14- Global jarayonlar va barqaror taraqqiyot falsafasi

1.

ZARMED UNIVERSITETI IJTIMOIY FANLAR KAFEDRASI
FALSAFA
HSM
14
MAVZU
Global jarayonlar va
barqaror taraqqiyot falsafasi
1

2. Rеjа:

Globallashuv, globalistika
jarayonlarining mohiyati.
va
barqaror
taraqqiyot
Globallashuvning fundamental asoslari va xususiy jihatlari. Global
muammolarning tasnifi: urush va tinchlik, demografiya, migratsiya, ta’lim,
energetika, ekologiya, oziq-ovqat, urbanizatsiya..
Global etika muammolari. Global makonda texnika, axborot
texnologiyalari, raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt va virtual
reallikning mutanosibligi.
Global muammolarni bartaraf etishda xalqaro kuchlar birlashuvining
ahamiyati.
FA L S A FA
2

3.

Hayot sur’atlarining
beqiyos darajada
tezlashuvi demakdir.
Globallashuv
Millat va elatlar, mamlakatlarning
madaniy, ma’naviy, iqtisodiy
jihatidan uyg‘unlashuviga olib
keladigan jarayondir.
FA L S A FA
3

4.

Fanlar aro ilmiy tadqiqotlar
sohasi
Globalistika
Globallashuv
jarayonlarining mohiyati,
tendensiyalari va
sabablarini,
ular ta’sirida yuzaga
kelayotgan
muammolarni aniqlash
FA L S A FA
Turli
jarayonlarning
oqibatlarini
anglab yetish
4

5.

Global muammolarning turli darajalari
Xususiy muammolar - davlat faoliyatining muayyan jabhasiga,
ayrim aholi yashaydigan punktlarga yoki kichik tabiiy ob’ektlarga
tegishli bo‘lgan muammolardir. Bular, odatda, turli avariyalar,
nosozliklar natijasida yuzaga keladigan har xil muammolar,
mahalliy ijtimoiy konfliktlar va h.k.
Mahalliy muammolar - tushunchasi yuqoriroq darajadagi
muammolarga, aniqroq aytganda, ayrim mamlakatlarga yoki yirik
mamlakatlarning ancha katta hududlariga tegishli bo‘lgan
muammolarga nisbatan tatbiq etiladi. Bu yerda odatda kuchli
zilzilalar, yirik suv toshqinlari yoki, masalan, kichik davlatdagi
fuqarolar urushi nazarda tutiladi.
FA L S A FA
5

6.

Global muammolarning turli darajalari
Milliy muammolar tushunchasi
ijtimoiy-siyosiy va ilmiy
muomalada ba’zan muayyan
davlat yoki milliy hamjamiyatning
ma’lum qiyinchiliklari, g‘amtashvishlarini aks ettiradi. Miqyos
darajasiga qarab ular mintaqaviy
yoki mahalliy muammolar sifatida
talqin qilinishi mumkin.
FA L S A FA
Mintaqaviy muammolar ayrim
qit’alar, dunyoning yirik ijtimoiyiqtisodiy hududlari yoki ancha
yirik davlatlarda yuzaga
keladigan muhim masalalar
doirasini qamrab oladi.
6

7. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2017 yil 7 fevraldagi “O‘zbekiston Respublikasini yanada

rivojlantirish bo‘yicha
harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi farmoni
1
2
3
• Davlat va jamiyat
qurilishini
takomillashtirish
• Qonun
ustuvorligini
ta’minlash va
sud-huquq
tizimini yanada
isloh qilish
• Iqtisodiyotni
yanada
rivojlantirish va
liberallashtirish
FA L S A FA
7

8.

4
• Ijtimoiy sohani
rivojlantirish
FA L S A FA
5
• Xavfsizlik, millatlararo
totuvlik va diniy
bag‘rikenglikni ta’minlash,
chuqur o‘ylangan, o‘zaro
manfaatli va amaliy ruhdagi
tashqi siyosat yuritish
8

9. Global muammolar

butun yer kurrasini, uning nafaqat
odamlar bevosita yashaydigan
qismini, balki yerning qolgan yuzasi,
yer osti bo‘shliqlari, atmosfera,
gidrosfera,
hatto inson faoliyati doirasiga
kiruvchi kosmik fazoni qamrab olishi
bilan izohlanadi.
FA L S A FA
9

10.

Hоzirgi zamоn umumbashariy muammоlari - bu insоniyat
sivilizatsiyasining taraqqiyoti bilan bоg‘liq bo‘lgan eng muhim va
asоsiy muammоlardir
yer yuzida tinchlikni ta’minlash va yalpi qirg‘in urushlarining oldini olish
(urush va tinchlik muammosi)
atrof- muhitni samarali muhofaza qilish (ekologik muammo)
aholi sonining orta borishi bilan ishlab chiqarish rivojlanishi
mutanosibligiga erishish (demografik muammo)
FA L S A FA
10

11.

Yer yuzi aholisini zarur oziq-ovqat va energiya manbalari
bilan ishonchli ta’minlash
Xavfli kasalliklarni tugatish
Ochlik, qashshoqlik va qoloqlikni tugatish uchun yuksak
rivojlangan va ulardan keyinda qolgan mamlkatlar o‘rtasidagi keskin
farqni bartaraf etish
Inson ma’naviy-axloqiy muhiti sofligini ta’minlash
(etikologiya muammosi)
FA L S A FA
11

12. Hozirgi zamonda global muammolarni sababiy bog‘lanishlar mavjudligiga qarab uch katta guruhga ajratiladi

Turli davlatlar o‘rtasidagi munosabatlardan kelib chiqadi. Ayni shu sababli ular
interijtimoiy global muammolar deb ataladi.
Jamiyat va tabiatning o‘zaro ta’siri natijasida yuzaga keladigan muammolar
bo‘lib, ular odamlarni energiya, yonilg‘i, chuchuk suv, xom ashyo resurslari va
shu kabilar bilan ta’minlash kabilardir. Bu guruhga ekologik muammolar,
shuningdek Jahon okeani va kosmik fazoni o‘zlashtirish ham kiradi.
“Inson – jamiyat” tizimi bilan bog‘liq muammolar ya’ni demografiya muammosi,
sog‘liqni saqlash, ta’lim, xalqaro terrorizm tahdidi ma’naviyat masalalari
FA L S A FA
12

13.

Bashоrat qilish nima?
• Insоn hayotida ro‘y bermagan, fan uchun
hоzircha nоma’lum hisоblangan,
• imkоniyat tariqasidagina mavjud bo‘lgan
birоn – bir ijtimоiy, siyosiy vоqea yoki
hоdisaning kelajakda qanday ro‘y berishini,
• uning hоlati, rivоjlanish qоnunlari, va
оqibatlari muayyan ilmiy dalillar, nazariy
хulоsalar va ma’lumоtlarga asоslangan
хоlda оldindan aytib berish.
FA L S A FA
13

14.

Jamiyat taraqqiyoti
qоnunlarini оldindan
ko‘ra bilish
Kelajak hоdisalarini
tasvirlash
Ekstrоpоlyatsiya
(muayyan sharоitda
ro‘y beradigan
qоnuniyatlarni hоzirgi
davr va kelajakka
mоslash)
Kelajak hоdisalarini
tasvirlash
Eksperimental
baholash (tariхiy ilmiy
tajribaga asоslangan
ishlar)
Tariхiy analоgiya
(o‘tmish hоdisalariga
qarab хulоsa
chiqarish)
Ijtimоiy hоdisalarni
kоmpyuter оrqali
namunalashtirish
FA L S A FA
14

15.

BMT
Birlashgan millatlar tashkiloti
• yer yuzida tinchlikni mustahkamlash va
xavfsizlikni taʼminlash,
BMT
• davlatlarning o‘zaro hamkorligini rivojlantirish
maqsadida tashkil etilgan xalqaro tashkilot.
• 1945-yilda tuzilgan.
BMT
• rasmiy tillari - ingliz, fransuz, rus, ispan va xitoy
tillari bo‘lib, ingliz, fransuz, ispan tillarida ish
yuritiladi.
FA L S A FA
15

16.

2017-yil
3-yanvar
6 bob
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING
QONUNI
KORRUPSIYAGA QARSHI KURASHISH
TO‘G‘RISIDA
O‘RQ-419-son
FA L S A FA
34 moddadan iborat
16

17.

Korrupsiya (lotincha: corrumpō - aynish, poraga
sotilish)
• Mansabdor shaxsning oʻz mansabi boʻyicha
berilgan huquqlarini shaxsiy boyish maqsadlarida
bevosita suiisteʼmol qilishidan iborat amaliyot
• Mansabdor shaxslarni sotib olish, ularning poraga
sotilishi ham korrupsiya deyiladi
FA L S A FA
17

18.

Texnika
(techne — mahorat,
sanʼat)
Moddiy boylik olish hamda
odamlar va jamiyatning
ehtiyojlarini qondirish maqsadida
inson atrofdagi tabiatga taʼsir
qilishiga imkon beradigan
vositalar va koʻnikmalar majmui.
Asosiy vazifasi
Inson mehnatini yengillashtirish va mehnat unumdorligini oshirish.
U tabiat resurslaridan samarali foydalanishga, Yer qaʼrini, Dunyo
okeanini, kosmik fazoni oʻzlashtirishga imkon beradi.
FA L S A FA
18

19.

Texnologiya (yunoncha:
“techno” - hunar, usta va
“logos” - fan, taʼlim)
ilmiy-praktika
asosida xomashyoni tayyor
mahsulotga
aylantirishning
usullari
FA L S A FA
Texnologiya (yun. techne - sanʼat,
mohirlik, uquv va
...logiya-ta’limot)
sanoat, qurilish, transport, qishloq
xoʻjaligi va boshqa sohalarda
mahsulotlar olish, ularga ishlov berish
va ularni qayta ishlash usullari tartibga
solingan tizim; shu usullarni ishlab
chiqish, joriy qilish va takomillashtirish
bilan shugʻullanadigan fan
19

20.

Internet
• (lotincha: inter – aro
va net – tarmoq) –
standart internet
protokoli (IP) orqali
FA L S A FA
Internet
• maʼlumot
almashuvchi
• kompyuter
tarmoqlarining butun
• jahon va omma
uchun ochiq
toʻplami.
Internet
• Internet — katta
(global) va kichik
(lokal) kompyuter
tarmoqlarini oʻzaro
bogʻlovchi
butunjahon
kompyuter tizimi.
20

21.

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. O‘zbekiston Respublikasining “Korrupsiyaga qarshi kurashish
to‘g‘risida”gi Qonuni. 2017-yil 3-yanvar. O‘RQ-419-son. lex.uz
2. Falsafa. Axmedova M. Tahriri ostida.- T.: O‘FMJ, 2006.
3. Shermuxamedova N.A. Falsafa. -T.: Noshir, 2012.
4. Shermuxamedova N.A. Falsafaga kirish.-T.: Noshir, 2012.
5. J.Tulenov., G.Tulenova., K.Tulenova. Falsafa. –T.: Fan va texnologiya,
2016.
6. G.Tulenova, D.Sagdullayeva. Falsafa (O‘quv qo‘llanma ). - T.:
“Aloqachi”, 2019.
Internet saytlari
1. www. Ziyo net.uz
2. www. faylasuf.uz
FA L S A FA
21

22.

ZARMED UNIVERSITETI IJTIMOIY FANLAR KAFEDRASI
E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!
22