9-dars taqdimot tahrirlangan

1.

Tabiiy fan darslarida ekologik ong va
barqarorlik kompetensiyalarini
rivojlantirish

2.

Maqsadlar va Kutilayotgan natijalar
- Global va mahalliy ekologik muammolar
(masalan,
iqlim
o‘zgarishi,
bioxilma-
- Global
va
mahalliy
ekologik
muammolar
haqida
xabardor
xillikning yo‘qolishi, ifloslanish) haqida
bo‘lishadi va ularning sabablari,
bilishlari
oqibatlarini tushunishadi;
va
ularning
sabablari
va
oqibatlarini tushunish;
- Barqaror rivojlanishning iqtisodiy,
- Barqaror rivojlanishning iqtisodiy, ijtimoiy
va
ekologik
jihatlarini
tushunishlari
kerak;
- Barqarorlik tamoyillarini amalda qo‘llash
ko‘nikmalarini shakllantirish;
ijtimoiy
va
ekologik
jihatlarini
tamoyillarini
amalda
tushunishadi;
- Barqarorlik
qo‘llash ko‘nikmalarini shakllanadi;

3.

“Yer kelajak avlod uchun omonat” – ramziy mashg‘ulot
“Agar bu barg/ko‘chat sizning farzandingizning kelajagi bo‘lsa, uni qanday asrardingiz?”

4.

Ekologik ong tushunchasi
Atrof-muhitni asrash
Ekologik ong – bu atrof-muhitni
asrash, tabiiy resurslardan oqilona
foydalanish va kelajak avlodlar
uchun barqaror rivojlanishni
ta’minlashga qaratilgan mas’uliyatli
munosabatdir.
2023-yilgi milliy ekologik
holat hisobotidan
ma’lumotlar shuni
ko‘rsatadiki, atrof-muhitni
muhofaza qilish va
Shaxsning mas’uliyati
Ekologik ong har bir shaxsning
tabiatga nisbatan shaxsiy
mas’uliyatini anglashni, atrofmuhit muammolarini
tushunishni va ularni hal
etishda faol ishtirok etishni
anglatadi.
barqaror rivojlanishga
qaratilgan choratadbirlarni kuchaytirish
dolzarb vazifadir.

5.

Barqarorlik kompetensiyalari nima?
Muammolarni hal qilish
Barqarorlik kompetensiyalari bu,
ekologik, ijtimoiy va iqtisodiy
muammolarni hal qilishda ijodiy va
tizimli yondashish qobiliyatidir. Ular
shaxslarni global muammolarga
yechim topishga undaydi.
Resurslarni boshqarish
Ular tabiiy resurslarni oqilona
boshqarish, energiya samaradorligini
oshirish va chiqindilarni kamaytirish
kabi amaliy ko‘nikmalarni o‘z ichiga
oladi. Bu har bir insonning kundalik
hayotida muhimdir.
Jamiyat bilan uyg‘unlik
Barqarorlik kompetensiyalari
shaxslarni jamiyat va
iqtisodiyot bilan uyg‘unlikda
harakat qilishga, ijtimoiy adolat
va ekologik barqarorlikni
ta’minlashga yo‘naltiradi

6. Tabiiy fan darslarida kompetensiyalarni shakllantirish

Suvni tejash tajribalari
Tuproq tarkibini o‘rganish
Havo sifatini tahlil
qilish
Qushlarni kuzatish
Amaliy mashg‘ulotlar
O‘quvchilarda ekologik ong va
barqarorlik kompetensiyalarini
shakllantirish uchun tabiiy fan
darslarida amaliy mashg‘ulotlar va
tajribalar o‘tkazish muhimdir.
Tabiatni kuzatish
O‘simliklarning o‘sishini o‘rganish
Hasharotlar hayotini kuzatish
O‘yinlar orqali murakkab
grammatik mavzular, masalan, fe'l
zamonlari yoki kelishiklar sistemasi
qiziqarli va tushunarli tarzda
o‘rgatiladi.
Bu usul o‘quvchilarni faol ishtirok
etishga undaydi va ularning bilimlarini
mustahkamlashga yordam beradi.

7. Amaliy misollar va metodlar

Kuzatuv va tahlil
“Atrof-muhit” to‘garagi
“Atrof-muhit” kursini
umumta’lim dasturiga
kiritish orqali
o‘quvchilarda
ekologik bilimlarni
chuqurlashtirish va
onglilik darajasini
oshirish mumkin
02
01
03
O‘quvchilarda
ekologik kuzatuv va
tahlil ko‘nikmalarini
rivojlantirish, ularni
atrof-muhit
muammolarini
mustaqil ravishda
o‘rganishga undaydi
Loyihaviy faoliyat va guruh ishlarini tashkil
etish, masalan, “maktab bog‘i”, “chiqindilarni
Loyihaviy faoliyat saralash” loyihalari orqali amaliy tajribalar
to‘plash imkonini beradi.

8. Kreativ metodlarni yaratish

0
1
,,Ekologik shahar’’ metodi
O‘quvchilar shaharni barqaror
rivojlantirish uchun
resurslarni boshqaradi
0
1
0
1
0
1
Iqlim o‘zgarishi
simulyatsiyasi
O‘quvchilar iqlim
o‘zgarishining
oqibatlarini o‘rganadi
Debatlar
O‘quvchilarni
bahslashishga
undash va o'z
fikrlarini himoya
qilishga o'rgatish.
Rasmlar va plakatlar
Ekologik muammolar,
barqarorlik
tushunchalari va atrofmuhitni muhofaza
qilishga chaqiruvchi
rasmlar va plakatlar

9.

“Loyihalar metodi"
Mohiyati
O‘quvchilar uzoq muddatli
loyihalar ustida ishlaydilar, bu
ularga ekologik muammolarni
chuqur o‘rganishga va amaliy
ko‘nikmalarni rivojlantirishga
imkon beradi
Amaliyot
O‘quvchilarga ekologik loyihalar mavzularini
taklif qiling. Masalan, ‘‘Maktab hududida
ekologik bog‘ yaratish’’, ‘‘Chiqindilarni
qayta ishlash tizimini yaratish’’, ‘‘ Energiya
tejovchi qurilmalarni o‘rnatish’’ o‘quvchilar
loyiha rejasini tuzadilar, ma’lumot
to‘playdilar, tajribalar o‘tkazadilar va
natijalarni taqdim etadilar

10.

“ T jadval"
Mohiyati
T jadval ikkita qarama-qarshi
fikrni yoki omillarni taqqoslash
uchun ishlatiladi
Ekologik toza energiya manbalari
Amaliyot
Jadvalning chap tomoniga bir fikrni, o‘ng
tomoniga esa unga qarama-qarshi fikrni
yozing. Masalan ‘‘Ekologik toza energiya
manbalari’’, ‘‘An’anaviy energiya manbalari
O‘quvchilardan har bir fikrning afzalliklari va
kamchiliklarini jadvalga yozishni so‘rang
An’anaviy energiya manbalari
Afzalliklari - Atrof-muhitga zarar yetkazmaydi, qayta tiklanadi
Afzalliklari- Arzon, oson topiladi
Kamchiliklari - Qimmat, har doim ham mavjud emas
Kamchiliklari – Atrof- muhitni ifloslantiradi, tugab boradi

11.

Milliy va xalqaro
tajribalar
O‘zbekistonning milliy
ekologik dasturlari va BMTTD
bilan hamkorlikda amalga
oshirilayotgan loyihalar
mamlakatimizda barqaror
rivojlanishga intilishning yorqin
misolidir. Bu loyihalar orqali
barqaror energiya manbalari va
resurslarni tejash
texnologiyalari joriy etilmoqda
Yoshlar va jamoatchilikni ekologik
loyihalarga jalb qilish, ularda mas’uliyat
tuyg‘usini shakllantirishga yordam
beradi. Jumladan, ekologik aksiyalar va
ko‘ngillilik harakatlari kengayib
bormoqda.
Maktabda chiqindilarni saralash
tizimini yaratish
Mahalliy daryoning ifloslanishini
o‘rganish va uni tozalash bo‘yicha
takliflar ishlab chiqish
Ekologik tashkilotlar bilan
hamkorlik
Ekologik targ‘ibot

12. Innovatsion yondashuvlar

Kompetensiyaga asoslangan yondashuv
Ta’lim tizimida kompetensiyaga asoslangan
yondashuvning joriy etilishi, o‘quvchilarga nafaqat
bilim, balki ko‘nikma va malakalarni ham berishga
qaratilgan
Integratsiya
Tabiiy fanlar va ekologiya mavzularining
integratsiyasi, o‘quvchilarda fanlararo bog‘liqlikni
tushunishga va global ekologik muammolarga yechim
topishga yordam beradi
Interfaol usullar
Interfaol va amaliy o‘qitish usullari, masalan,
munozaralar, loyihalar va rolli o‘yinlar orqali
o‘quvchilarni faol ishtirok etishga undash
muhimdir

13. Amaliy mashg‘ulot Tuproq tarkibini o‘rganish

Maqsad
O‘quvchilarning tuproqni tarkibini
aniqlash va uning unumdorligini
baholashga o‘rgatish
Kerakli materiallar
Tuproq namunalari ( turli joylardan), elaklar,
idishlar, o‘lchov silindrlari, Ph o‘lchagich, o‘g‘itlar
( ixtiyoriy)
Tashkil etish
O‘quvchilarni guruhlarga bo‘ling
Har bir guruhga turli tuproq namunalarini bering

14.

Kelajak istiqbollari
Ta’lim tizimi BMTning Barqaror Rivojlanish Maqsadlariga (BRM) erishishda muhim
rol o‘ynaydi. Bu maqsadlarga erishish orqali ekologik muammolar hal etiladi
Yosh avlodga ekologik madaniyatni singdirish, ularni tabiatni asrashga undash va barqaror turmush tarzini targ‘ib
qilish kelajak uchun poydevor hisoblanadi. Innovatsiyalar va raqamli texnologiyalarni qo‘llash ekologik ta’limni
yanada samaraliroq qiladi.

15.

Xulosa
Ekologik ong va barqarorlik
kompetensiyalari ta’limning ustuvor
yo‘nalishidir
Tabiiy fan darslarida amaliy va tizimli
yondashuvni joriy etish orqali biz kelajak avlod
uchun sog‘lom va barqaror muhit yaratishga
erishamiz. Bu shubhasiz, har birimizning
mas’uliyatimizdir.

16.

E’TIBORINGIZ
UCHUN
TASHAKKUR!