13 дәріс

1.

2.

Сабақ жоспары:
* Мүмкіндігі шектеулі балаларға оқытуды ұйымдастырудың
мәні мен мазмұны.
Практикалық сабақтың тапсырмалары:
1. Мүмкіндігі шектеулі балалардың оқу-тәрбие процесін
ұйымдастырудың ерекшеліктері.
2. Мүмкіндігі шектеулі мектеп оқушыларының білім алуына
қолдау көрсету және арнайы жағдай жасау деңгейлері.
3. Ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушының оқудағы
қиындықтары мен проблемалары.

3.

Қазіргі заманның негізгі мақсаттары білім беру
болып табылады
оның жалпыға қол жетімділігін қамтамасыз ету, білім
беру қызметтерінің вариативтілігін кеңейту және сапасын
арттыру.
балаларға білім беру-әр отбасы мен мемлекет алдында
тұрған маңызды мәселелердің бірі.
мүмкіндігі шектеулі баланы тәрбиелеу – Қазақстан
заңнамасы барлық азаматтарға қандай да бір кемсітусіз
білім алу құқығына кепілдік беретініне қарамастан,
отбасы үшін үлкен мәселе.

4.

• 2024 жылғы 6 қарашадағы мәлімет бойынша елімізде
мүмкіндігі шектеулі 732 мың адам тұрады, бұл халықтың
жалпы санының 3,6% -. құрайды.
• Оның 57% – еңбекке қабілетті жастағы адамдар, 27% –
зейнеткерлік жастағы адамдар, 15% – балалар. 18 жастан
асқан адамдар арасында аурудың нозологиялық
формаларының құрылымында психикалық бұзылулар, қан
айналымы жүйесінің аурулары, барлық локализацияның
жарақаттары басым. Ал балалар мүгедектігі бойынша
жүйке жүйесінің аурулары, туа біткен ақаулар, психикалық
бұзылулар басым.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі С. К. Жақыпованың ҚР
Үкіметіндегі отырыста сөйлеген сөзі

5.

Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 27
шілдедегі № 319 Заңы.
4-тарау. БІЛІМ БЕРУ МАЗМҰНЫ
14-бап. Білім беру бағдарламалары. Мүмкіндігі шектеулі балалар үшін арнайы оқу бағдарламалары
әзірленуде. Ерекше білім беру қажеттіліктері бар адамдарды (балаларды) оқытуға арналған білім беру
ұйымдары білім беру бағдарламаларын білім алушылар мен тәрбиеленушілердің жеке даму
ерекшеліктеріне және әлеуетті мүмкіндіктеріне сәйкес бейімдейді.
19-бап. Арнайы оқу бағдарламалары. Арнайы оқу бағдарламалары мектепке дейінгі тәрбие мен
оқытудың, бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің, техникалық кәсіптік білім берудің жалпы
білім беретін оқу бағдарламалары негізінде әзірленеді, мүмкіндіктері шектеулі балаларды оқытуға
және дамытуға бағытталған, психологиялық-медициналық-педагогикалық консультациялардың
ұсынымдарын ескере отырып айқындалатын білім алушылар мен тәрбиеленушілердің
психофизикалық ерекшеліктері мен танымдық мүмкіндіктерін ескереді.
5-тарау.Білім беру қызметін ұйымдастыру. Орта білім алу үшін мүмкіндігі шектеулі балалар білім беру
ұйымдарына алты – он жастан бастап қабылдана алады. Мүмкіндігі шектеулі балаларды оқыту
ерекше білім беру қажеттіліктерін бағалау есебінен жүзеге асырылады. Бұл ретте білім беру
бағдарламаларына сәйкес бастауыш және негізгі орта білім алу ұзақтығы кемінде он жыл болуға тиіс.

6.

Қазақстан өңірлері бойынша статистика
Туа біткен ақаулардың, деформациялардың және
хромосомалық ауытқулардың ең жоғары үлесі Түркістан
облысында – 33%, Жетісу облысында – 32%, Батыс
Қазақстан облысында – 31%, Алматы және Ақтөбе
облыстарында – 30%.
• Көбінесе психикалық бұзылулар Солтүстік Қазақстан
облысында – 45,1%, Қостанай облысында – 43,7%, Шығыс
Қазақстан облысында – 40,9%, Павлодар облысында –
38,3% және Ақмола облысында – 36,6% балаларда
анықталады.
• Жүйке жүйесі аурулары Қызылорда облысында – 40,6%,
Шымкентте – 37%, Астанада – 30,4%, Түркістанда – 25,8%
және Маңғыстау облыстарында – 23% көп.

7. Мүмкіндігі шектеулі балаларға инклюзивті білім берудің мақсаттары

•Мүмкіндігі шектеулі студенттердің білім алу құқығын
қамтамасыз ету.
•Мұндай балалардың жан-жақты дамуы және өзін-өзі
жүзеге асыруы.
•Мүмкіндігі шектеулі балаларды жалпы білім беруге
баулудағы
әлеуметтік,
физиологиялық
және
психологиялық кедергілерді жеңу.
•Әлеуметтік-мәдени
кеңістікте
психологиялықпедагогикалық және әлеуметтік қолдау көрсету.
• Әлеуметтік бейімделу және интеграция.

8.

Инклюзивті білім берудің негізгі принциптері:
• ЕБҚЕ бар балаға-жалпы білім беру мекемесінің оқушысына
қатысты: академиялық білім мен әлеуметтік дағдылардың тепетеңдігі;
• инклюзивті сыныптағы оқушылары бар баланың тең
оқушыларына қатысты: бағдарлардың үштұғырлығы;
• инклюзивті
сыныптың
мұғаліміне
қатысты:
айырмашылықтарды, оқушылардың жеке ерекшеліктерін
қабылдау және есепке алу;
• мүмкіндігі шектеулі балаларға инклюзивті білім беруді жүзеге
асыратын жалпы білім беретін мекемеге қатысты: білім беру
процесінің, білім беру ортасының, мекеменің оқу-әдістемелік
кешенінің бейімделуі;
• жалпы қаланың білім беру жүйесіне қатысты: білім беру
жүйесінің ресурстарын оңтайландыру.

9.

Инклюзивтіліктің негізгі қағидаттарын іске асыру
ЕБҚЕ балалардың білім алуына негізделеді
• оқушының жеке оқу жоспары және жеке білім беру бағдарламасы;
• ЕБҚЕ баланы әлеуметтік оңалту;
• ЕБҚЕ баланы психологиялық-педагогикалық сүйемелдеу;
• білім беру мекемесінің психологиялық-педагогикалық консилиумы;
• ЕБҚЕ баланың дамуының жеке психологиялық-педагогикалық картасы;
• мұғалімнің құзыреттілігі;
• мұғалімдердің біліктілігін арттыру;
• білім беру бағдарламасының пәндерін игерудің жұмыс бағдарламалары;
• оқу процесінде баланы тьюторлық сүйемелдеу;
• адаптивті білім беру ортасы.

10.

6-бап. Жергілікті өкілдің құзыреті және
білім беру саласындағы атқарушы органдар
13) ерекше білім беру қажеттіліктері бар жеке
тұлғаларды (балаларды) оқытуды, олардың білім беру
ұйымдарында білім алуы үшін ерекше жағдайлар
жасауды, әмбебап жобалау және (немесе) орынды
орналастыру қағидаттарын ескере отырып, білім беру
ұйымдары ғимараттарының, құрылыстары мен үйжайларының мемлекеттік құрылыс нормалары мен
стандарттарына сәйкес қолжетімділігін қамтамасыз етеді.
• «Білім туралы» Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 27 шілдедегі №
319-III Заңы.

11.

Ерекше білім беру қажеттіліктері бар
балалар тобының классификациясы
• Оқытудағы қиындықтардың себептеріне қарай бірінші
топқа психикалық функциялардың жеткіліксіздігінен жеке
оқу дағдыларын меңгеруде қиындықтары бар балалар
жатады: есту қабілеті бұзылған, көру қабілеті бұзылған,
сөйлеу қабілеті бұзылған, ақыл-ой кемістігі, психикалық
дамуы тежелген, дамудың артта қалуы, эмоционалдықеріктік бұзылыстары, күрделі (біріктірілген) бұзылыстары
бар.
• ҚР Білім және ғылым министрінің "ерекше білім беру қажеттіліктерін бағалау қағидаларын
бекіту туралы" 12.01.2022 ж. № 4 бұйрығы.

12.

9-тарау. Даму мүмкіндіктерінің шектелуіне байланысты оқу қиындықтары бар бірінші топ
балалардың ерекше білім беру қажеттіліктерін бағалау келесі қажеттіліктерді анықтау үшін
жүргізіледі: оқу жоспары мен оқу бағдарламаларын өзгерту; оқыту нәтижелерін бағалау
тәсілдері мен критерийлерін өзгерту; оқытудың вариативтік, арнайы және баламалы, оның
ішінде мінез-құлықты қолданбалы талдау қағидаттарына негізделген әдістерін пайдалану;
оқулықтар мен оқу-әдістемелік кешендер (бұдан әрі – ОӘК) іріктеу, жеке оқу материалдарын
дайындау; педагог-психологты, арнайы педагогті (оның ішінде олигофренопедагог,
сурдопедагог, тифлопедагог, логопед (логопед-мұғалім), педагог-ассистентті арнайы
психологиялық-педагогикалық қолдау; оқыту бағдарламасын таңдау (жалпы білім беретін,
арнайы); кедергісіз орта құру және оқу орнын бейімдеу; компенсаторлық және техникалық
құралдармен қамтамасыз ету; әлеуметтік педагогті сүйемелдеу;
• Екінші топтағы балалар үшін қажеттілікті анықтау үшін білім беру қажеттіліктерін бағалау
жүргізіледі: оқу жоспары мен оқу бағдарламаларын өзгертпестен оқытуға жеке көзқарас; оқу
орнын бейімдеудің қосымша сабақтарын ұйымдастыру; мектеп психологының қолдауы;
әлеуметтік педагогтың қолдауы.
• ҚР Білім және ғылым министрінің "ерекше білім беру қажеттіліктерін бағалау қағидаларын бекіту туралы" 12.01.2022 ж. № 4 бұйрығы.

13.

ҚР Білім және ғылым министрінің "ерекше білім
беру қажеттіліктерін бағалау қағидаларын бекіту
туралы" 12.01.2022 ж. № 4 бұйрығы.
Арнайы жағдайлар: кадрлық, қаржылық,
материалдық-техникалық,
оқу
әдістемелік
қамтамасыз ету мен ұйымдастыруға қойылатын
талаптар жүйесін білдіреді.

14.

Білім беру ұйымдарындағы арнайы сыныптарда
жұмыс істеу үшін арнайы жағдайлар жасалады:
Кадрлық қамтамасыз ету.
•Материалдық-техникалық қамтамасыз ету.
•Ұйымдастырушылық қамтамасыз ету.
•Ерекше
білім
беру
қажеттіліктерін
қанағаттандырудың кешенді тәсілі.
•Қолайлы орта құру.

15.

Арнайы сыныптардың жұмыс істеуі үшін мектеп
әкімшілігінің міндеттері:
• Арнайы сыныптардың ашылуына байланысты білім беру
ұйымының даму бағдарламасына өзгерістер енгізу.
• Біртұтас басқару моделін құру.
• Жергілікті нормативтік актілерді әзірлеу.
• Өзара әрекеттесу және қолдау жүйесін ұйымдастыру.
әлеуметтік серіктестер тарапынан жалпы білім беретін мектеп.
• Арнайы сыныптардың жұмысы үшін қажетті жағдайларды
қамтамасыз ету.
• Психологиялық-педагогикалық
консилиум
жұмысын
ұйымдастыру.

16.

Арнайы сыныптарға арналған материалдықтехникалық шарттардың міндеттері:
• Білім алушылардың белгіленген жетістіктерге жету мүмкіндігін қамтамасыз
ету
• Білім беруді игеру нәтижелеріне қойылатын талаптарға арналған
стандарты бағдарламалар.
• Білім алушылардың ерекше білім беру қажеттіліктерін қанағаттандыру.
• Білім алушылардың үлкен дербестігі үшін жағдай жасау, қозғалыс,
байланыс және олардың білімге қол жетімділігін жеңілдету.
• Эмоционалды, сенсорлық, моторлық және когнитивті ынталандыру дамыту
• Санитарлық-гигиеналық және әлеуметтік-тұрмыстық жағдайлар жасау.
• Білім алушылардың мүмкіндіктері мен қабілеттерін анықтау және дамыту.
• Әр түрлі мамандардың және ата-аналардың өзара әрекеттесу процесін
қолдау.

17.

Арнайы оқу жоспарына сәйкес
білім беру процесін ұйымдастырудың аспектілері
• Жұмыс жоспарлары мен бағдарламаларын әзірлеу.
• Жоспарлар мен бағдарламаларды қарау және
бекіту.
• Білім беру процесін реттеу.
• Сараланған және жеке көзқарас.
• Білім алушының қажеттіліктері мен мүмкіндіктерін
есепке алу.
• Оқу тапсырмаларын бейімдеу.

18.

Арнайы сыныптарды құруда
кадрлық қамтамасыз ету міндеттері:
* Арнайы педагогика саласындағы бастауыш және негізгі мектеп
педагогтары көлемі 72 сағаттан кем емес әкімшіліктің біліктілікті арттыру
курстарынан міндетті түрде өтуі.
• Білім алушыларға оң көзқарас қалыптастыру
• Психологиялық қолайлы ортаны құру.
• ЕБҚЕ оқушылар үшін арнайы жағдайларды қамтамасыз ету
• ЕБҚЕ оқушылардың әлеуетті мүмкіндіктерін дамыту.
• Жалпы білім беретін мектепте оқушыларды психологиялықпедагогикалық сүйемелдеу
• Түзету-дамытушылық оқытуды ұйымдастыру.
• Консультациялық көмек көрсету.
• Оқыту және тәрбиелеу процесіне ЕБҚЕ оқушылардың отбасын қосу.

19.

Арнайы сыныптарды құруда
кадрлық қамтамасыз ету міндеттері:
* Білім беру ұйымдарында ата-аналардың мүдделерін
ескере отырып оқыту қарастырылған (заңды өкілдер):
1) үлгілік оқу бойынша жалпы сыныпта (үш баладан артық
емес) бағдарламаға, оның ішінде қысқартылған немесе
жеке оқу бағдарламасына;
2) және (немесе) ерекшеліктерінің түрлері бойынша арнайы
сыныптарда
арнайы
оқу
жоспарлары
мен
бағдарламалары бойынша дамыту.
• «Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарын қоспағанда, тиісті
типтердегі және түрлердегі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларын бекіту
туралы» Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 31 тамыздағы № 385
бұйрығы.

20.

Арнайы сыныптар – бұл дәстүрлі оқу
жағдайларында
жалпы
сыныпта
қанағаттандырылуы мүмкін емес ерекше
білім беру қажеттіліктері бар оқушыларға
арналған сараланған оқыту түрі.
• «Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарын қоспағанда,
тиісті типтердегі және түрлердегі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік
қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің
2022 жылғы 31 тамыздағы № 385 бұйрығы.

21.

Арнайы сыныптарды құрудың негізгі
мақсаты:
• жеке типологиялық ерекшеліктеріне,
соматикалық және жүйке-психикалық
денсаулық жағдайына сәйкес ерекше
білім беруді қажет ететін оқушылар
санатына
қолайлы
педагогикалық
жағдайларды қамтамасыз ету болып
табылады.

22.

Жалпы білім беретін мектепте арнайы
сыныптар ашудың міндеттері :
• Ерекше білім беруді қажет ететін оқушыларға мектеп әкімшілігі, педагогтер,
оқушылар ұжымы мен ата-аналар қауымдастығы тарапынан оң көзқарас
қалыптастыру;
• Балалардың психофизикалық ерекшеліктерін ескере отырып, жеке оқу
жағдайларын жасау;
• Оқушылардың әлеуметтік және коммуникативтік дағдыларын дамыту;
• Әлеуметтік оңалту мен бейімделуге жағдай жасау және қолдау көрсету;
• Жалпы білім беретін мектеп жағдайында оқушыларға психологиялықпедагогикалық сүйемелдеу қамтамасыз ету;
• Ерекше білім беруді қажет ететін балаларды тәрбиелеп отырған отбасыларға
кеңес беру көмегін көрсету;
• Қолжетімді «кедергісіз орта» құру және оқушыларды компенсаторлық
құралдармен қамтамасыз ету.

23.

Білім беру ұйымдарындағы арнайы
сыныптардың қызмет ету талаптары:
• Жалпы білім беру ұйымында білім алушылардың ерекше
білім беру қажеттіліктері мен мүмкіндіктерін ескере
отырып, арнайы білім беру жағдайларын жасау;
• Ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушыларға
психологиялық-педагогикалық
сүйемелдеуді
ұйымдастыруда командалық тәсілді қолдану;
• Арнайы сыныптарда оқитын оқушыларды оқу үдерісінің кез
келген кезеңінде жалпы білім беру ортасына кіріктіру
(интеграциялау);
• Мектеп әкімшілігі тарапынан педагогтар мен мамандарға
басшылық пен әдістемелік қолдау көрсету.

24.

Мектептегі жұмыстың арнайы бағыттары
:
•Диагностикалық-кеңестік жұмыс;
•Түзету-дамыту жұмысы;
•Емдік-профилактикалық жұмыс;
•Әлеуметтік-еңбекке баулу жұмысы.

25.

Ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушыларға
арналған арнайы сыныптардағы оқу үдерісін
ұйымдастырудың ерекшеліктері
•Бейімделген білім беру бағдарламасын
әзірлеу;
•ЕБҚ бар оқушылардың жұмыс қабілеттілігі мен
психофизикалық даму ерекшеліктерін ескеру;
•Арнайы оқыту әдістері мен тәсілдерін қолдану;
•Оқу нәтижелерін бағалау тәсілдерін өзгерту;
•Маман қызметтерін ұсыну;
:

26.

Арнайы сыныптардағы оқушыларды психологиялықпедагогикалық қамтамасыз етудің негізгі міндеттері:
Мүмкіндігі шектеулі оқушыларды оқыту
мен тәрбиелеуде туындайтын қиындықтарды
жеңу;
Білім
беру
үдерісіне
қатысушылар
арасындағы жағымды тұлғааралық қарымқатынасты қамтамасыз ету;
Оқушыларға
ата-ананың
қолдауын
ұйымдастыру.

27.

Арнайы сыныптағы оқушылардың білім беру
бағдарламасын мектепішілік бағалау алгоритмі
• Оқыту мен оқу процесінде ерекше білім беру
қажеттіліктері бар студенттерді мұғалімнің
анықтауы.
• Оқуда ауытқулары бар балалардың ерекше
білім беру қажеттіліктерін тереңдетілген
бағалау және бағалау.
• Арнайы білім беру қажеттіліктерін одан әрі
бағалау бойынша ұсыныс.

28.

Арнайы сыныпта түзету-дамыту жұмыстарын
ұйымдастырудың міндеттері
• Мүмкіндігі шектеулі оқушылардың ерекше білім беру қажеттіліктерін анықтау және
шешу.
• Жан-жақты, жеке бағытталған психологиялық, медициналық және педагогикалық
қолдау көрсету.
• Мүмкіндігі шектеулі балаларды тәрбиелеу мен оқытуға ерекше жағдай жасау.
• Топтық және жеке түзету сабақтарын өткізу.
• Баланың оқу-танымдық әрекетіне жүйелі әсер ету.
• Позитивті мотивацияны қалыптастыру.
• Жоғары психикалық функцияларды түзету және дамыту.
• Баланы әлеуметтік қорғау.
• Отбасына консультативтік көмек көрсету.

29.

МЕКТЕПТЕГІ
ЖҰМЫСТЫҢ НАҚТЫ БАҒЫТТАРЫ:
диагностикалық және консультативтік;
• түзетушілік және дамытушылық;
• емдік және профилактикалық;
• әлеуметтік-еңбек.

30.

Мүмкіндігі шектеулі мектеп оқушыларын арнайы сыныптарда
оқыту үдерісін ұйымдастырудың ерекшеліктері:
• Бейімделген білім беру бағдарламасын әзірлеу.
• Мүмкіндігі шектеулі оқушылардың үлгерім және
психофизикалық даму ерекшеліктерін ескеру.
• Оқытудың арнайы әдістері мен әдістерін қолдану.
• Оқыту нәтижелерін бағалау әдістерін өзгерту.
• Мамандандырылған қызметтерді көрсету.
• Мүмкіндігі шектеулі оқушылар үшін қауіпсіз және
қолайлы орта құру.