анатомо-физиология ж.п.о. (2)

1. Репродуктив тизим анатомияси ва физиологияси

PhD. Садуллаева У.А.

2.

Нормада бачадон кичик чаноқ ўрта кесимида жойлашиб,
туби кичик чаноқ кириш қисмининг сатхидан ошмайди. Бачадон
буйнининг қин қисми эса қуймич суяги ўтказувчан теккислигида
ётади. Бачадон туби юқорида ва олдинга эгилган холда, қин
қисмига ўтмас бурчак хосил килади. Сийдик пуфагининг туби
эса қиннинг юқори бўлаги ва бачадоннинг олдинги девори билан
пастки сегментга ёпишиб туради, уретра қин олдинги деворига
ва ўрта ва пастки учдан бир қисмига туғри келади. Туғри ичак
қиннинг орқа девори ва орқа гумбази сохасида бўлиб қорин
парда билан тўғри ичак бачадон сохасини яратади.

3.

4.

Кичик чанокда бачадон танаси ва бачадон буйни бурчак хосил қилиб
(anteversio-anteflexio) жойлашади.

5.

6. Аёллар жинсий аъзоларининг нормал жойлашишини таъминловчи омиллар

Жинсий
аъзоларнинг тонуси, ички аъзолар
орасидаги боғлиқлик - диафрагма, қорин девори
ва чаноқ туби фаолияти.
Чаноқ аъзоларни осиб турувчи ва бирлаштириб
турувчи қисмлари:
Бачадон асосий боғламлари;
Тухумдон боғламлари;
Сийдик пуфаги ва уретра боғламлари

7. Бачадон боғловчи (фиксацияловчи) қисми

Кенг боғламлар (l.latum uteri)-медиал қисми бачадонга
латерал қисми чаноқ ён девори думғаза ён суяк
битишмасига бирикканыорин парданинг висцерал ва
париетал пардалари орасида найлар, тухумдон, тухумдон
хусусий боғлами ва бачадон юмалоқ боғлами ётади
Бачадонни асосий боғлами (l.cardinale uteri) – қалин
бириктирувчи қисм бўлиб, таркибида силлиқ мушаклари
бор. Кенг боғламни давоми бўлиб, бачадон бўйнидан
чиқади. Бачадонни олдинги ва орқа қисмларини
махкамлаб туради.

8.

Думалоқ боғлам (l.teres uteri) – бачадон ён деворларида
жойлашиб чаноқ ён деворларига йўналган ва олдинги ва
латерал қисмини махкамлайди. Бу боғлам орасидан а.
teretis uteri ўтади, a.epigastrica inferiorнинг давоми.
думғаза-бачадон боғламлари (l.sacrouterinum) –
Қовуқ-бачадон боғлами (l. vesicouterinum)
Тухумдон боғламлари
Тухумдон осиб турувчи боғлами (l.suspensorium ovarii)
ёки думғаза-чаноқ боғлами (l. infundibuopelvicum)
Тухумдон хусусий боғлами (l.ovarii proprium)

9.

10.

11.

12.

13.

Чаноқ туби мушаклари 3 қават:
Пастки (ташқи), қуймич; оралиқ кўндаланг юза мушаги;
тўғри ичак ташқи сфинктери
Ўрта қават – сийдик таносил диафрагма симфиз ва куймич
суяклари орасидаги мушаклардан иборат ва чаноқнинг
олдинги чиқиш қисми хисобланади:
Уретра сфинктери
Сийдик пуфагини қисқартирувчи мушак
Уретровагинал сфинктер
Оралиқ чуқур кўндаланг мушаги ва оралиқ мембранаси

14.

Юқори (ички) қават – чаноқ диафрагмаси:
орқа чиқарув тешиги кўтарувчи мушак
(pubococcygeus, pubovaginal, puboanal,
iliococcygeus

15.

16.

17. Кичик чаноқ аъзолари

1. Ички: тухумдон; Бачадон найлари; бачадон ва қин
2.Ташқи: катта ва кичик жинсий лаблар клитор ва қизлик парда
Қин
8-10 см келадиган мускул ва фиброз тўқимадан иборат найдир. У қинннинг олдинги, орқа, ўнг ва чап
гумбазлари тафовут қилинади.
Бачадон
Бачадон кичик чаноқ бўшлиғи ўртасида, олдида сийдик пуфаги, орқада тўғри ичак жойлашган.
Туби (fundus uteri) — юқори қисми.
Тана (corpus uteri) — асосий қисм, бўлиб учбурчак шаклни эгаллаган. Пастга қараб торайган.
б/б устки қисми (isthmus uteri) — тананинг паски қисмга уланган соха.
Бачадон бўйни (cervix uteri) — пастки цилиндрик қисм.
узунлиги 7-9 см ни ташкил қилади, кенглиги туби соҳасида 4,5-5 см ни, деворларнинг қалинлиги
1-2 смни ташкил қилади. Бачадон массаси 50 г дан 100 г гача боради.

18. 3 қаватдан иборат:

Периметрий(сероз)- сийдик пуфаги сероз қаватини давоми
бўлиб, олдинги ва орқа девори ва тубида миометрийга ўсиб
киради, бачадон бўйни атрофида ёпишиб туради
Миометрий(мушак) – 3 қават силлиқ мушак толалари,
бириктирувчи тўқима ва эластик толалардан ташкил топган
Эндометрий(шиллиқ қават)- ички қаватни шакиллантириб
юзаси безлар билан қопланган цилиндрик эпителий ва
миометрийга ўсиб кирган бириктирувчи тўқимадан иборат. Оддий
найсимон безлар ташқарига эпителийга ва туби миометрийгача
етиб боради. 2 қават базал ва қалин функционал қаватлардан
иборат

19. Бачадон найлари

бачадоннинг ўнг ва чап бурчакларидан бошланиб
(cornua uteri), ён тарафга чаноқнинг ён деворлари томон
йўналган. узунлиги 10-12 см эни 0,5 см. деворлари 4
қаватдан: ички бир қаватли цилиндрсимон ҳилпилловчи
эпителий билан қопланган шиллиқ парда(endosalpinx),
мускул (miosalpinx) subserosa ва serosa.
Intramural (1мм);
Istmus;
Ampullae(0,6—1см);
Fimbriae

20.

21.

Тухумдонлар(ovarii)
Жуфт аъзо бўлиб, узунлиги 3,5-4 см, кенглиги 2-2,5
см, қалинлиги 1,1-5 см, массаси 6-8 г ни ташкил
қилади. Бир қаватли муртак эпителий билан қопланган
бўлиб, ички оқсил қаватдан, строма бириктирувчи
тўқимадан иборат. Паренхима мия ва пўстлоқ
қисмлардан иборат
Вазифалари: -генератив (репродуктив) –уруғланиш
учун тухум хужайра етилтириб, чиқариб беради
-эндокрин – хайз цикли учун ва бутун
тана учун Э,П,ва андроген ишлаб чиқаради.

22. Бачадон бўйни

Бачадон бўйни(cervix uteri) узунлиги 3–4 см ва
топографик 2 қисмга бўлинади: юқориги қин усти
(portio supravaginalis) ва пастки қин қисми (portio
vaginalis).
Бачадон бўйни канал хосил қилади (canalis cervicis
uteri). Ички шиллиқ қавати пальмасимон
битишмалардан иборат (plica palmatae).
Канал қинга бачадоннинг ташқи тешигидан очилади
(ostium uteri). Бу тешик шакли акушерлик анамнезга
боғлиқ

23.

Эътиборингиз учун раҳмат

24. Уруғланиш

25.

Уруғланишга таъсир қилувчи
салбий омиллар

26.

1. Ёш. Овариал резерв ёки тухум хужайра микдори ва сифати
30 ёшдан кейин пасаяди.
Шунингдек 40 ёшдан кейин уруғланган тухум хужайрадан
туғилган болалар Даун синдроми билан туғилиш кўрсаткичи
ортади.
Гинекологик касалликлар учраши ортади.
Соматик касалликлар натижасида, битта ёки 2 ва ундан ортиқ
касалликларнинг бирга келиши: Диабет, ГК
Хаёт тарзи: тана вазн йиғиш, чекиш ва ичиш, стресс,
озиқланиш

27.

2.
Зарарли
атроф-муҳит:
chemicals-эндокрин
(endocrine
фаолиятининг
disrupting
бузилиши)
Климат, харорат, фасл, хаводаги зарарли газлар,
озик
овкат,
химик
воситалар,
касбий
фактор,
алькогол, чекиш, наркотик. ЖССТ маълумотларига
кўра, ушбу омил наслга ёки популяцияга таъсирини
кўрсатади. Булар ўз навбатида эндокрин фаолиятни
ишлашини бузишига олиб келади.

28.

Рецепторлар билан боғлиқ бўлган
фаолликнинг ошиш, яъни антагонист ёки
агонистлик таъсир кўрсатади ва гормонлар
стимуляцияси ёки пасайиши кузатилади.
Шунингдек ферментлар фаолиятини бузиб
оксидланиш стрессини чақиради. Ушбу
зарарли мухитлар ўрганилганда 8-18% гача
иккиламчи бепуштлик сони ортти.

29.

Юкори харорат – фертилликка мусбат корреляция
Юқори намгарчилик – фертилликка мусбат корреляция
Юқори босим –
Юқори вольтли линия радиуси яқин узоқликдаги яшаган аёлларда
фертиллик ўрганилган.
Электромагнит нурланишдаги аёллар бепуштлиги 4,5 марта кўп
учраши ўрганилган.
SO2 нинг уруғланиш частотасини манфий корреляцияси ўрганилган.
Физик зўриқиш – хайзни бузилиши билан кечувчи бепуштликка олиб
келган.
Юқори қайта ишланган махсулотлардан – овулятор дисфункцияга
олиб келади.

30.

Бепуштликни фертиллиги юқори бўлган аёлларга
солиштирганда, эндометрийнинг биоптатларида
қуйидаги химик элементларнинг имплантация
(хайзнинг 20-24) кунлари концентрацияси юқори
бўлганлиги илмий ўрганилган, булар:
Қўрғошин
Кадмий
Этил ва метилпарабенлар (популяциянинг 1 йил
мобайнида 34% га фертиллик пасайган)
Полихлор бифенил (ClF)
Пестицидлар
Хром

31.

3.
Пархез. Ўрта ер денгизи пархезига
нисбатан витаминга бой махсулотлар
ва ўсимлик ёғи билан овқатланган
аёлларнинг фертиллиги 40% гача юқори
булди.

32.

Токсик
таъсир
(фаллопий
функциясининг бузилиши)
1.
найлари
морфологияси
2. Ёрдамчи репродуктив технологиялар (ЁРТ)
самарадорлигини
пасайиши: Триклозан сийдикдаги концентрациясининг ошиши
билан кузатилган.
3.
Трансгенерацион бузилишлар – хайз циклини даволашда,
контрацепцияда, хомиладорлик, ЯРТ (6 мартага ошди) учун
гормон
ва
унинг
аналогларини
қўллаш
натижасида.
Диэтилстильбэстрол
таъсирида
эндокрин
бузилишлар,
тератоген ва канцероген бузилишлар натижасида асоратли
хомиладорлик,
бепуштлик,
саратон,
эрта
менопауза,
болаларида жинсий аъзолар ривожланиш аномалиялари келиб
чикди.

33.

Эркакларда сперматозоидларни узгариши 40 ёшдан кейин
бошланади, яъни хромосом аномалиялар тугилиш фоизи
ошади.
Касбий омил:
Харорат
– 73 кунда сперматазоидларнинг морфологик
бузилишлар қайта тикланди.
Вибрация-
чарчаш, эмоционал зўриқиш, сезишнинг
пасайиши, уйкусизлик, тестостеронни пасайишига олиб
келди.
Ультра
ва Инфра товушлар – асосан зарарланган
организмдан
кейинги
авлодда
жинсий
аъзолар
функциясининг камайиши аниқланган.

34.

Ионли
нурланиш,
электромагнит
майдон
(
телефон,
микротўлқинли печ, Wi-Fi, компьютер) 1903 йилда ушбу
таъсирот
ўрганилган.
аномалияларининг
Сперматозоидлар
ривожланиши
ва
харакати
морфологияси
ўзгаришларига олиб келди. Бу 60% бепуштликка олиб келди ва
нурланишдан 6 ойдан кейин сперматогенез аввалги холатига
қайтти. Kesari K.K. (2012) Luo Y. (2013)
Барометрик
босим – хаво кемаларида ва тоғли регионларда
ишлайдиган эркакларда гипоксия натижасида кислота ишкорий
мувозанатнинг бузилиши натижасида ацидоз, бу эса эякулятта
сперматозиодлар сонини камайишига олиб келди.

35.

Эркаклар гормонал статуси бузилиши
Спермогенез
Импотенция
Бепуштлик
Хромосом бузилишлар - туғма аномалиялар
ДНК
Геном номутаносиблик