Әкімшілік рәсімдердің заңдылығына прокурорлық қадағалау

1.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БАС ПРОКУРАТУРАСЫНЫҢ ЖАНЫНДАҒЫ
ҚҰҚЫҚ ҚОРҒАУ ОРГАНДАРЫНЫҢ АКАДЕМИЯСЫ
Әкімшілік рәсімдердің заңдылығына прокурорлық
қадағалауды жүзеге асыру
Прокурорлық қадағалау кафедрасының
аға оқытушысы Чонбаев Е.Ғ.

2.

ЖОСПАРҒА СӘЙКЕС
1-сағат
ТӨЖ
1-сағат
ДӘРІС
2-сағат
ТӘЖІРИБЕ

3. Сабақ жоспары:

№
Қарастырылатын сұрақтар
Уақыт
1
Кіріспе (сабақтың тақырыбын, мақсатын, міндеттері мен жоспарын
белгілеу, журналды толтыру)
5 минут
2
Экспресс сауалнама жүргізу
5 минут
3
Дәріс мәселелерін қарау:
1.Әкімшілік рәсімдердің түсінігі және ерекшеліктері;
2.Өтініштерді қарау кезінде әкімшілік рәсімдерді қолдану
ерекшеліктері мен мәселелері.
35 минут
4
Қорытындыларын шығару, талқылау
5 минут

4.

САБАҚТЫҢ МАҚСАТЫ
Әкімшілік
прокурорлық
қадағалауды жүзеге асыру бойынша білім алу. Теориялық
негіздерін білу және тыңдаушылар арасында әкімшілік рәсімдердің
заңдылығын
қадағалаудың
практикалық
дағдыларын
қалыптастыру.
рәсімдердің
заңдылығын

5.

МІНДЕТТЕРІ
Болашақ
әкімшілік
прокурорлар
рәсімдер
арасында
саласындағы
прокурорлық қадағалаудың маңыздылығын
терең
түсінуді
қалыптастыру,
сондай-ақ
тиісті заңнаманы нақты тәжірибеде қолдану
дағдыларын дамыту.

6.

НОРМАТИВТІК ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕР
Прокурорлық қадағалауды ұйымдастырудың
кейбір мәселелері туралы Бас Прокурордың
17.01.2023 ж. №32 бұйрығы
Заңды күшіне енген сот актілерінің, азаматтық,
әкімшілік істер және әкімшілік құқық
бұзушылық туралы істер, атқарушылық іс
жүргізу бойынша сотта мемлекет мүдделерін
білдірудің заңдылығын қадағалауды
ұйымдастыру жөніндегі нұсқаулық

7.

2020 жылдың 29 маусымында
ПРЕЗИДЕНТПЕН
Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексті
қабылдау туралы заңға қол қойылды
Қолданысқа 2021 жылдың
1 шілдесінде енгізілді
29 тараудан, 175 баптан тұрады

8.

ТАРИХҚА ҚЫСҚАША ШОЛУ (2010ж.)
АЗАМАТТЫҚ ІС-ЖҮРГІЗУ ТУРАЛЫ КОДЕКСІ
МЕН
ӘКІМШІЛІК ҚҰҚЫҚ БҰЗУШЫЛЫҚ ТУРАЛЫ
КОДЕКСТЕРДІ БІРІКТІРУ

9.

ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТӘЖІРИБЕ
2001ж. - Латвия
«Әкімшілік рәсімді
процестіік заңы»
2015ж. – Ресей
«Әкімшілік сот ісін
жүргізу»
2015ж. - Қырғызстан
«Әкімшілік рәсімдікпроцестіік кодекс»
1999ж. - Грузия
«Әкімшілік рәсімдікпроцестік кодексі»
ӘКІМШІЛІК РӘСІМДІК
ІС-ЖҮРГІЗУ ЗАҢНАМАСЫ
2000ж. - Молдова
«Әкімшілік сот туралы
заң»
2005ж. – Украина
«Әкімшілік сот ісін
жүргізу кодексі»
2009ж. – Әзербайжан
«Әкімшілік рәсімдікпроцестіік кодекс»

10.

АЗАМАТТЫҚ ПРОЦЕСТІК КОДЕКС ПЕН ӘКІМШІЛІК
РӘСІМДІК-ПРОЦЕСТІК КОДЕКСТІҢ АЙЫРМАШЫЛЫҒЫ
Салыстыру критерийі
Іс қозғау себебі
Тараптар
Істі қарайтын орган
Әкімшілік рәсімділік
Азаматтық іс жүргізу
Мемлекеттік органның
Азаматтық құқық, міндет,
шешіміне, әрекетіне
мүлік, шартқа
(әрекетсіздігіне) дау айту
байланысты даулар
Жеке немесе заңды тұлға
Екі тарап: талапкер мен
(шағымданушы мен мемлекеттік
жауапкер (мемлекет
орган)
араласа бермейді)
Әкімшілік соттар
Азаматтық істерді
қарайтын соттар

11.

АЗАМАТТЫҚ ПРОЦЕСТІК КОДЕКС ПЕН ӘКІМШІЛІК
РӘСІМДІК-ПРОЦЕСТІК КОДЕКСТІҢ АЙЫРМАШЫЛЫҒЫ
Салыстыру критерийі
Мақсаты
Әкімшілік рәсімділік
Азаматтық іс жүргізу
Мемлекеттік орган шешімнің
Азаматтық құқықтарды
заңдылығын тексеру, күшін
қалпына келтіру
жою
Бастамашы тарап
Дәлелдеу жүктемесі
Мысал
Жеке/заңды тұлға (әкімшілік
Жеке/заңды тұлға (басқа
оганға қарсы)
жеке/заңды тұлғаларға қарсы)
Мемлекеттік органға
Әр тарап өз дәлелін өзі
жүктеледі
келтіреді
Мемлекеттік орган тұрғын үй
субсидиясын беруден бас тартты.
Сіз бұл шешіммен келіспей
әкімшілік сотқа шағымданасыз
Азамат көршісінен
қарызды қайтаруды
талап етеді

12.

НЕГІЗГІ БӨЛІМДЕРІ
ӘКІМШІЛІК РӘСІМ ЖӘНЕ ӘКІМШІЛІК СОТ
ІСІН ЖҮРГІЗУ

13.

ӘКІМШІЛІК СОТ ІСІН ЖҮРГІЗУ
Мемлекеттік
органдар
немесе лауазымды тұлғалар құқық
бұзушылық
жасаған
тұлғаға
қатысты әкімшілік жауапкершілік
қолдану
мақсатында
жүргізетін
заңмен белгіленген тәртіптегі іс-
шаралар жиынтығы

14.

ӘКІМШІЛІК РӘСІМДІЛІК
Мемлекеттік
лауазымды
органдардың,
тұлғалардың
немесе
әкімшілік органның азаматтар мен
заңды тұлғалардың құқықтарымен
мүдделірне
қатысты
шешім
қабылдауға
дейінгі
және
шешім
қабылдау
барысындағы
нақты
заңмен реттелген әрекеттер тізбегі.

15.

ӘКІМШІЛІК РӘСІМДІЛІКТІҢ НЕГІЗГІ ҚАҒИДАЛАРЫ
➢ Заңдылық;
➢ Әділдік;
➢ Құқықтарды, бостандықтар мен заңды
мүдделерді қорғау;
➢ Мөлшерлестік;
➢ Сенім құқығын қорғау;
➢ Соттың белсенді рөлі;
➢ Сот актілерінің міндеттілігі

16.

ӘКІМШІЛІК РӘСІМНІҢ НЕГІЗГІ КЕЗЕҢДЕРІ
✓ Әкімшілік
өтінішті
қабылдау
(тіркеу,
құжаттардың толықтығы және заң талаптарына сәйкестігі
тексеріледі);
✓ Істі
қарауға
дайындау
(ақпарат
жинау,
қосымша сұратулар жасау, талдау және т.б.);
✓ Істі
қарау және бағалау (жиналған
материалдар қаралады, қажет болса түсініктеме алу үшін
тараптар шақырылады, тыңдау өткізу);
✓ Әкімшілік актіні қабылдау
(қорытынды
шешім шығару – рұқсат беру, бас тарту, міндет жүктеу);
✓ Шешімді хабарлау
(шықыру арқылы түсіндіру
немесе жауап жолдау);
✓ Шағымдану құқығы (егер шешіммен келіспесе,
шағымдана алады – әкімшілік тәртіппен немесе сотқа).

17.

МЫСАЛЫ:
Азамат әлеуметтік көмек алу үшін әкімдікке өтініш берді.
1. Ол өтініш берді – әкімшілік рәсім басталды.
2. Мемлекеттік орган өтінішті қабылдап, тексереді.
3. Қосымша деректер сұралады, мысалы: табыс туралы анықтама.
4. іс қаралады, қажет болса азаматтан түсініктеме алынады.
5. Шешім қабылданады – көмек беріледі немесе бас тартылады.
6. Шешім жазбаша түрде (өтінішке жауап) хабарланады.
7. Егер азамат келіспесе – шағым түсіруге құқылы.

18.

ӘКІМШІЛІК РӘСІМДІ ҚАРАУ МЕРЗІМІ
15 – ЖҰМЫС КҮНІ
2 – АЙДАН АСПАЙТЫН АҚЫЛҒА
ҚОНЫМДЫ МЕРЗІМ

19.

ӘКІМШІЛІК РӘСІМДІ ҚАРАУ МЕРЗІМІН ҰЗАРТУ

20.

ӘКІМШІЛІК РӘСІМ САЛАСЫНДАҒЫ ПРОКУРОРЛЫҚ
ҚАДАҒАЛАУ
а)
жеке
және
заңды
тұлғалардың
құқықтарын,
бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғау (мысалы,
мүгедектер, қарттар, жетім балалар);
ә)
ҚР
Конституциясымен
және
заңдарымен
қорғалатын жария мүдделердi қорғау (экология, қауіпсіздік,
санитарлық нормалар және мемлекеттік (мысалы, бюджет қаражатын
тиімсіз пайдалану);
б) заңдылықты қамтамасыз ету;
в) бұзылған құқықтар мен бостандықтарды қалпына
келтіру, сондай-ақ әкімшілік құқық бұзушылықтардың
немесе билікті теріс пайдаланудың жолын кесу.

21.

ПРОКУРОРЛЫҚ ТЕКСЕРУ ЖҮРГІЗУДІҢ НЕГІЗДЕРІ
▪ Прокуратураның жұмыс жоспары;
▪ Азаматтардың, заңды тұлғалардың, БАҚ-тың
арыздары мен шағымдары;
▪ Басқа органдардың өтініші мен хабарламасы
▪ Азаматтардың
құқықтары
мен
бостандықтарының сақталуын қадағалауды
жүзеге асыру

22.

«ӘКІМШІЛІК РӘСІМДЕУ» ҚҰҚЫҚТЫҚ ТҰРҒЫДАН ҚАНДАЙ
ОРГАНДАРДЫҢ ҚЫЗМЕТІН РЕТТЕЙДІ?
❖ Мемлекеттік атқарушы органдар;
❖ Жергілікті атқарушы органдар;
❖ Құқық қорғау органдары;
❖ Соттар.

23.

ТЕКСЕРУ КЕЗЕҢДЕРІ
➢
Дайындық кезеңі (нормативтік базаны зерттеу, жоспар құру, қажетті
ақпараттарды жинау);
➢
Негізгі кезең (процессуалдық мерзімдердің сақталуын тексеру, рәсімдік
процедуралардың заңға сәйкестігін тексеру, жауаптың уақытылы жолданылуы);
➢
Қорытынды кезең (тексеру нәтижелері туралы негізделген қорытындыларды
дайындау: бұзушылықтардың анықталғаны, қандай заңнамалық нормалар бұзылғаны,
азаматтар
немесе
заңды
тұлғалар
үшін
қандай
салдарлар
болғаны,
анықталған
бұзушылықтарды жою және әкімшілік рәсімдерді жақсарту бойынша ұсыныстар әзірлеу).
Прокурорлық ықпал ету шараларын қолдану:
- прокурорлық тексеру актісін жасау;
- заң бұзушылықтарды бұзушылықтарды жою үшін тиісті органдарға ұсыныстар,
наразылықтар, нұсқамалар енгізу.

24.

ТЕКСЕРУДІҢ БОЛЖАМДЫ МЕРЗІМДЕРІ
ДАЙЫНДЫҚ КЕЗЕҢІ: 3-5 ЖҰМЫС КҮНІ
НЕГІЗГІ КЕЗЕҢ: 7-15 ЖҰМЫС КҮНІ
ҚОРЫТЫНДЫ ЭТАП: 3-5 ЖҰМЫС КҮНІ

25.

«Өтініштерді қарау кезінде әкімшілік рәсімдерді
қолдану ерекшеліктері мен мәселелері»

26.

ӘКІМШІЛІК РӘСІМДЕУ БОЙЫНША
ШАҒЫМДАРДЫҢ НЕГІЗГІ ТҮРЛЕРІ
Арыз – тұлғаның өз құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін
қорғауды қамтитын өтініш нысандарының бірі.
Шағым – тұлғаның әкімшілік акт, әкімшілік әрекет (әрекетсіздік) бұзған
құқықтарын, бостандықтарын немесе заңды мүдделерін қалпына келтіру немесе
қорғау туралы талабын қамтитын өтініш нысандарының бірі.
Сұрау – әкімшілік рәсімге қатысушының жеке немесе қоғамдық сипаттағы
қызығушылық тудыратын мәселелер бойынша ақпарат беру туралы өтініші.
Ұсыныс – әкімшілік рәсімге қатысушының Қазақстан Республикасының заңдарын
және өзге де нормативтік құқықтық актілерін, мемлекеттік органдардың қызметін
жетілдіру, қоғамдық қатынастарды дамыту, мемлекет пен қоғамның әлеуметтікэкономикалық және өзге де қызмет салаларын жақсарту жөніндегі ұсынымы.
Хабар – ҚР заңдары мен өзге де нормативтік құқықтық актілерінің бұзылғаны,
мемлекеттік органдардың, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының, мемлекет жүз
пайыз қатысатын заңды тұлғалардың және олардың лауазымды адамдарының
жұмысындағы кемшіліктер туралы хабардар етуі.

27.

ӘКІМШІЛІК РӘСІМДЕУ БОЙЫНША
ШАҒЫМДАРДЫ ҚАРАУ ТӘРТІБІ
Әкімшілік рәсімдеуге жатпайтын арыздар:

28.

ӘКІМШІЛІК РӘСІМДЕУ БОЙЫНША
ШАҒЫМДАРДЫ ҚАРАУ ТӘРТІБІ
Әкімшілік рәсімдеу акті 2-ге бөлінеді:
«Жағдайды
жақсартатын»
«Ауыртпашылық
салатын»

29.

ӘКІМШІЛІК РӘСІМДЕУ БОЙЫНША
ШАҒЫМДАРДЫ ҚАРАУ ТӘРТІБІ
Әкімшілік рәсім бойынша «тыңдау»
тек «ауыртпашылық салатын»
актілер негізінде ғана жүргізіледі.
Ол туралы хаттама толтырылады.

30.

ӘКІМШІЛІК РӘСІМДЕУ БОЙЫНША
ҚҰЖАТТАРДЫҢ ҮЛГІЛЕРІ

31.

ҚҰЗЫРЕТІ БОЙЫНША УӘКІЛЕТТІ ОРГАНҒА ЖІБЕРУ

32.

ӨТІНІШТІ БІРНЕШЕ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ
БӨЛІМШЕЛЕР ҚАРАУ ТӘРТІБІ

33.

ӨТІНІШТІ БІР ҚҰРЫЛЫМДЫҚ БӨЛІМШЕДЕН
ЕКІНШІСІНЕ БЕРУ ТӘРТІБІ

34.

ӘКІМШІЛІК РӘСІМДЕУ БОЙЫНША
ӨТІНІШ ЙЕСІНЕ ЖАУАП ДАЙЫНДАУ ТӘРТІБІ
✓ Жауапты жекелеңіз (Құрметті А.Ә!); Мысал: Бостандық ауданы
✓ Өтініш берушінің мекен-жайын және аты-жөнін дұрыс
көрсетіңіз;
✓ Өтініш берушінің әрбір уәждеріне, оларды бөлек құрылымдау
арқылы жауап беріңіз (біріншіден, екіншіден, 1), 2) және т.б.);
✓ НҚА нормаларына сілтеме жасай отырып, жауапты анық
негіздеңіз.

35.

ӘКІМШІЛІК РӘСІМДЕУ БОЙЫНША
ӨТІНІШ ЙЕСІНЕ ЖАУАП ДАЙЫНДАУ ТӘРТІБІ
✓ Қарапайым, түсінікті, жалпы сөздерсіз және нақты жазыңыз;
✓ Жауапқа шағымдану тәртібін және өтініш берушінің дәлелдері
қолдау таппаса, өтініш бойынша материалдармен танысу
мүмкіндігін түсіндіріңіз;
✓ Жауапқа қол қоятын лауазымның толық атауын және
орындаушының аты-жөнін дұрыс көрсетіңіз;
✓ Мәтінде грамматикалық және стилистикалық қателер бар-жоғын
тексеріңіз.

36.

37.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БАС ПРОКУРАТУРАСЫНЫҢ
ЖАНЫНДАҒЫ ҚҰҚЫҚ ҚОРҒАУ ОРГАНДАРЫНЫҢ АКАДЕМИЯСЫ
НАЗАРЛАРЫҢЫЗҒА РАҚМЕТ!