Бағдарламалық қамтамасыз ету

1.

ИНФОРМАТИКА • АҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР
БАҒДАРЛАМАЛЫҚ
ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ

2.

1. Бағдарламалық қамтамасыз ету дегеніміз не?
Бағдарламалық қамтамасыз ету (БҚ) — компьютердің жұмысын басқаратын және
пайдаланушының тапсырмаларын орындауға мүмкіндік беретін бағдарламалар
жиынтығы.
Компьютердің «миы»
Пайдаланушы құралы
Жүйені басқару
Бағдарламалар құрылғыға қандай
әрекет орындау керегін көрсетеді.
Мәтін жазу, есептеу, сурет салу
және байланысуға көмектеседі.
Құрылғылар мен ресурстардың
дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз
етеді.
Мысалдар: Windows, Android, Microsoft Word, Google Chrome, Photoshop.
02

3.

2. Бағдарламалық қамтамасыз етудің негізгі түрлері
Жүйелік БҚ
Қолданбалы БҚ
Бағдарламалау құралдары
• Операциялық жүйелер
• Драйверлер
• Қызметтік бағдарламалар
• Мәтіндік редакторлар
• Кестелік процессорлар
• Браузерлер және графикалық
редакторлар
• Код редакторлары
• Компиляторлар
• Бағдарламалау ортасы (IDE)
Әр түрдің міндеті әртүрлі, бірақ олар бір жүйеде өзара байланысып жұмыс істейді.
03

4.

3. Жүйелік бағдарламалар
• Операциялық жүйе компьютердің негізгі жұмысын
ұйымдастырады.
• Құрылғыларды, файлдарды, жадты және
бағдарламаларды басқарады.
• Драйвер операциялық жүйеге принтер, дыбыс картасы
сияқты құрылғылармен жұмыс істеуге көмектеседі.
• Антивирус зиянды бағдарламаларды анықтауға және
жоюға көмектеседі.
Операциялық жүйе
Windows • Linux • macOS • Android
Драйвер
Принтер, бейнеадаптер, дыбыс
Қызметтік БҚ
Архиватор, антивирус, тазалау
құралдары
04

5.

4. Қолданбалы бағдарламалар
Қолданбалы бағдарламалар нақты тапсырмаларды орындауға арналған.
Мәтіндік құжат
Электрондық кесте
Презентация
Microsoft Word, Google Docs
Microsoft Excel, Google Sheets
PowerPoint, Google Slides
Интернетке шығу
Графика және дизайн
Байланыс
Google Chrome, Firefox, Edge
Paint, Photoshop, Canva
Zoom, Teams, Telegram
05

6.

5. Бағдарламалау құралдары
• Бағдарлама кодын жазуға, тексеруге және іске
қосуға арналған.
• Код редакторы мәтін түріндегі бағдарламалық кодты
өңдейді.
• Компилятор немесе интерпретатор кодты орындауға
көмектеседі.
• IDE бірнеше құралды бір ортаға біріктіреді.
Python
Үйренуге ыңғайлы бағдарламалау тілі
Visual Studio Code
Код жазуға арналған редактор
PyCharm / Visual Studio
Бағдарламалау ортасының мысалдары
06

7.

6. Лицензия және бағдарламаны орнату
Коммерциялық
Тегін (Freeware)
Ашық бастапқы код
Ақылы лицензиямен таратылады.
Мысалы, кейбір кәсіби
бағдарламалар.
Тегін пайдалануға болады, бірақ
шарттары болуы мүмкін.
Кодын лицензия шарттарына сай
көруге, өзгертуге және таратуға
болады.
Қауіпсіз орнату ережелері:
• Бағдарламаны ресми сайттан немесе сенімді дүкеннен жүктеу.
• Лицензиялық шарттарды оқу және жаңартуларды уақытында орнату.
• Белгісіз файлдар мен күмәнді сілтемелерді ашпау.
07

8.

7. Ақпараттық қауіпсіздік
Бағдарламаларды қауіпсіз пайдалану — әр қолданушының жауапкершілігі.
Қорғаныс
Жеке деректер
Қауіпті әрекеттер
• Сенімді антивирус
• Жүйені жаңарту
• Брандмауэрді пайдалану
• Күрделі құпиясөз
• Екі факторлы растау
• Деректердің сақтық көшірмесі
• Пираттық бағдарламалар
• Белгісіз файлдар
• Күмәнді жарнамалар
Есте сақтаңыз: қауіпсіздік жаңартуларын елемеу құрылғы мен деректерге қауіп төндіруі мүмкін.
08

9.

8. Практикалық тапсырма
Тапсырма: төмендегі бағдарламаларды тиісті топқа бөліңіз.
Windows
Microsoft Word
Принтер драйвері
Python / IDE
Google Chrome
Антивирус
Топтар: жүйелік БҚ • қолданбалы БҚ • бағдарламалау құралдары
Қосымша сұрақ: компьютерде операциялық жүйе болмаса, қолданбалы бағдарламалар қалай жұмыс істейді?
09

10.

9. Қайталау сұрақтары
• 1. Бағдарламалық қамтамасыз ету дегеніміз не?
• 2. Жүйелік және қолданбалы бағдарламалардың айырмашылығы қандай?
• 3. Операциялық жүйенің негізгі міндеттері қандай?
• 4. Бағдарламалау құралдары не үшін қажет?
• 5. Бағдарламаны қауіпсіз орнатудың үш ережесін атаңыз.
Жұппен талқылаңыз: күнделікті қолданатын 3 бағдарламаны атап, қызметін түсіндіріңіз.
10

11.

ҚОРЫТЫНДЫ
Бағдарламалық қамтамасыз ету — компьютердің жұмыс
істеуінің негізгі бөлігі.
• Жүйелік БҚ құрылғы мен ресурстарды басқарады.
• Қолданбалы БҚ пайдаланушының күнделікті міндеттерін орындайды.
• Бағдарламалау құралдары жаңа бағдарламалар жасауға мүмкіндік береді.
• Қауіпсіздік ережелерін сақтау деректерді қорғауға көмектеседі.
Назарларыңызға рақмет!