2-Mavzu_Taqdimot (1)

1.

2-MAVZU
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALAR RIVOJLANISHI VA
TA’LIM OLISHIGA QO‘YILADIGAN TALABLAR,
KOMPETENSIYAGA ASOSLANGAN YONDASHUV
MASHG‘ULOT YAKUNIDA ISHTIROKCHILAR:
1
Bola rivojlanishining ilmiy asoslari va “Ilk qadam” dasturidagi talablarni tushuntira
oladilar
2
Mashg‘ulotning barcha metodik bosqichlarini (workshop, o‘yin, gallereya) o‘z
hududida tashkil eta oladilar
3
Viloyat bosqichini sifatli o‘tkazish bo‘yicha amaliy tavsiyalarni qo‘llay oladilar
1

2.

Mentor-trenerlar uchun yo‘l xaritasi
2-mavzu MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALAR RIVOJLANISHI VA TA’LIM OLISHIGA QO‘YILADIGAN TALABLAR,
KOMPETENSIYAGA ASOSLANGAN YONDASHUV
(60 daqiqa nazariy, 120 daqiqa amaliy)
Bosqichlar
Mavzu nomi
Vaqti
Vosita (Tarqatma
material)
1-bosqich (2.1.)
“RITM VA NEYRO-ZANJIR”
10 daqiqa
TM №1
2-bosqich (2.1.)
Maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishi.
40 daqiqa
TM №2,3,4,5
3-bosqich (2.1.)
Rivojlanish nima va nima rivojlanish emas.refleksiv o'yini.
10 daqiqa
—
4-bosqich (2.2.)
Amaliyotga bog‘lash (Workshop) Indikatorlar tahlili va amaliy loyihalash
60 daqiqa
TM №6
5-bosqich (2.3.)
Mini ma’ruza “Ilk qadam” milliy o‘quv dasturida kompetensiyaviy
yondashuv
10 daqiqa
—
6-bosqich (2.3.)
6-bosqich. Workshop va metodik gallereya O‘sish mayoqlari interaktiv
amaliy faoliyat
40 daqiqa
TM №7
7-bosqich (2.3.)
Yakuniy refleksiya
10 daqiqa
—
2

3.

1-BOSQICH
“Ritm va Neyro-zanjir” kirish mashqi
10 daqiqa (asl reja) · TM №1 · namunaviy tanishtirish
1
2
3
Oddiy mexanik
takrorlash
Assimetrik chalkashlik
Moslashuv
Tizzaga urish + chapak chalish — 10
marta tezkor. Barcha oson va mexanik
bajaradi.
Burun uchini va qarama-qarshi qulog’ini
ushlab, qo’llar o’rnini almashtirish.
Auditoriyada chalkashlik yuzaga keladi.
3–4 mashqdan so’ng miyada moslashuv
yuz beradi — harakat aniq va ravon
bajariladi.
Savol: Nega ikkinchi harakat avval qiyin, keyin oson bo‘lib qoldi? — Bu miyada yangi neyron bog‘lanish hosil
bo‘lishidir.
II-BLOK · NAZARIY ASOS
3

4.

2-BOSQICH · MA’RUZA
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALAR
RIVOJLANISHI
2-Mavzu nazariy qismi · 40 daqiqa · Ilmiy-nazariy ma’ruza
MA’RUZADA KO‘RIB CHIQILADI:
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
Maktabgacha yosh davrining o‘ziga xosligi va qaytarilmas qimmati: Bolalikni saqlagan holda sifatli rivojlanishni
ta’minlash
Bola rivojlanishi va miya neyrobiologiyasi: Sinaptik bog‘lanishlarning shiddatli o‘sish davri
Rivojlanish sohalari va qonuniyatlari, yosh davrlari va rivojlanish sohalarining integratsiyasi
Har bir bolaning individual rivojlanish trayektoriyasi: Umumiy qonuniyatlar va o‘ziga xoslik
Tarbiyachining bola rivojlanishi sohasidagi bilimlari. Bola rivojlanishini qo‘llab-quvvatlaydigan pedagogik va
psixologik omillar
1

5.

2.1-BAND
Maktabgacha yosh davrining o‘ziga xosligi va qaytarilmas qimmati
Bolalikni saqlagan holda sifatli rivojlanishni ta'minlash
Vygotskiy
Piaget
Montessori
Ijtimoiy-madaniy nazariya — Yaqin atrofdagi
rivojlanish zonas. To‘g‘ri tashkil etilgan ta’lim
rivojlanishni yetaklab borishi lozim.
Kognitiv nazariya — bola olamni faol tadqiq
etuvchi - kichik tadqiqotchi. Fikrlash bosqichmabosqich, ketma-ket rivojlanadi.
Sensitiv davrlar — erkin, tayyorlangan muhitda
bola o‘z-o‘zini mustaqil shakllantiradi va biologik
ehtiyojlariga mos rivojlanadi.
Erikson
Bronfenbrenner
Gesell
Psixosotsial nazariya — 3–6 yoshda
tashabbuskorlikka qarshi aybdorlik hissi hal
qiluvchi ziddiyat hisoblanadi.
Ekologik tizimlar — bola oila, MTT va jamiyat,
madaniyat bilan yaxlit ta’sirda rivojlanadi.
Biologik yetilish — o‘sish va harakat ko‘nikmalari
genetik ketma-ketlik va ichki biologik soat
bo‘yicha kechadi.
Har bir nazariya bolaning rivojlanishini turlicha, ammo bir-birini to'ldiruvchi tarzda izohlaydi.
2-BOSQICH · MA'RUZA (40 DAQIQA)
2

6.

2.2-BAND
Miyaning mikrotuzilmalari
Neyron, sinaps va mielinlashuv jarayoni — rivojlanishning biologik poydevori
2-BOSQICH · MA'RUZA (40 DAQIQA)
4

7.

2-BOSQICH · MA'RUZA (40 DAQIQA)
6

8.

2.2-BAND
Biokimyoviy gormonal ta’sir
Dopamin, oksitotsin va kortizolning bola miyasiga ta'siri
ANIMATSIYA UCHUN JOY
Dopamin ajralishi: kashfiyot va muvaffaqiyat lahzasi
Oksitotsin: ota-ona quchog'i, xavfsizlik hissi
Kortizol miyada gipokampga qanday ta'sir qilishi
2-BOSQICH · MA'RUZA (40 DAQIQA)
7

9.

8

10.

2.2-BAND
Maktabgacha yoshda miya neyroplastikligi yuqori bo'lgani uchun salbiy omillar jiddiy ziyon
yetkazadi
1
2
3
4
5
Biologik /
fiziologik
Toksik stress
Homiladorlik davri
Ekologik omillar
Ijtimoiy-iqtisodiy
Rivojlanishga salbiy ta’sir etuvchi
omillar
2-BOSQICH · MA'RUZA (40 DAQIQA)
9

11.

2-BOSQICH · MA'RUZA (40 DAQIQA)
10

12.

2-BOSQICH · MA'RUZA (40 DAQIQA)
11

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

2-BOSQICH · MA'RUZA (40 DAQIQA)
12

21.

2-BOSQICH · MA'RUZA (40 DAQIQA)
13

22.

2-BOSQICH · MA'RUZA (40 DAQIQA)
14

23.

2-BOSQICH · MA'RUZA (40 DAQIQA)
15

24.

2-BOSQICH · MA'RUZA (40 DAQIQA)
17

25.

3-BOSQICH
“Rivojlanish nima va nima emas”
10 daqiqa · 30 ishtirokchi · 20 ibora (Tarqatma asosida)
Maqsad: haqiqiy rivojlanish bilan oddiy miqdoriy o’sish yoki mexanik takrorlashni bir-biridan ajratishni amalda mustahkamlash.
RIVOJLANISH → o‘rnidan turadi
RIVOJLANISH EMAS → o'rinda qoladi
✓ To’siqlardan to’xtamasdan muvozanat saqlab o’tish
✗ Bolaning bo’yi o'sib, kiyimi tor kelib qolishi (aqliy rivojlanish emas)
✓ Narsa va hodisalar orasidagi sabab-oqibatni tahlil qilish
✗ She’r ma’nosini tushunmasdan mexanik yodlab aytish
✓ Nizolarni so’z bilan, hamdardlik ko’rsatib hal etish
✗ Kattalar so’zini ma’nosini anglamasdan takrorlash
✓ Sonlar va ishoralar yordamida matematik masalalarni yechish
✗ Mavsum o’zgarishi bilan bolaning vazni ortishi
III-BLOK · AMALIY BOSQICHLAR
11

26.

4-BOSQICH
Workshop: indikatorlar tahlili va amaliy loyihalash
60 daqiqa · TM №6 · 30 ishtirokchi, 5 guruh (6 tadan)
Maqsad: 5 ta rivojlanish sohasi indikatorlarini tahlil qilish, diagnostik matritsa to’ldirish va rivojlantiruvchi o’yin/muhit loyihalash.
1
Kirish va guruhlash
5 DAQ
2
Matritsa to'ldirish
20 DAQ
3
Guruh o’ziga biriktirilgan sohadan 1 ta aniq indikator tanlab, 5 ustunli matritsani birgalikda
muhokama qilib to’ldiradi
Taqdimot va tartib
28 DAQ
4
Trener maqsadni tushuntiradi; 30 ishtirokchi 5 guruhga bo’linadi, har guruh 1 rivojlanish sohasi + 1
yosh guruhini tanlaydi, A3 matritsa-shablon tarqatiladi
Har guruh sahnaga chiqadi: soha/indikator → bolalardagi diagnostika belgilari → amaliy yechim
(o'yin, “uchinchi pedagog” elementlari)
Trener yakuni
5 DAQ
III-BLOK · AMALIY BOSQICHLAR
Har guruhga fikr-mulohaza beriladi; indikatorlar — bolaning individual rivojlanish yo’lini ko’rsatuvchi
mayoq ekanligi ta’kidlanadi
12

27.

28.

5-BOSQICH · MINI-MA'RUZA
"ILK QADAM" MILLIY O‘QUV DASTURIDA KOMPETENSIYAVIY
YONDASHUV
2.3-Mavzu · 10 daqiqa · Mini-ma’ruza
MINI-MA’RUZADA KO ‘RIB CHIQILADI:
5.1
Kompetensiyaviy yondashuv tushunchasi va uning pedagogik mohiyati
5.1
“Ilk qadam” milliy o'quv dasturida ifodalanishi va tayanch kompetensiyalar
5-BOSQICH · MINI-MA'RUZA (10 DAQIQA)
1

29.

5.1-BAND
Kompetensiyaviy yondashuv tushunchasi va pedagogik mohiyati
Zamonaviy pedagogikaning ta'lim mazmunini yangi bosqichga ko‘taruvchi metodologik poydevori
AN’ANAVIY TA’LIM
KOMPETENSIYAVIY YONDASHUV
Bolaga imkon qadar ko‘proq tayyor nazariy bilim berish va uni xotirada
saqlab qolishga qaratilgan; markazda bola qancha ma’lumot yodlagani turadi.
Bola qancha ma’lumot yodlagani emas, egallagan bilim va ko‘nikmalarni real
hayotiy va kutilmagan vaziyatlarda erkin, unumli hamda ijodiy qo'llay olish
qobiliyati markazga qo‘yiladi.
Kompetensiyalar – bolaning bilim, koʻnikma, malaka va qadriyatlari majmuidir. Bu faqat bilimlarni egallash emas, balki
ularni turli hayotiy vaziyatlarda qoʻllash, muammolarni hal etish va yangi sharoitlarga moslashish qobiliyati ham
hisoblanadi.
Kompetensiya (bolaning ichki potensiali) ≠ Kompetentlik (amaliyotda namoyon bo'lgan real natija)
5-BOSQICH · MINI-MA'RUZA (10 DAQIQA)
2

30.

5.1-BAND
“Ilk qadam”da kompetensiyaviy yondashuvning ifodalanishi
Pedagogik mezonlar va dasturdagi ikki o'zaro bog'liq kompetensiyalar tizimi
1
2
3
Natijadorlik va amaliy yo'naltirilganlik
Shaxsga yo‘naltirilganlik
Ta'limiy sohalar integratsiyasi
Bola bilimni tayyor holda qabul qilmaydi — o'yin va amaliy
harakatlar orqali o'zi kashf etadi va tahlil qiladi
Har bir bolaning o‘ziga xos rivojlanish sur’ati, qobiliyati va
qiziqishlari inobatga olinadi
Bilimlar alohida emas — aqliy, jismoniy, emotsional va
ijtimoiy rivojlanish yaxlit majmua sifatida shakllantiriladi
DASTURDA KOMPETENSIYALAR TIZIMI — IKKI O'ZARO BOG'LIQ QISM
Tayanch kompetensiyalar
Rivojlanish sohalari kompetensiyalari
6–7 yoshda shakllanishi lozim bo‘lgan eng umumiy, integratsiyalashgan shaxsiy
sifatlar — maktabda muvaffaqiyatli o‘qish va umrbod ta’lim uchun poydevor.
5 ta rivojlanish sohasi (jismoniy, ijtimoiy-hissiy, nutq, bilish, ijodiy) bo'yicha aniq
indikatorlar — tayanch kompetensiyalarga erishish vositasi.
5-BOSQICH · MINI-MA'RUZA (10 DAQIQA)
3

31.

5.1-BAND
“Ilk qadam”dagi 5 ta tayanch kompetensiya
Bolaning maktabgacha ta'limni bitirish paytida (6–7 yosh) shakllangan bo'lishi lozim
1
2
3
4
5
Kommunikativ
Ijtimoiy
Shaxsiy (“Men”
konsepsiyasi)
Bilish
Tanqidiy fikrlash
Atrofdagilar bilan samarali
muloqot o'rnatish, fikr va
g'oyalarni tushunarli bayon
etish, tinglash, savol berish
Hamkorlik qilish, qoidalarga
rioya, kelishmovchilikni tinch
yo'l bilan hal etish, boshqalarni
hurmat qilish
O‘ziga g'amxo'rlik, xavfsizlik
qoidalariga amal qilish, o‘zini
anglash, mustaqil qaror qabul
qilish
Ma’lumot izlash, tahlil qilish,
tajriba o‘tkazish, sabab-oqibat
bog‘liqligini aniqlash,
matematikani qo‘llash
Voqelikka mustaqil
munosabat, xulosa chiqarish,
fikrni asoslash, muammoda
ijodiy yechim topish
5-BOSQICH · MINI-MA'RUZA (10 DAQIQA)
4

32.

6-BOSQICH
Workshop va metodik gallereya "O‘sish mayoqlari"
40 daqiqa · TM №7 · indikatorlarning vertikal dinamikasi
1
2
3
4
Yo‘riqnoma
Poster tayyorlash
Metodik galereya sayohati
Trener yakuni
5 daq
20 daq
12 daq
3 daq
POSTER XARITASI — YOSH BOSQICHLARI BO'YICHA STRUKTURA
3–4 yosh
4–5 yosh
5–6 yosh
6–7 yosh
Dastlabki ko‘nikma asosi belgilanadi
Ko‘nikmaning kengayishi va
amaliyotga kirishi
Mustaqillik, tahlil qilish va sababoqibatni anglash
Yakuniy kompetensiya, maktab
ta’limiga tayyorgarlik
III-BLOK · AMALIY BOSQICHLAR
15

33.

34.

MATERIALLAR
Tarqatma materiallar (TM №1–7)
TM № Nomi
Qaysi bosqichda
1
Mentor-trenerlar uchun yo‘l xaritasi
Umumiy
2
5 ta rivojlanish sohasi
2-bosqich
3
Yosh davrlari progressiyasi va indikator kodlari
2-bosqich
4
Ko‘nikmalar progressiyasiga amaliy misol
2-bosqich
5
Integratsiyalashgan ta’lim muhiti va markazlar
2-bosqich
6
Indikator tashxisi va strategiya matritsasi
4-bosqich
7
O'sish mayoqlari poster shabloni
6-bosqich
IV-BLOK · YAKUN VA MATERIALLAR
17

35.

7-BOSQICH
Yakuniy refleksiya va nazorat savollari
10 daqiqa · uchta mavzu bo'yicha bilimlarni sintez qilish
Maqsad: nazariy va amaliy bilimlarni sintez qilish, kasbiy amaliyotga o'tish uchun aniq yo'nalish belgilash.
NAMUNAVIY SAVOLLAR
1
Sensitiv davr nima uchun 3–7 yoshda hal qiluvchi hisoblanadi?
2
"Ilk qadam"dagi 5 ta tayanch kompetensiyani sanab bering
3
"Uchinchi pedagog" tushunchasi nimani anglatadi?
4
Tarbiyachining fasilitator roliga o'tishi nimada ko'rinadi?
To'liq 10 ta savol va test bazasi — trener qo'llanmasida.
IV-BLOK · YAKUN VA MATERIALLAR
16

36.

SAVOLLARINGIZ?
Rahmat! Keyingi bosqich — mazkur mashg'ulotni tuman/shahar va MTT darajasiga yetkazish.
2-Mavzu: Maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishi va ta'lim olishiga qo'yiladigan talablar