Анализ коренных причин қазақша

1. Түпкі себептерді талдау

1

2. Ишикава диаграммасы

Себеп-салдар (Ишикава диаграммасы) әдісі
Ишикава диаграммасы
Ишикава диаграммасын «балық қаңқасы» деп атайды, өйткені оның
сызбасы балықтың қаңқасына ұқсайды.
Бұл үдеріс проблемаға әсер ететін негізгі себепті бірден анықтауға
мүмкіндік береді немесе егер негізгі себеп анықталмаса, әрі қарай
зерттеу мен талдауды қажет ететін ықтимал бағыттарды көрсетеді.
Кем дегенде, «балық қаңқасын» құру мәселені тереңірек түсінуге
мүмкіндік береді.
1

3.

Ишикава диаграммасы әдісі
Ишикава
диаграммасын
қалай құруға
болады
Ишикава диаграммасын құру процесін үш бөлікке бөлуге
болады.
Біріншіден, зерттегіңіз келетін мәселені сипаттаңыз. Біздің
жағдайда бұл — «Қаптама жабдығында пленканың кептеліп
қалуы». Содан кейін қаңқаның негізгі өзегін сызыңыз.
Қаптама
жабдығында
пленканың
кептеліп қалуы
2

4.

Ишикава диаграммасын құру әдісі
Ишикава
диаграммасын қалай
құруға болады
Екіншіден, анықталған барлық себептерді
Материалдар
Әдістер
топтарға бөліңіз.
Классикалық «балық қаңқасында» төрт негізгі
топ бар: Адамдар, Машиналар, Әдістер және
Материалдар. Алайда мәселелерді өз қалауыңыз
бойынша жіктей аласыз. Қажет болған жағдайда
қаңқаның бөліктерін қосуға немесе алып тастауға
да болады.
Қаптама
жабдығындағы
пленканың
кептелуі
Адамдар
Жабдық
3

5.

Ишикава диаграммасы әдісі
Ишикава
диаграммасын
қалай құруға
болады
Үшінші, ең жауапты қадамда барлық тармақтарды «балық қаңқасына»
орналастыру қажет. Бұл жерде өте маңызды бір жайт бар: идеяларды
қалыптастыру барысында түрлі тұжырымдар ретсіз түрде ұсынылады.
Мәселені ой елегінен өткізу барысында туындайтын байланыстар
гипотезаға айналып, қағазға жазып қойылады. Бұл үдеріс барлық
ықтимал байланыстардың комбинациялары толық қарастырылып
болғанға дейін жалғасады.
Ұсынылған идеялар жүйенің әртүрлі бөліктеріне қатысты болады
және, ең алдымен, бір-бірімен тығыз байланысты, тіпті бір-бірінен
туындауы мүмкін.
Осылайша, идеяларды «балық қаңқасына» орналастыру барысында
мәселенің туындауына әсер ететін, өзара байланысты гипотезалар
тізбегі қалыптасуы тиіс.
4

6.

Ишикава диаграммасын құру ерекшеліктері:
Біріншіден
Диаграмманы құруға кіріспес бұрын, қарастырылып отырған мәселенің тұжырымдамасын
нақты анықтап алу қажет.
Екіншіден.
Қарастырылып отырған мәселені тақтаның немесе қағаз парағының оң жағына
орналастырып (жазып), одан солға қарай көлденең бағытта «балықтың омыртқасын»
жүргізу қажет.
Үшіншіден.
Мәселеге әсер ететін негізгі себептер «балық қаңқасының үлкен сүйектері» ретінде
көрсетіледі. Оларды «омыртқамен» көлбеу бағытталған көрсеткілер арқылы байланыстыру
қажет.
Төртіншіден.
Содан кейін диаграммаға негізгі себептерге әсер ететін, сол себептердің салдары болып
табылатын екінші деңгейлі себептер енгізіледі. Бұл — «үлкен сүйектерге» жалғасатын
«ортаңғы сүйектер».
Бесіншіден.
«Ортаңғы сүйектерге» жалғасатын «ұсақ сүйектер» енгізіледі. Олар екінші деңгейлі
себептерге әсер ететін үшінші деңгейлі себептер болып табылады.
5

7.

Ишикава диаграммасын құру ерекшеліктері:
Алтыншы.
Диаграмманы талдау кезінде тіпті маңыздылығы аз болып көрінетін барлық себептер
мен факторларды да міндетті түрде ескеру қажет.
Жетінші
Себептер мен факторлар олардың маңыздылығына қарай бағалануы тиіс, яғни
қарастырылып отырған мәселеге ең көп әсер ететін маңызды себептерді анықтап,
бөліп көрсету қажет.
Сегізінші
Диаграммаға мәселеге қатысты барлық ақпаратты енгізген жөн.
Тоғызыншы
Себептер мен факторларды іздеу және талдау үдерісі мәселенің тұтас құрылымын
қалыптастыруда әрі нақты іс-шараларға көшуге негіз болатынын есте сақтау маңызды.
Оныншы
Әрбір жаңа себеп немесе фактор анықталған сайын өзіңізге «Неліктен?» деген сұрақ қою
қажет. Себебі бұл мәселенің жалпы туындауына әсер ететін түпкі себепті анықтауға
мүмкіндік береді.
6

8.

Ишикава диаграммасы әдісі
Әдістер
Материалдар
Пленка
сапасының
талаптарға
сәйкес келмеуі
Шаңдану
Дәнекерлеу
элементтерінің
тазалығы Бір орамнан
екінші орамға
ауысу.
Бөлме микроклиматының
талаптарға сәйкес келмеуі
(ылғалдылық, температура).
Дәнекерлеу
элементтерінің
температурасы.
Оператор
біліктілігінің
талаптарға
сәйкес
келмеуі.
Механиктің
біліктілігінің
сәйкес
келмеуі
Бақылауд
ың
болмауы
Қаптама
жабдығынд
ағы
пленканың
кептелуі
Пленканың
дұрыс
орналаспауы
Тартқыш біліктердің
әсерінен
пленканың ығысуы
Баптау
сапасының
талаптарға сәйкес
келмеуі
Кесу пышағы
мұқалған
Адамдар
Жабдық
7
Исикава
диаграмм
асын құру
әдістемесі

9.

Исикава диаграммасы әдісі
Исикава
диаграммасын
қалай құруға
болады
Барлық идеялар топтастырылғаннан кейін,
диаграммадағы әрбір гипотезаны растау
немесе жоққа шығару қажет.
Мысалы, «үй-жайдың микроклиматының (ылғалдылық,
температура) белгіленген талаптарға сәйкес келмеуі»
гипотезасын тексеру үшін тиісті көрсеткіштерді өлшеу
қажет. Егер өлшеу құралының көрсеткіштері белгіленген
рұқсат етілген шектерде болса, бұл гипотеза «балық
қаңқасы» диаграммасынан сызып тасталады және бұдан әрі
қарастырылмайды.
Гипотезалар тізбегін тексеру кезінде ең соңғы идея
қарастырылатынына назар аударыңыз, себебі қалғандары
түпкі себеп емес, оның салдары болып табылады.
8

10. Дайын „балық қаңқасымен“ не істеу керек?»

Исикава диаграммасы әдісі
Дайын „балық
қаңқасымен“ не
істеу керек?»
1. Себеп-салдар диаграммасын құру процесі — оның негізгі құндылығы
болып табылады. Бұл процесс назардан тыс қалуы мүмкін идеялар мен
гипотезалардың пайда болуына ықпал етеді және олар мәселені
шешуге алып келуі мүмкін.
2.
✓
✓
3.
Командалық жұмыс барысында диаграмма белгілі
бір деңгейде «ортақ тұжырымдамалық кеңістікке»
айналады, онда мәселе барлық үдеріс
қатысушыларымен бірге жан-жақты қарастырылады
және нәтижесінде:
Мәселеге ықпал ететін барлық себептерді
анықтауға
Әрбір қатысушының үлесі арқылы мәселені ортақ
түсінуге қол жеткізуге
Мәселеге әсер ететін негізгі себепті анықтау біраз
уақыт алуы мүмкін болғандықтан, себеп-салдар
диаграммасын жаңа деректердің келіп түсуіне қарай
өзгертіліп отыратын жұмыс құжаты ретінде
пайдалануға болады.
9

11. Исикава диаграммасының шектеулері

Исикава диаграммасы әдісі
Исикава
диаграммасының
шектеулері
Исикава диаграммасы («балық қаңқасы») себептерді анықтауда
пайдалы, алайда оның кейбір кемшіліктері бар: ол тек адамдардың
пікірлеріне сүйенеді, факторлардың нақты әсер ету деңгейін
көрсетпейді, күрделі мәселелер кезінде диаграмма шамадан тыс
күрделеніп кетуі мүмкін және себептер арасындағы байланысты
сандық көрсеткіштер арқылы тексермейді.
Әдістің негізгі шектеулері :
✓ Субъективтілік: Диаграмма нақты деректерге емес, команда
мүшелерінің болжамдарына негізделеді. Адамдардың қателіктері
қате қорытындыларға әкелуі мүмкін.
✓ Себептердің салмағы жоқ: әдіс байланыстарды көрсетеді, бірақ қай
себеп негізгі, қайсысы кіші екенін айтпайды;.
✓ Күрделі тақырыптардағы Хаос: көптеген факторлармен бұтақтар
шатастырылады. Схема үлкен және оқу қиын болады;.
✓ Тексерудің болмауы: диаграмма гипотезаларды түсіреді, бірақ
сынақтар мен сандарсыз олардың шындығын дәлелдемейді;.
✓ Өткенге назар аударыңыз: Схема бұрыннан болған ақауларды
іздейді. Бұл Болжамдар немесе жаңа тапсырмалар үшін жақсы емес.
«Балық қаңқасы» диаграммасы — мәселенің түпкі себептерін анықтауға арналған
қарапайым құрал. Ең бастысы — диаграмманың өзі мәселені шешпейтінін ұмытпаңыз.
Диаграмманы құрастырғаннан кейін мәселенің себептерін жою немесе кем дегенде
олардың әсерін азайту қажет.
10

12. «5 Неге?» әдістемесі

5 Неге әдістемесі
«5 Неге?»
әдістемесі
«5 Неге» әдісі – мәселенің түбірлі (негізгі) себебін анықтау үшін
«Неге?» деген сұрақты бірнеше рет (әдетте бес рет) бірізді түрде
қоюға негізделген процесс.
Әрбір сұраққа берілген жауап келесі сұраққа негіз болады, ал
бесінші сұраққа берілген жауап мәселенің түпкі себебін анықтайды.
Бұл тәсіл ұсақ мәселелердің себеп-салдарлық тізбекпен қалай
байланысты екенін және олардың негізгі мәселеге қалай әсер
ететінін көрсетуге мүмкіндік береді.
11

13. «5 Неге?» әдістемесі»

Неге 5 әдістемесі
«5 Неге?»
әдістемесі»
5 Неге» әдісі қолдануға өте қарапайым. Негізінде, мәселені
анықтап, оның түпкі себебін анықтау үшін «Неге?» деген сұрақты
бес рет қою қажет (кейде бес реттен көп, кейде аз болуы мүмкін).
Төрт сатылы тәсіл бар, ол «5 Неліктен?» әдісінен барынша тиімді
нәтиже алуға мүмкіндік береді.
неге
Ол мәселені анықтаудан басталып, негізгі себеппен
байланыста аяқталады.
неге
неге
неге
неге
12

14. 5-әдіс дегеніміз не?

Неге 5 әдістемесі
5-әдіс дегеніміз
не?
неге
неге
неге
Кейбір мәселелердің бірнеше негізгі себептері болуы мүмкін,
сондықтан 5-әдіс қарапайым тапсырмалар үшін неге жақсы, ол
мәселеге әсер ететін бірнеше негізгі себеп болған кезде де
қолданылады.
неге
неге
Егер тергеу бірнеше жолмен жүрсе, бұл тиімді бақылаудың
жоқтығын немесе жүйелі қатенің бар екенін білдіреді.
Осылайша, талдаудың қосымша тармақтары жетіспейтін
бақылау немесе процесс элементтерін немесе олардың тиімсіздігін
анықтауға мүмкіндік береді.
13

15.

Неге 5 әдістемесі
Неге 5-әдіс? Қалай
қолдануға болады?
1. Мәселені анықтаңыз. Бұл қадам алдымен 5-ші процесті
мүмкіндігінше ертерек бастау үшін жасалуы керек. Мүмкін
болса, мәселені өз көзіңізбен көру үшін жұмыс орнына
барыңыз. Егер мұндай мүмкіндік немесе қажеттілік болмаса,
проблемамен таныс және жағдайды сипаттай алатын топ
мүшелерінен сұраңыз.
Мәселе нақты анықталғаннан кейін, оны жазып алыңыз және
неге деген сұрақтарға жауап беру үшін жеткілікті орын қалдырып,
көпшілікке көрсетіңіз.
Егер талдау алдында 5 неге Исикава диаграммасы сызылған болса,
расталған логикалық тізбектерді 5-ке ауыстырыңыз неге.
14

16.

Неге 5 әдістемесі
Неге 5-әдіс? Қалай
қолдануға болады?
2. Неге Деп Сұраңыз? Енді мәселе неге пайда болатынын сұрайтын
кез келді.
Мысалы, " неліктен банктер жыртылған жапсырмалары бар
консервілеу желісі бойынша қозғалады?».
Қарапайымдылығына қарамастан, жауап табу үлкен күш-жігерді
қажет етеді. Жауаптардың фактілерге негізделуі маңызды
15

17.

Неге 5 әдістемесі
Неге 5-әдіс? Қалай
қолдануға
болады?
3. Тексеру (ақпаратты тексеру). Сұрақтың кез-келген ықтимал
себебі / жауабы " неге бұлай болады?"- өйткені бұл мүлдем
болмауы мүмкін.
Тексеру учаскеге бару түрінде болуы мүмкін, өлшеулерден алынған
тесттер ... бұл өте маңызды мәселе және оны болдырмауға
болмайды.
Егер гипотеза тексеруден өткен болса, онда біз келесі раундқа
көшеміз. Егер жоқ болса, ағымдағы себеппен талдау ағынын
тоқтатыңыз. Біз бұл процесті түбегейлі себепке жеткенше
қайталаймыз.
16

18.

Неге 5 әдістемесі
Неге 5-әдіс? Қалай
қолдануға болады?
4. Негізгі себеп бойынша байланыс. Негізгі себеп бастапқы
мәселеге байланысты екенін тексеру үшін әрқашан артқа
оралыңыз. Бұл логиканы артқа айналдыру және екі себепті
фразамен байланыстыру арқылы жасалады.
Мысалы, бізде келесі тізбек бар: Инспекция кезінде техник неге
тайып кетті?
Себебі ол жұмыс істеп тұрған машинаның жанында майдың ағуы
болды
Неліктен майдың ағуы болды?
Машинадағы тығыздағыш тозып, майдың жарылуына және ағып
кетуіне әкелді.
Неліктен машинадағы тығыздағыш нашарлап, жарылып кетті?
Тығыздау осы жабдықта және т. б. қолдану үшін жеткілікті күшті
болмады.
17

19.

5 Неге әдістемесі
Неге 5-әдіс? Қалай
қолдануға
болады?
Мәселенің тұжырымдамасы: баспасөзден май ағып кетеді,
нәтижесінде жұмыс орнында май төгіліп, қауіпті жағдайлар жасалады
Неліктен баспасөзден май ағып кетеді? Себебі май сүзгісінде
жарықшақ бар
Неліктен сүзгі жарылды?
Себебі жұмыс кезінде сүзгі қатты қызады Неліктен сүзгі қызады?
Себебі салқындату жүйесі жұмыс істемейді Неліктен салқындату
жүйесі жұмыс істемейді?
Өйткені салқындатқыш катушкаларда шаң тым көп Неліктен
катушкаларда шаң көп?
Себебі ауа сүзгісі жоқ Неліктен ауа сүзгісі жоқ?
Себебі техник оны ауыстыруды ұмытып кетті Неліктен техник оны
ауыстыруды ұмытып кетті?
Өйткені оның техникалық қызмет көрсету жөніндегі нұсқаулығы
жоқ еді
Майдың ағып кетуінің негізгі себебі-профилактикалық қызмет
көрсету жөніндегі нұсқаулықтың болмауы.
Бұл тізбек жеңілдетілген және логика басқа бағыттар бойынша
дами алады, бірақ бұл мәселенің түпкі себептерін анықтаудың
18
негізгі принципін көрсетеді

20.

5 Неге әдістемесі
Неге 5-әдіс? Қалай
қолдануға
болады?
Майдың ағып кетуінің негізгі себебі-профилактикалық қызмет
көрсету жөніндегі нұсқаулықтың болмауы.
Бұл тізбек жеңілдетілген және логика басқа бағыттар бойынша
дами алады, бірақ бұл мәселенің түпкі себептерін анықтаудың
негізгі принципін көрсетеді
19

21.

5 Неге әдістемесі
Қорытын
ды
5-әдіс неге-бұл бес рет сұрақ қою арқылы түпкі себепті анықтау
әдісі.
Бір мәселенің бірнеше себептері болуы мүмкін. Ұйым тұрғысынанмәселеге қатысқан адамдар тобы орындайды.
2
0

22. 5 әдіс шектеулері неге

5 Неге әдістемесі
5 әдіс
шектеулері
неге
5-әдіс неліктен-бұл қысқа уақыт ішінде түпкі себепті анықтаудың тамаша тәсілі, бірақ оның
жылдамдығы мен қарапайымдылығы табылған себептің ақиқатына әсер етуі мүмкін.
Міне, талдаудың кейбір шектеулері:
Талдау әрдайым түпкі себепті анықтауға әкелмейді, егер жағдай топ мүшелеріне белгісіз
болса, егер команданың себебін анықтау үшін қажетті білімі немесе тәжірибесі болмаса,
нәтижеге жету қиын болады.
Мәселені егжей-тегжейлі зерттеудің орнына симптомдар анықталған кезде талдауды
тоқтатуға болады.
Өз гипотезаларын растау үшін жаңа дәлелдерді түсіндіру үрдісі талдау кезінде кейбір топ
мүшелері үшін қозғаушы фактор болып табылады.
Бұл дегеніміз, қатысушылар логиканы ең басында өздері анықтаған түпкі себепке кезкелген жолмен шығарады.
Біржақты тұжырымдардың алдын алу үшін сарапшылардың қатысуы қажет. Осы саладағы
сарапшылар біржақты қорытындылар қаупін азайтуға және объективті талдау жүргізуге
көмектесе алады.
Топ мүшелері беткейлер артық әрекеттерден аулақ болу үшін олардың жауапкершілік
аймағынан тыс аймақтағы логиканы шығару (нашар жеткізуші, нашар en қызметкерлері).
Талдау кезінде 5 неліктен команда қазіргі шындық жағдайында жасай алатын әрекеттерге
көбірек назар аудару керек.
21

23.

5 Неге әдістемесі
Неге 5-әдіс? Қалай
қолдануға болады?
Мәселенің тұжырымдамасы: баспасөзден май ағып кетеді, нәтижесінде
жұмыс орнында май төгіліп, қауіпті жағдайлар жасалады.
Неліктен баспасөзден май ағып кетеді?
Май сүзгісінде жарықшақ бар
Неліктен сүзгі жарылды?
Себебі жұмыс кезінде сүзгі қатты қызады Неліктен сүзгі қызады?
Себебі салқындату жүйесі жұмыс істемейді. Неліктен салқындату жүйесі
жұмыс істемейді?
Салқындатқыш катушкаларда тым көп шаң бар Неліктен
катушкаларда шаң көп?
Ауа сүзгісі жоқ
Неліктен ауа сүзгісі жоқ?
Себебі техник оны ауыстыруды ұмытып кетті Неліктен техник оны
ауыстыруды ұмытып кетті?
Өйткені оның техникалық қызмет көрсету жөніндегі нұсқаулығы жоқ
еді
Майдың ағып кетуінің негізгі себебі-профилактикалық қызмет
көрсету жөніндегі нұсқаулықтың болмауы.
Бұл тізбек жеңілдетілген және логика басқа бағыттар бойынша
дами алады, бірақ бұл мәселенің түпкі себептерін анықтаудың
2
негізгі принципін көрсетеді
3

24.

Миға шабуыл әдісі
Миға шабуыл» — ұйым жұмысын жетілдіруде, өнімділікті арттыруда және команданы дамытуда тиімді құрал
болып табылады.
Әдістің негізінде мынадай нақты қағида жатыр: идеяларды ұсыну үдерісін оларды бағалау үдерісінен ажырату
қажет.
«Миға шабуыл» уақытпен шектеледі. Әдетте, идеяларды генерациялау сессиясы 30 минуттан аспайды.
Миға шабуылды өткізуге
қойылатын талаптар;
Топтың әрбір
қатысушысы мәселенің
мән-жайымен таныс
болуы тиіс;
✓ Мәселені жеңілдету;
✓ Топтағы
қатысушылар саны 3тен 10 адамға дейін
болуы тиіс
Миға шабуылға
қатысушылар:
✓ Шешілетін мәселемен
күнделікті бетпе-бет
келетін топтың
негізгі
қатысушылары;
✓ Мәселеге қатысты
басқа бөлімдердің
сыртқы мамандары;
✓ Идеяларды
тіркеуші.Ұсынылған
идеяаларды жазып
отыратын адам.
Миға шабуыл ережелері
✓ Ешқандай сын айтуға
немесе теріс пікір
білдіруге болмайды;
✓ Еркін әрі жайлы
атмосфера
қалыптастыру;
✓ Идеялардың саны
маңызды;
✓ Басқалардың
идеяларын
дамытыңыз.
Идеяны тұншықтыратын»
сөз тіркестерінен аулақ
болыңыз.
✓ Бұған операторлар
кінәлі!
✓ Бұл мәселе бізге
қатысты емес!
✓ Біздің уақытымыз жоқ!
✓ Біз мұны бұрын-соңды
жасап көрмегенбіз!
✓ Біз дайын емеспіз!
✓ Мұны жасап көрген адам
бар ма?
✓ Бұл тиімсіз әрі тым
бюрократиялық.!
✓ Бұл себеп маңызды емес!
2
4

25.

Миға шабуыл әдісі
Миға шабуыл әдісінің
кезеңдері
Міндетті қою
Миға шабуылдың бұл кезеңінде мәселенің нақты тұжырымы анық айтылады, талқылауға
қатысушылар іріктеліп, олардың рөлдері бөлінеді. Бұл ретте мәселенің ерекшелігі мен іс-шараның
форматы ескеріледі.
Идеяларды
генерациялау
Бұл — нәтиженің табысты болуына әсер ететін ең маңызды кезең. Көшбасшы талқылау барысын
басқарады, қатысушылардың бір-бірін сынамауын және белгіленген уақыт тәртібін сақтауын
қадағалайды.
Барлық айтылған пікірлерді тақтаға, қағазға немесе электронды форматта жазып отыратын
хатшы тағайындалады.
Егер талқылау тұйыққа тірелсе, модератор бағыттаушы сұрақтар қойып немесе жаңа тақырыптар
ұсыну арқылы талқылауды жалғастыруға ықпал етеді.
Іріктеу және
талдау
Барлық идеялар жазылып алынып, қатысушылар немесе шақырылған сарапшылар тарапынан
талданып, бағаланады. Олардың ішінен іске асыруға болатын ең тиімді нұсқалар таңдалады.
Идеялар санаттар бойынша топтастырылады. Мысалы, барлық идеяларды белгілі бір топтарға
бөліп, жүйелеуге болады. Содан кейін олардың ішінен үздік нұсқалар таңдалып, кейіннен
пысықтауға және іске асыруға жіберіледі.
2
5

26.

Миға шабуыл әдісі
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
Көптеген идеяларды қысқа уақыт ішінде жинақтау;
Ерекше әрі батыл шешімдердің пайда болуы;
Әртүрлі адамдардың тәжірибесін біріктіру;
Қатысушылардың бағалаудан қорқу сезімін азайту;
Қатысушылардың шығармашылық әлеуетін ашу, олардың
қиялы мен идеяларының ерекшелігін шектемеу;
Көзқарастардың әртүрлілігі барлық детальдарды ескеруге
және бір адамның назарынан тыс қалуы мүмкін
мәселелерді қамти отырып, неғұрлым нақты шешімге
келуге мүмкіндік береді;
Талқылау достық әрі еркін жағдайда өтеді, әр қатысушы
өзін маңызды сезінеді және әріптестерінің идеяларын
қолдауға әрі дамытуға дайын болады;
Шешім қабылдау үдерісін айтарлықтай толықтыратын
инновациялық және стандарттан тыс шешімдердің пайда
болуы;
Командалық рухты және ұжым ішіндегі өзара
✓ Белсенді көшбасшылардың ықпалына байланысты тұйық
адамдардың өз ойын айтуға тартыну қаупі немесе өз
пікірінің өзгелер тарапынан сынға ұшырауынан, әдеттен
тыс көрінуінен қорқуы;
✓ Идеяларды сол сәтте тексеру және терең талдау
мүмкіндігінің болмауы;
✓ Мағынасы аз немесе әлсіз ұсыныстарға уақыттың
жұмсалуы;
✓ Қатысушылардың шу мен пікірталастан шаршауы;
✓ Бақылау қиын болатын ретсіз ойлау үдерісінің
қалыптасуы;
✓ Әлеуметтік жалқаулық — топтағы қатысушылар саны
артқан сайын әр қатысушының жеке тиімділігінің
төмендеуі;
✓ Қосымша пысықтаусыз дайын әрі нақты шешімге бірден
келудің қиындығы
байланысты нығайту.
2
6

27.

Әдіс 5W1H
Әдістің атауы – 5W1H ағылшын тіліндегі сұрау сөздерінің алғашқы әріптерінен құралған:
✓ What? (Не?);
When? (Қашан?);
✓ Why? (Неге?);
Who? (Кім?);
✓ Where? (Қайда?);
How? (Қалай?).
Негізгі функциялары
1. Бұл әдіс шығармашылық ойлауды белсендіру және жаңа
идеяларды қалыптастыру құралы ретінде қолданылады.
2. Әдіс мәселені талдау, оны әртүрлі көзқарастар тұрғысынан
қарастыру, сондай-ақ жаңа әрі тиімді шешімдерді табу үшін
пайдалы.
3. Сонымен қатар, бұл әдісті шешімдерді дайындау және
қабылдау барысында қолдануға болады.
4. Бұл алты әмбебап сұрақ бизнесте, зерттеу жобаларында
және өмірдің көптеген мәселелерін шешуде шығармашылық
ойлауды белсендіруге арналған ынталандыру құралы ретінде
пайдаланылуы мүмкін.
Әдістің мәні
1. Қойылған мәселені терең талдау, жаңа идеяларды
қалыптастыру және дамыту арнайы белгіленген сұрақтар
тізімі арқылы жүзеге асырылады.
2. Әдістің негізгі мәні сұрақтарды рет-ретімен қоюға
негізделеді: Кім? Не? Қашан? Қайда? Қалай? Неліктен?
3. Қойылған сұрақтарға жан-жақты, нақты, толық және
түпнұсқалық жауаптар беру мәселені неғұрлым толық
талдауға, қосымша мүмкіндіктерді анықтауға және оны
шешуде айтарлықтай нәтижеге қол жеткізуге мүмкіндік
береді.
2
7

28.

Әдіс 5W1H
Негізгі кезеңдері
Стандартты
сұрақтарды ретімен
қойып, оларға
толық әрі жанжақты жауап беру
Мәселені анықтау
немесе міндетті
тұжырымдау
Неге?
Қайда?
Мәселені шешуге
арналған алғашқы
сұрақ: «Мәселе
неде?
Бұл элемент
оқиғаның өтетін
орнын нақтылауға
бағытталған
Кім?
Сұрақ мәселенің
туындауына
себепші болған
немесе оған
қатысы бар тұлғаға
қатысты қойылады
Қажет болған
жағдайда, алдын
ала дайындалған
тізімнен қосымша
және нақтылаушы
сұрақтарды қою
Пайда болған
барлық идеяларды
тіркеп, оларды
жинақтап, ең
тиімділерін таңдау
Неге?
Қашан?
Бұл элемент орын
алған оқиғаның
уақытына назар
аударады
Бұл элемент
мәселені тереңірек
зерттеуге ықпал
етеді
2
8
Қалай?
Соңғы элемент
мәселені шешу
үдерісіне
бағытталған

29.

Әдіс 5W1H
✓ Қарапайымдылық: Күрделі терминдерді немесе ұзақ
оқып-үйренуді қажет етпейді.
✓ Әмбебаптылық: Бизнеске, оқуға, жоспарлауға және
мәтіндермен жұмыс істеуге қолайлы.
✓ Көрнекілік: Күрделі міндетті жүйелі түрде талдап, оның
әрбір бөлігін рет-ретімен қарастыруға көмектеседі.
✓ Маңызды жайттарды ескерусіз қалдыру қаупін
азайтады.
✓ Беткі деңгейде қарастыру: Тек мәселенің сыртқы
белгілерін анықтап, оның тереңдегі негізгі себебін толық
зерттемеуі мүмкін.
✓ Адалдық пен шынайы ақпаратқа тәуелділік: Егер
бастапқы мәліметтер дұрыс болмаса, талдау нәтижесі де
тиімсіз болады.
✓ Стратегияны алмастырмайды: Бұл ақпарат жинаудың
бастапқы қадамы ғана, дайын іс-қимыл жоспары болып
табылмайды.
2
9

30.

Гемба әдісі
Гемба дегеніміз не?
Жапон тілінен аударғанда «Гемба» сөзі сөзбе-сөз «нақты орын» деген мағынаны білдіреді. Бұл термин
жұмыстың тікелей орындалатын жерін, дәлірек айтқанда, тұтынушы үшін құндылық жасалатын орынды білдіру
үшін қолданылады.
Жұмыс учаскесіне жай ғана бару мен «Гемба» жүргізу – екі түрлі ұғым. «Гемба» нәтижелі өтуі үшін оған алдын ала
мұқият дайындалу қажет.
Мәселе (нормадан ауытқу) туындаған
кезде
Оқиға орнында уақытша қарсы
шараларды қолданыңыз
Гемба
қағидалары
Оқиға орнына бару — жабдықты және
мәселеге қатысты нысандарды тексеру
Мәселенің түпкі себебін анықтаңыз
Шешімді стандарттаңыз.
3
0

31.

Гемба әдісі
1. Мәселе (нормадан ауытқу) туындаған
кезде, ең алдымен Гембаға барыңыз
• үдерісті жеке бақылаңыз;
• мәселені өз көзіңізбен көріңіз;
• жұмысты тікелей орындайтын
қызметкерлермен сөйлесіңіз;
2. Оқиға орнына бару — жабдықты және
мәселеге қатысты нысандарды тексеру
Мәселеге тікелей қатысты жабдықтар мен
нысандарды мұқият қарап, талдаңыз.
Оқиға орнында болжамға, жеке сезімге
немесе эмоцияға сүйенбей, нақты фактілерді
жинақтаңыз.
3. Уақытша қарсы шараларды тікелей
оқиға орнында қолданыңыз
Мүмкіндігінше қабылданған шешімдерді
кейінге қалдырмай, сол жерде бірден іске
асыруға тырысыңыз.
4. Мәселенің түпкі себебін анықтаңыз
Мәселенің тек белгілерін
(симптомдарын) жоюмен ғана
шектелмеңіз.
Тек мәселенің нақты түпкі себебін
анықтағаннан кейін ғана, оның
қайталануына жол бермеуге және тиімді
әрі тиісті қарсы шараларды әзірлеуге
болады.
5. Мәселенің қайталанбауы үшін шешімді
стандарттаңыз
Түпкі себеп жойылғаннан кейін жұмыс
стандарттарын жаңартыңыз: операцияны
орындау алгоритмін, үдеріс картасын,
технологиялық картаны, лауазымдық
нұсқаулықты және т.б. құжаттарды тиісті
түрде өзгертіңіз.
31

32.

Гемба әдісі
Нақты деректер :
✓ Есептердегі боямасыз нақты көрініс:
Уақыттың жасырын ысыраптарын жылдам анықтау.
✓ Команда сенімі: Қызметкерлер басшының жұмыс үдерісіне
белсенді қатысатынын көреді.
Тікелей қарым-қатынас кедергілерді жоюға мүмкіндік береді.
✓ Жылдам шешімдер:
Мәселелер тікелей сол жерде шешіледі.
Үдерістердің сапасы жақсарады.
✓ Есептердегі боямасыз нақты көрініс:
Уақыттың жасырын ысыраптарын жылдам анықтау.
✓ Команда сенімі:
Қызметкерлер басшының жұмыс үдерісіне белсенді
қатысатынын көреді.
Тікелей қарым-қатынас кедергілерді жоюға мүмкіндік береді.
✓ Жылдам шешімдер:
Мәселелер тікелей сол жерде шешіледі.
Үдерістердің сапасы жақсарады.
32

33.

«Алты сигма» әдісі
«Алты сигма» — үдерістерді басқару әдістерінің бірі. Ол фактілер мен үдеріс деректерін статистикалық
бағалауға, жарамды өнімнің шығу деңгейін арттыру бойынша шараларды жүйелі түрде іздеуге және әзірлеуге,
оларды кезең-кезеңімен енгізуге, сондай-ақ үдерістердің қателіксіз орындалуын кейіннен талдауға негізделеді.
Бұл әдістің негізгі мақсаты — тұтынушылардың қанағаттану деңгейін арттыру.
Тұтынушының
қажеттіліктері
не назар
аудару
Қателіктерден
қорықпау
Деректерге
сүйену
Алты
сигма
Үдерістерге
бағдарлану
Алдын ала
әрекет ету
Командалық
жұмыс
3
3

34.

«Алты сигма» әдісі
Тұтынушының қажеттіліктеріне назар
аудару
Өнімнің немесе қызметтің сапасы
компанияның соңғы тұтынушының
талаптарын қаншалықты жақсы түсініп,
орындайтынына тікелей байланысты.
Ұйымның міндеті — бұл талаптарды
анықтап қана қоймай, олардың
орындалуын үнемі жетілдіріп отыру.
Деректер мен фактілерге негізделген
шешім қабылдау
Барлық қызмет болжамдарға емес,
нақты өлшенетін деректерге негізделуі
тиіс. Осы мақсатта негізгі тиімділік
көрсеткіштерін (KPI) белгілеу және
оларды тұрақты түрде бақылап отыру
маңызды.
Үдерістерге бағдарлану
Компанияның жұмысын жақсарту үшін
барлық үдерістерді мұқият зерттеп,
әлсіз тұстарын анықтап, оларды
жетілдіру бойынша жұмыс жүргізу
қажет.
Бұл үдерістерді тұрақты түрде
талдауды және қайта қарауды,
сондай-ақ құндылық әкелмейтін
үдерістерді алып тастауды талап етеді.
Алдын ала әрекет ету
Басшы ықтимал мәселелерді алдын
ала болжап, олардың алдын алу үшін
шешімдерді дер кезінде жоспарлап,
қажетті шараларды алдын ала
қабылдауы тиіс.
Командалық жұмыс және
қызметкерлердің белсенді қатысуы
Ұйымдағы әрбір қызметкердің ортақ
нәтижеге қол жеткізуге мүдделі болуы
маңызды.
Командалық бірлескен жұмыс сапаның
жоғары стандарттарына қол жеткізуге
және тұтынушылардың қанағаттану
деңгейін арттыруға мүмкіндік береді.
Үнемі жетілдіру және тәуекелге
дайын болу
Барлық үдерістерді үздіксіз
жетілдіруге назар аударып, қол
жеткізілген нәтижелермен шектелмеу
қажет.
Сонымен қатар, тәуекелдерді
қабылдай білу және сәтсіздіктерді өсу
мен жақсартуға мүмкіндік ретінде
пайдалану маңызды.
3
4

35.

«Алты сигма» әдісі
•Сапаның артуы: Жұмыстағы ақауларды, өнімнің
жарамсыздығын және кідірістерді азайтады.
•Қаржыны үнемдеу: Артық шығындар мен уақыт жоғалтуды
азайтады.
•Фактілерге сүйену: Шешімдер болжамға емес, нақты
көрсеткіштер мен статистикалық деректерге негізделіп
қабылданады.
•Әмбебаптылық: Зауыттарда, кеңселерде және қызмет
көрсету саласында қолдануға болады.
•Қанағаттанған тұтынушылар: Өнімдер мен қызметтердің
сапасы тұрақты әрі сенімді болады.
•Енгізу үдерісінің ұзақтығы: Команданы оқыту және жұмыс
тәртібін қайта ұйымдастыру көп уақытты қажет етеді.
•Бюрократия: Қатаң ережелер мен есептіліктің көп болуы
өндірістік үдерісті баяулатуы мүмкін.
•Барлық міндеттерге бірдей сәйкес келе бермейді:
Қайталанатын және нақты үдерістер қалыптаспаған
инновациялық бағыттарда бұл әдістің тиімділігі төмен болуы
мүмкін.
•Қызметкерлердің жаңашылдыққа қарсылық білдіруі: Егер
қызметкерлер басқа алгоритмдер бойынша жұмыс істеуге
үйреніп қалған болса, оларды жаңа жұмыс тәртібіне бейімдеу
қиын болуы мүмкін.
35

36.

Практикалық сабақтар
1-жағдай
Өндірістік цех аумағында
жұмысшы қозғалып келе жатып,
жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін
механиктер тартқан электр
сымына сүрініп құлады.
Әдіс: Исикава диаграммасы
(«Балық қаңқасы»).
3-жағдай
Жұмысшыны айырлы тиегіш
(автопогрузчик) қағып кетті.
Бақытымызға орай, жұмысшы
ауыр жарақат алған жоқ.
Әдіс: «5 Неліктен?» әдісі.
2-жағдай
Орау жабдығы жиі істен шығады,
реттеушілер оны үнемі жөндейді,
соның салдарынан жабдықтың
жұмысы тоқтап қалады.
Әдіс: «5 Неліктен?» әдісі.
4-жағдай
Дайын өнімнің құрамынан бөгде
заттар анықталды, соған
байланысты тұтынушылардан
шағым түсті.
Әдіс: Исикава диаграммасы
(«Балық қаңқасы»).
5-жағдай
Өндірістік жабдықтағы электр
сымдары салбырап тұр және
дұрыс оқшауланбаған, соның
салдарынан реттеуші электр
тогының әсеріне ұшырады.
Әдіс: «5 Неліктен?» әдісі.
6-жағдай
Өндірістік цехтарда өнім еденге
төгіліп қалады, соның салдарынан
жұмысшылар үнемі тазалау
жұмыстарын жүргізуге мәжбүр
болады.
Әдіс: Исикава диаграммасы
(«Балық қаңқасы»).
36