗИЕВ ФАРРУХ АБДУЛЛАХОЖАЕВИЧ
08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит” ихтисослиги бўйича Иқтисодиёт
фанлари доктори (Doctor of Science) илмий даражасини олиш учун
ДИССЕРТAТЦИЯСИ ТAҚДИМОТИ
Тошкент шаҳри – 2026
Илмий маслаҳатчи:
и.ф.д., проф. Ж.Ж.Урмонов

2.

ДИССЕРТАЦИЯ МАВЗУСИНИНГ ДОЛЗАРБЛИГИ
“Янги
Ўзбекистоннинг
2022-2026
йилларга
мўлжалланган
тараққиёт
Стратегияси”да
маҳалланинг «фаол» моделини жорий этиш,
уни аҳоли муаммоларини бевосита ҳал қилиш
ҳамда ҳудудни ривожлантириш учун зарур
ресурс ва имкониятлар билан таъминлаш;
барча даражадаги раҳбарлар маҳаллага тушиб,
ўз йўналиши бўйича муаммоларни ўрганиши
ва уларга ечим топиши тартиби жорий этилиб,
маҳалладаги ишларнинг ҳолати вазирлик,
идора
ва
ҳокимликлар
фаолиятини
баҳолашнинг
бош
мезони
сифатида
белгиланиши

3.

ДИССЕРТАЦИЯ МАВЗУСИНИНГ ДОЛЗАРБЛИГИ ВА ЗАРУРАТИ
1
“Давлат
фуқаролик
хизматини
2030
йилгача
ривожлантириш
стратегияси”да
давлат
фуқаролик
хизматчиларининг иш ҳақини лавозимларни баҳолаш
асосида, балларга асосан таснифлаш ҳамда фаолияти
самарадорлигига кўра ошиб боришини назарда тутувчи
меҳнатга ҳақ тўлашнинг замонавий тизимини жорий етиш
асосий йўналишларидан бири сифатида белгилаб қўйилган.
Шунигнгдек,
“Ўзбекистон
—
2030”
стратегиясини «Ёшлар ва бизнесни
қо‘ллаб-қувватлаш йили»да амалга
оширишга оид давлат дастурида
маҳаллаларда солиқ ходимларининг
самарали фаолиятини ташкил етиш,
амалга
оширилган
ишлар
мониторингини ва назоратини олиб
бориш мақсадида «Маҳаллаларда
солиқ органлари фаолияти» ахборот
тизимини ишга тушириш
2
Маҳаллий бюджет даромадлари базасини
оширишда солиқ органлари фаолиятини
тўғри
ташкил
етилиши,
рақамли
технологиялардан кенг фойдаланилиши,
Маҳаллий бюджет даромадлар базасини
оширишда кўчмас мулклардан самарали
фойдаланиш
устувор
вазифаси
ҳисобланиши қайд этилган.
.
3

4.

Президентимиз 2026 йил 6 апрелдаги
солиқ
маъмурчилигини такомиллаштириш ва солиқ органлари
фаолиятини ислоҳ қилишга доир тақдимот билан
танишиб, қуйидагиларни асосий вазифа қилиб белгилаб
берди:
1.«Ақлли назорат ва сунъий интелект»- солиқ
маъмурчилигида рақамли таҳлил ва сунъий интелект
татбиқ этиш орқали жорий йилда 30 триллион сўм
тушум таъминлаш мақсад қилинган.
2.
Яширин
иқтисодиётни
қисқартириш
–
рақамлаштириш тизимларини кенгайтириш орқали
иқтисодиётдаги “хуфиёна” улушини 28 фоиздан 19,6
фоизга камайтириш зарурлиги таъкидланди.

5.

Солиқ маъмуриятчилигини такомиллаштириш бўйича илмий изланишлар:
• Harvard University (Harvard Kennedy School, AҚШ);
• Халқаро валюта жамғармаси (IMF, AҚШ);
• Иқтисодий ҳамкорлик ва ривожланиш ташкилоти (OECD, Франция);
• Бирлашган миллатлдар ташкилоти (Нью Йорк, AҚШ);
• Россия Федерацияси ҳукумати ҳузуридаги Молия университети (Россия);
• Тошкент давлат иқтисодиёт университети;
• Г.В.Плеханова номидаги Россия иқтисодиёт университети Тошкент филиали каби
нуфузли университетлар ушбу йўналишда кенг кўламли тадқиқотлар олиб
бормоқда;;

6.

Ўзбекистон Республикасида солиқ маъмуриятчилигини такомиллаштиришга оид
меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар
Ўзбекистон Республикаси
Президентининг 2022 йил 28
январдаги ПФ-60-сонли “2022 —
2026 йилларга мо‘лжалланган Янги
Ўзбекистоннинг тараққиёт
стратегияси тўғрисида”ги ПФ-60сонли Фармони
2023 йил 21 декабрдаги “Маҳалла
институтининг жамиятдаги ролини
тубдан ошириш ва унинг аҳоли
муаммоларини ҳал этишда биринчи
бўғин сифатида ишлашини таъминлашга
қаратилган чора-тадбирлар тўғрисида”ги
ПФ-209-сонли Фармони
02
01
04
Ўзбекистон Республикасининг 2022
йил 8 августдаги “Давлат фуқаролик
хизмати тўғрисида”гиЎРҚ-788-сонли
Қонуни
2024 йил 21 февралдаги «Ўзбекистон
— 2030» стратегиясини «Ёшлар ва
бизнесни қўллаб-қувватлаш йили»да
амалга оширишга оид давлат дастури
тўғрисидаги ПФ-37-сонли Фармони
03
06
05
2025 йил 5 мартдаги “Кўчмас мулкни
оммавий баҳолаш тизимини жорий
этиш тўғрисида”ги ПФ-43-сонли
Фармони
2025 йил 19 июндаги “Давлат фуқаролик
хизматини янги ёндашувлар асосида ташкил
этиш ҳамда профессионал ва
натижадорликка йўналтирилган давлат
хизматчилари корпусини шакллантириш
чора-тадбирлари тўғрисида” ги ПФ-95-сонли
Фармони

7.

Тадқиқотнинг
мақсади
Тадқиқотнинг
объекти
маҳаллий бюджет даромадлари
базасини кенгайтиришда солиқ
органлари фаолиятини
такомиллаштириш бўйича
таклиф ва тавсияларни ишлаб
чиқишдан иборат
солиқ органлари ва солиқ
тўловчилар
ўртасидаги
солиқ
муносабатларини
тартибга солиш тизими
ҳисобланади.
Тадқиқотнинг
усуллари
Илмий тадқиқотлар жараёнида
таҳлил,
синтез,
кузатиш,
таққослаш,
гуруҳлаштириш,
тизимли
ёндашув,
статистик
усуллардан ва билишнинг махсус
усулларидан фойдаланилди.
Тадқиқотнинг
предмети
солиқ хизмати органлари ва
солиқ
тўловчиларнинг
давлат
солиқ
сиёсати
ижросини таъминлашга оид
иқтисодий ҳамда ҳуқуқий
жараёнлари
тизими
ҳисобланади.

8.

ТАДҚИҚОТНИНГ ВАЗИФАЛАРИ
солиқ маъмуриятчилиги назарий-ҳуқуқий асосларини таҳлил қилиш ҳамда улар
аҳамияти ва ролини асослаш
миллий ва хорижий солиқ маъмуриятчилиги тизимини таҳлил қилиш ва
баҳолаш
солиқ маъмуриятчилиги самарадорлиги, ташкилий элементларини таҳлил
қилиш ва уларни такомиллаштириш йўлларини тавсия этиш
иқтисодиёт соҳаларида яширин иқтисодиёт ҳамда назорат қилинмайдиган
даромадлар даражасини камайтириш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш
трансферт нархни белгилаш тизимини таҳлил қилиш ва ушбу йўналишда солиқ
маъмуриятчилиги услубиётини такомиллаштиришга оид тавсиялар ишлаб
чиқиш

9.

ТАДҚИҚОТНИНГ ВАЗИФАЛАРИ
солиқ мажбуриятлари тизимини соддалаштириш бўйича таклифлар ишлаб
чиқиш
солиқ тўловчилар фаолиятига аралашишни, шунингдек, солиқ хизмати
органларида инсон омилини камайтириш имконини берадиган масофавий
таҳлилий ишлар тизимини такомиллаштириш йўлларини тавсия этиш;
солиқ тўловчилар солиқ мажбуриятларининг ихтиёрий бажариш даражасини
баҳолаш ҳамда солиқ органлари ва солиқ тўловчилар ишончли
муносабатларини яратиш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш
электрон тижорат бўйича солиқ назорати самарадорлигини таҳлил қилиш ва уни
такомиллаштиришга оид тавсиялар ишлаб чиқиш

10.

Солиқ маъмуриятчилиги мавзуси бўйича 2020-2023 йиллардаги
тадқиқотлар библиометрик таҳлили натижалари
Web of Science
Sustainability
Journal of tax reform
Правоприменение
354 та
тадқиқот
Халқаро солиқ ва тараққиёт маркази
Ривожланишни ўрганиш институти
Россия Федерацияси ҳукумати
ҳузуридаги Молия университети
Бундай таҳлилни ўтказиш ушбу мавзу бўйича олдинги билим даражасини беради ва кейинги ўрганиш учун
энг муҳим, қизиқарли ва малакали ишларни ўрганиш ҳамда долзарб вазифаларни танлашга ёрдам беради.

11.

Солиқ маъмуриятчилиги муаммолари таснифланди
Назарий муаммолар
Солиқ маъмуриятчилиги ва унинг
мазмуни бўйича ягона тўхтам
йўқлиги
Солиқ маъмуриятчилиги функция
ва вазифалари бўйича қарашлар
турлича эканлиги
Солиқ маъмуриятчилиги сифати
бўйича кўрсаткичлар тизими
ишлаб чиқилмаганлиги
Ҳуқуқий муаммолар
Солиқ Кодекси ва меъёрий
ҳужжатларда солиқ
маъмуриятчилиги мазмунига
таъриф тасдиқланмаган
Солиққа тортиш ва солиқ
маъмуриятчилиги бир қонун
ҳужжати билан тартибга
солинади. Алоҳида Солиқ
процессуал қонуни мавжуд
эмас
Меъёрий ҳужжатлар билан
солиқ маъмуриятчилиги
сифатини баҳолаш бўйича
меъёрий ҳужжат мавуд эмас
Солиқ маъмуриятчилиги ва
солиққа тортиш тамойиллари
фарқлар ноаниқ бўлиб қолган
Солиқ қонун ҳужжатларида
солиқ маъмуриятчилиги
тамойиллари
белгилаб қўйилмаган
Солиқ маъмуриятчилиги
ваколатли органлар тизими кўп
поғоналиги
Қонун ҳужжатларида солиқ
маъмуриятчилиги ваколатли
органлари фукнция ва
вазифаларида такрорийлик
мавжуд
Ташкилий муаммолар
Услубий муаммолар
Солиқ маъмуриятчилиги тизими
аниқ таснифи мавжуд эмас
Солиқ маъмуриятчилиги
тизими белиланмаганлиги
натижасида улар бўйича
услубий яхлитлик йўқ
Солиқ Кодекси ва меъёрий
ҳужжатларда солиқ
маъмуриятчилиги функция ва
вазифаларининг аниқ
белгиланмаган
Солиқ маъмуриятчилиги
функция ва вазифалари
ижросини таъминловчи
услубий ҳужжатлар тўлиқ
шакллантирилмаган
Меъёрий ҳужжатлар билан солиқ
маъмуриятчилиги даражасини
сифат жиҳатдан баҳолаш тизими
белгиланмаган
Солиқ маъмуриятчилиги
сифати кўрсаткичларини
аниқлаш услубиёти мавжуд
эмас
Солиқ маъмуриятчилиги
тамойиллари аниқ таснифи
мавжуд эмас
Солиқ маъмуриятчилиги
тамойиллари мазмуни
бўйича шарҳлар йўқлиги
Солиқ маъмуриятчилиги ваколатли
органлари сони ҳаддан ортиқ кўп
Солиқ маъмуриятчилиги
ваколатли органлари
меъёрий ҳужжатларида
давлат манфаатлари
устунлиги

12.

Солиқ
мажбуриятлари
ижросини
таъминлаш юзасидан ишлаб чиқилган
таклифларимиз 2019 йилда амалиётга
жорий этиш учун қабул қилинган яъни
солиқ мажбуриятининг бажарилишини
таъминлаш бўйича кафиллик ҳамда
гаров амалиётини қўллаш масалалари
ЎзР СҚ 107-108-моддаларида назарда
тутилган. Бироқ гаров ва кафилликни
қўллаш тартиблари ишлаб чиқилмаган.
Натижада
ушбу
янгиликларни
амалиётда қўлланиш даражаси ҳамон
паст бўлиб қолмоқда
Ушбу таклифни амалиётга жорий
этилиши натижасида, 2022-йилда
8973 та солиқ тўловчиларнинг 804,3
миллиард сўм миқдоридаги солиқ
қарзлари муддати узайтирилишига
эришилган
1-ИЛМИЙ
ЯНГИЛИК
Муаммо
Таклиф
юридик шахслар солиқ
қарздорликларини тўлаш
муддатини ўзгартириш услуби
солиқ тўловчининг фаолият
муддати ўн йилгача бўлган
ҳолатда мол-мулк гарови
билан, ўн йилдан ортиқ бўлган
ҳолатда гаров ва кафилликсиз
солиқ тўлаш муддатини
ўзгартириш ҳуқуқини тақдим
этиш асосида
такомиллаштирилган
Имконият Маьлумотнома
Ўз. Рес. Сенатининг
2022 йил 15 ноябрдаги
05-10/2340-сонли
маълумотномаси
Ўзбекистон Республикасининг
2021-йил 14-сентябрдаги ЎРҚ741-сонли Қонунини ишлаб
чиқишда фойдаланилган

13.

Солиқ тўловчи юридик шахсларни 2020-2022 йиллар кесимида яшовчанлик даражаси [1]
13,1
13,4
13,5
10 йилдан ортиқ, %
15,1
14,5
13,5
5-10 йилгача, %
34,5
2-5 йилгача, %
29,5
26
62,7
2 йилгача, %
57,3
54
17,6
18,4
19
1 йилдан ортиқ, %
19,7
1 йилгача, %
24,3
25
0
10
20
30
2022
2021
40
50
60
70
2020
Таҳлиллар натижаларидан хулоса қилинадиган ачинарли ҳолат шундаки 10 йилдан ортиқ
фаолият кўрсатаёган корхоналар мос равишда 2020-йилда 13.5 фоизни, 2021-йилда 13,4
фоизни хамда 2022-йилда 13.1 фоизни ташкил этмоқда.
[1] Ўзбекистон Республикаси Давлат солиқ қўмитаси сайти маълумотлари асосида муаллифлик ишланмаси.

14.

2023 йил 1 январь ҳолатига юридик шахслар томонидан бюджетга боқиманда
қарздорлик ҳолати
Номи
Жами солиқ
қарзи
Ишчи
боқиманда
ҚҚС
Фойда
солиғи
Айланмадан
олинадиган солиқ
Мол-мулк
солиғи
Бошқа
солиқлар
Жами
7 506,7
3 055,3
1 428,3
245,0
131,8
220,0
1 030,2
Йирик солиқ тўловчилар бўйича
ҳудудлараро солиқ инспекцияси
1 070,0
729,7
237,1
106,2
5,1
26,8
354,5
Солиқ бошқармалар
6 436,7
2 325,6
1 191,2
138,8
126,7
193,2
675,7
шу жумладан:

15.

2020-2022 йиллар кесимида солиқ қарзи динамикаси (31 декабрь ҳолатига)
9000
8092,2
8000
7506,7
7000
6000
5000
3871,6
4000
3055,3
3000
2000
1000
0
Жами солиқ қарзи
Ишчи боқиманда қарз
31.12.2020
31.12.20222

16.

Солиқ
мониторинги
назорат
шакли
амалиётга жорий этилган вақтдан бўён солиқ
мониторингини ўтказиш тўғрисидаги ариза
билан солиқ органига мурожаат келиб
тушмаган. Бунинг сабабларидан бири ушбу
тартибга ўтишнинг мураккаблиги ва айланма
ҳажмининг юқорилигидир.
2-ИЛМИЙ
ЯНГИЛИК
Муаммо
Солиқ тўловчиларга нисбатан ортиқча
назорат тадбирларини ўтказишни олдини
олишга, хўжалик юритувчи субъектлар
фоалиятига аралашувларни кескин
камайтиришга ва “солиқчи-кўмакчи”
тамойили асосида тизим шаклланишига ва
уни янги босқичга олиб чиқишга хизмат
қилади. Ушбу назорат тури «ҳалол»
тадбиркор учун энг қулай. Ушбу тартибда
ишлайдиган тадбиркорларда умуман
текшириш ўтказилмайди. Ҳисоботлар
солиқ органи томонидан шакллантирилиб
берилади.
Таклиф
ИмкониятМаьлумотнома
Ўз. Рес. Сенатининг
2022 йил 15 ноябрдаги
05-10/2340-сонли
маълумотномаси
солиқ мониторинги асосида
солиқ назоратини амалга
ошириш услубиёти даромад
ҳажмидан қатъи назар ўз
хоҳишига кўра тегишли
ахборотларни ўз вақтида ва
сифатли тақдим этиб бораётган
солиқ тўловчилар учун қўллаш
тартибини жорий этиш асосида
такомиллаштирилган
Ўзбекистон Республикасининг
2021-йил 14-сентябрдаги ЎРҚ741-сонли Қонунини ишлаб
чиқишда
фойдаланилган.
Ушбу таклифни амалиётга
жорий этилиши натижасида
йиллик
молиявий
ҳисобот
бўйича даромад ҳажми 10
миллиард сўмдан 5 миллиард
сўмга
камайтирилишига
эришилган

17.

Солиқ мониторингини ўтказиш тўғрисидаги аризалар
ҳолати
Номи
Жорий этилган вақтда
Россия Федерацияси
6
(2016 йил)
2
(2021 йил)
0
(2017 йил)
Қозоғистон Республикаси
Ўзбекистон Республикаси
2025 йилга прогноз
7827
171
118

18.

Солиқ қонунчилиги талаблари
оғирлашгани ҳамда солиқ
органлари ва солиқ
тўловчиларнинг ижобий
шаклланаётган ўзаро
ҳамкорлигига путр етказилиши,
давлат солиқ сиёсатининг
оптимал
барқарорлаштирилишига
ишончнинг сўсайиши
3-ИЛМИЙ
ЯНГИЛИК
Муаммо
Таклиф
Имконият Маьлумотнома
Мулк ҳуқуқига хамда тадбиркор
фаолиятига бўлган кафолатлар
Ўз. Рес. Сенатининг
2022 йил 15 ноябрдаги
05-10/2340-сонли
маълумотномаси
фойдаланилмаётган объектларни
юқори ставкаларда мол-мулк
солиғига тортиш тартибини бекор
қилиш ҳамда умумбелгиланган
тартибда солиққа тортишни
жорий этиш асосида мол-мулкдан
самарали фойдаланишни
рағбатлантириш таклифи
асосланган
Ўзбекистон Республикасининг
2021-йил 14-сентябрдаги ЎРҚ741-сонли Қонунини ишлаб
чиқишда фойдаланилган. Ушбу
таклифни амалиётга жорий
этилиши натижасида 1 фоиз
солиқ тўловчиларга нисбатан
молиявий жазо чораси
қўлланилмаган ва 2022-йил 6ойида солиқ тўловчиларнинг
45,7 миллиард сўм миқдордаги
айланма маблағлари
кўпайишига хизмат қилган

19.

бир ҳуқуқбузарлик учун икки турдаги
жазо қўлланилиши тадбиркорлик
субъектларини молиявий ҳолатига
салбий таъсир қилиб яшовчанлик
даражаси пасайиши ва умидсиз
қарзларни ошишига сабаб бўлади
4-ИЛМИЙ
ЯНГИЛИК
Муаммо
Солиқ тўловчиларни қўшимча жазога
тортиш амалиётига барҳам берилиб,
пировард мақсад солиқ
маъмуриятчилигининг адолатлилик
принципи таъминланиши
Таклиф
солиқ мажбуриятларини бажариш
амалиётини солиқ ҳисоботларини
тақдим этиш талабларини бузганлик
учун белгиланувчи молиявий жазони
бекор қилиш ҳамда солиқ
ҳисоботларини тузиш мажбуриятини
солиқ органлари зиммасига ўтказиш
асосида такомиллаштириш
Имконият Маьлумотнома
Ўз. Рес. Сенатининг
2022 йил 15
ноябрдаги 0510/2340-сонли
маълумотномаси
Ўзбекистон Республикасининг 2021йил 14-сентябрдаги ЎРҚ-741-сонли
Қонунини
ишлаб
чиқишда
фойдаланилган.

20.

Солиқ ҳисоботларининг тақдим этилиши
ҳолати
Номи
2020
2021
2022
Ҳисобот тақдим этилиши лозим бўлган
ҳолатлар, сони
1 256 557
1 338 233
1 391 762
Тақдим этилган ҳолатлар, сони
1 233 619
1 317 174
1 365 319
Тақдим этилмаслик ҳолати, фоиз
1,8%
1,6%
1,9%
Қарийб 2% атрофидаги солиқ ҳисоботларини тақдим этиши лозим бўлган солиқ тўловчиларнинг солиқ ҳисоботи асосида
тўланиши (қўшимча тўланиши) лозим бўлган солиқ суммасининг ўн фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида жарима солинишига
сабаб бўладиган тартиб бекор қилинди. Ушбу маблағлар иқтисодиёт соҳаларида қўшимча қиймат яратилишига хизмат қилиб,
солиқ базасини (солиқ турлари кесимида) кенгайишига, бюджет даромадларини ошишига олиб келиши мумкинлиги таъкидланди.

21.

Бизнеснинг яширин сектордаги
улушини ўсиб бориши солиқ
базасининг
ҳамда
бюджетга
солиқ
тушумларининг
камайишига
сабаб
бўлади.
Халқаро молия институтлари
яширин
иқтисодиётнинг
(Ўзбекистонда)
ЯИМдаги
улушини 50 фоиздан ортиқ деб
ҳисобламоқда. Натижада давлат
бюджети ўрта ҳисобда 30 трлн
сўм маблағ юқотмоқда.
5-ИЛМИЙ
ЯНГИЛИК
Муаммо
Таклиф
Имконият Маьлумотнома
Тадбиркорлар субъектлари томонидан
содир этиладиган ҳуқуқбузарликларни
олдини олади, “солиқ тўлаш –
мажбурият” фазасидан “солиқ тўлаш –
қўлай” фазасига ўтишга сабаб бўлади
Ўзбекистон Республикаси
Давлат статистика
қўмитасининг 2022-йил
11-ноябрдаги 01/1-03-21-62сонли маълумотномаси
тармоқ ва соҳалар кесимида
яширин иқтисодиёт даражасини
бандлик кўрсаткичлари бўйича
ҳисоблаш услубиётини фаол
аҳолининг солиқ
ҳуқуқбузарликларини содир этган
улушини инобатга олган ҳолда
аниқлаш орқали такомиллаштириш
таклифи асосланган
Ўзбекистон Республикаси Давлат
статистика
қўмитасининг
“Кузатилмайдиган иқтисодиётни
статистик
баҳолаш
бўйича
услубий Низом”да ўз аксини
топган. Ушбу таклифни амалиётга
жорий
этилиши
натижасида
яширин
иқтисодиёт
ҳажмини
аниқлаш
услубиёти
соддалаштирилган

22.

Даромад солиғи тўловчилари ўзгариши (минг сўмда)
6000
5083
5000
4704
4258
4000
3000
2000
1000
413
456
0
Ишчи ходимлар, сони
Корхона, сони
2020
2021
2022
463

23.

СОЛИҚ МАЪМУРИЯТЧИЛИГИНИ РАҚАМЛАШТИРИШ

24.

Солиқ маъмуриятчилигини рақамли трансформацияси
стратегияси таҳлили (2022)
90
80
77
70
66
60
50
40
30
23
20
20
14
10
0
Ривожланган
мамлакатлар
Ривожланаетган
мамлакатлар
Стратегиянинг борлиги (%, фоизда)
3 йиллик
3 йилдан 5 йилгача
5 йилдан юқори
Стратегияи муддати (%, фоизда)

25.

Солиқ маъмуриятчилигини такомиллаштириш
бўйича эксперт сўровлари натижалари
№
1
2
3
Баҳоланаётган устувор
йўналишлар
Солиқ ва солиққа тортиш жараёнларида тўлиқ автоматлаштирилган
назорат тизими (АНТ)ни жорий қилиш
Солиқ хавфини бошқариш ва солиқ хавфи мавжуд солиқ тўловчилар
билан ишлашни “солиқ-банк-исътемолчи” интеграциялашган
тизимни янада такомиллаштириш асосида онлайн режимида ташкил
этиш
Солиқ тўловчиларга комплекс хизматлар кўрсатиш ва улар билан
солиқ органлари ўртасида маълумот алмашинувини таъминловчи
ягона (содда) дастурий таъминотни ишлаб чиқиш
1
2
Экспертлар
3
5
4
5
5
5
4
5
4
4
3
4
4
5
4
4
4
5
4
Солиқ жараёнларини автоматлаштириш асосида бошқарув
органларида ходимлар сонини камайтириш
5
4
5
4
4
5
Солиқ ҳисоботларини тузиш мажбуриятини солиқ органлари
зиммасига ўтқазиш
3
2
1
2
3
4
5
3
4
2
5
3
5
4
4
6
7
Барча солиқ тўловчиларни солиқ мониторинг тизимига ўтқазиш
Рақамли солиқ аудитини жорий этиш

26.

W
S
1 2 3
n ( m m ) n T
12
формула ёрдамида экспертлар фикрларининг
келишувчанлик даражаси, яъни конкордация
коэффициентини (W) ҳисобланди.

27.

Ўзгартирилган даражалар матрицаси
Объектлар ↓ / Экспертлар →
1
2
3
4
5
Жами
Қарор
вазни
1
0
1
0
0
0
1
0,02632
2
1
0
1
1
2
5
0,1316
3
1
1
0
1
1
4
0,1053
4
0
1
0
1
1
3
0,07895
5
2
3
4
3
2
14
0,3684
6
1
2
3
2
1
9
0,2368
7
0
1
0
0
1
2
0,05263
38
1
Жами
Хулоса қилиб айтганда, мамлакатимизда солиқ маъмуриятчилигини такомиллаштириш бўйича биз
томонимиздан берилган таклифлардан “Солиқ ва солиққа тортиш жараёнларида тўлиқ автоматлаштирилган
назорат тизими (АНТ)ни жорий қилиш” йўналиши бўйича экспертлар фикрининг келишувчанлик даражаси
юқори эканлиги тасдиқланди ҳамда бошқа йўналишларга нисбатан мазкур йўналишнинг устуворлиги
илмий асосланди.

28.

Хулоса ва таклифлар
1. Илмий тадқиқотлар натижалари ўрганилган иқтисодиёт йўналиши самарадорлигини
оширишга хизмат қилишни таъминлаши зарур. Акс ҳолда тадқиқот натижаси аҳамиятсиз
бўлади. Шу сабабли илмий тадқиқотлар вазифаларини библиометрик таҳлиллар натижаси
бўйича шакллантириш тавсия этилади.
2. Солиқ маъмуриятчилигининг янги институт бўлган солиқ тўловлари бўйича қарздорликни
ундиришда гаров ва кафиллик механизмларидан фойдаланиш амалиёти ўтган даврда паст
даражани ташкил этган. Ушбу механизм тўлиқ ишлаши учун гаров ва кафиллик
механизмини қўллаш услубиётини амалиётга жорий этишда солиқ тўловчиларнинг
яшовчанлик даражаси меъзон бўлиши мақсадга мувофиқ.
3. Солиқ тўловлари бўйича қарздорлик, бўнак тўловларини кечиктириш ва бўлиб-бўлиб
тўлаш тартибини ҳаддан ортиқ кўп босқичлилиги ва муддати узоқлиги мазкур тартиб
аҳамиятини пасайтириши сабабли уни такомиллаштириб, уч босқичли тизимга ўтказиш
зарур ҳисобланади.

29.

Хулоса ва таклифлар
4. Солиқ тўловчилар ва солиқ органлари ўртасида ўзаро ҳамкорлик самарадорлигини
ошириш, солиқ маъмуриятчилигида маъмурий босимни камайтириш мақсадида солиқ
назоратини ташкил этиш ҳамда амалга ошириш тартибларини белгилашни Вазирлар
Маҳкамаси ваколатига ўтказиш асосланди.
5. Солиқ назоратининг янги институт солиқ мониторинги билан солиқ тўловчиларни қамраб
олиш тизимини мамлакатимизда самарали ишлашини таъминлаш мақсадида солиқ
мониторинги бўйича чекловларни бекор қилиш мақсадга мувофиқлиги таклиф қилинди.
6. Солиққа оид ҳуқуқбузарликлари учун 2 хил жазо қўллашнинг олдини олиш мақсадида
ҳисоботларни белгиланган муддатларда тақдим этмаганлик ҳолатлари учун молиявий жазо
чораси қўллаш тартибини бекор қилиш асосланди.

30.

Хулоса ва таклифлар
7. Яширин иқтисодиётга қарши курашиш фаолияти йўналишларини аниқ белгилаш ва
ташкилий ишлар самарадорлигини ошириш мақсадида қурилиш ва хизматлар бўйича
яширин иқтисодиёт улушини бандлик кўрсаткичлари ҳамда солиқ текширувлари натижалари
асосида яширин иқтисодиётни баҳолаш услубиётларидан фойдаланишни амалиётга жорий
этиш мақсадга мувофиқ бўлади.
8. Солиқ тўловчилар ва солиқ органлари ўртасида ўзаро ҳамкорлик самарадорлигини
ошириш мақсадида солиқ ҳисоботларини тузиш мажбуриятини солиқ тўловчидан солиқ
органига ўтказиш таклиф қилинди.
9. Трансферт нархлар назорати самарадорлигини ошириш учун хорижий илғор давлатлар
солиқ маъмуриятчилиги услубиётидан фойдаланишни жорий этиш таклиф этилади.

31.

Хулоса ва таклифлар
10. Электрон тижорат айланмаси бўйича солиқ назоратини такомиллаштириш мақсадида
давлатлараро халқаро шартномаларга электрон тижорат айланмаси тўғрисидаги
маълумотларни айирбошлаш тўғрисида алоҳида модда киритиш ва электрон тижорат
айланмасини солиққа тортишда истеъмолчиларни аниқлаш тартибини жорий этиш тавсия
этилди.
11. Солиқ маъмуриятчилигининг янги давр талаблари асосида ташкил этиш йўналишларини
белгилаш
мақсадида
ривожланган
мамлакатлар
тажрибалари
асосида
солиқ
маъмуриятчилигини рақамлаштириш стратегиясини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш мақсадга
мувофиқ ҳисобланади.

32.

ЭЪТИБОРИНГИЗ УЧУН РАХМАТ!