08- Jamiyat falsafasi

1.

ZARMED UNIVERSITETI IJTIMOIY FANLAR KAFEDRASI
FALSAFA
HSM
8
MAVZU
FA L S A FA
Jamiyat falsafasi
1

2.

REJA:
1. Jamiyat tushunchasi. Jamiyatning kelib chiqishi
va mohiyati.
2. Jamiyat hayotining asosiy sohalari.
3.Global muammolarning falsafiy jihatlari.
Korrupsiya va ijtimoiy hayot
4. Jamiyat taraqqiyotini oldindan ko‘ra bilish inson
oqilona faoliyatining zarur sharti

3. Tayanch tushunchalar:

jamiyat
fuqarolik jamiyati
jamiyatning iqtisodiy hayoti
moddiy ishlab chiqarish
ishlab chiqaruvchi kuchlari
ishlab chiqarish
munosabatlari
jamiyatning ijtimoiy hayoti
ijtimoiy sinf
millat
jamiyatning siyosiy hayoti
siyosiy partiya
xalq ommasi
tarixiy shaxs
axborotlashgan jamiyat
globallashgan jamiyat
global muammolar
jamiyatning ma'naviy hayoti
korrupsiya
madaniyat

4. Jamiyat tushunchasi.

Jamiyat - arabcha so‘z bo‘lib, “umumiylik”, “birlik”,
“majmua”, “jamlangan” manolarini anglatadi.
Tor ma’noda, ma’lum kishilarning biror maqsad yoki
faoliyat asosida uyushgn birligi yoki insoniyat hayoti va
taraqqiyotining muayyan aniq bosqichini ifodalaydi.
Keng ma’noda, falsafiy jihatdan, insonlarning ongli
faoliyat jarayonida o‘zaro iitimoiy munosabatlar orqali
uyushgan birligini, uning o‘ziga xos uyushish usuli va
mavjudlik shaklini ifodalaydi.
Keng ma’noda, ilmiy va falsafiy adabiyotlarda “kishilik
jamiyati” yoki “jamiyat” shaklida qo‘llaniladi.

5. Jamiyatning mohiyati.

Jamiyat kishilarning hayot tarzlari, faoliyatlarining barcha
turlari, ularning natijalarini qamrab oladi.
Jamiyat – kishilararo turli – tuman ijtimoiy aloqa va munosabatlarning
maxsuli va ko’rinishi.
Jamiyat – insonlar uyushuvidan iborat bo`lgan ijtimoiy birlik.
Jamiyat – maqsadlari, orzu-intilishlari, yashash tarzlari, mushtarak bo`lgan
odamlar oilasidan iborat insonlar yashash muhiti.

6.

Jamiyatni falsafiy anglash tamoyillari:
Jamiyat olamning tarkibiy qismi, tabiat
evolyutsiyasining mahsuli, eng murakkab
ko`rinishi
Falsafa jamiyatni yaxlit ijtimoiy tizim sifatida
o`rganadi, shu asosda uning mavjudligi va
taraqqiyotining eng umumiy qonunlarini ochib beradi.
Jamiyat – o`z-o`zidan tashkillanuvchi va rivojlanuvchi
Ijtimoiy tizim.Tabiatda qonunlar amal qilgani singari,
jamiyat taraqqiyoti ham qonununiy jarayon hisoblanadi.
Jamiyatda amal qiladigan qonunlar jamiyat qonunlari
yoki ijtimoiy qonunlar deb yuritiladi.
6

7.

Qadimgi Yunon olimlari jamiyat haqida
Suqrot- yunon faylasufi mil.avv.(469-399 y)
Inson olamni, uning tuzilishi, tarkibiy holatini bila olmaydi. Inson
faqat o’zini bilish mumkin. “O’z o’zini bil”.
Aflotun-yunon faylasufi mill.avv. (427-347-yil)
Olim mukammal davlat g’oyasini ilgari surgan. Uning fikricha,
mukammal davlatning muhim hususiyati-adolat. Bunday davlatni
aqlli, ishbilarmon , dono,qobilyatli kishilar idora qilishi kerak.
Arastu-yunon faylasufi mill.avv. (384-322-y)
Davlatning asosiy vazifasi -fuqorolarni baxtli qilish.Olim Aflotunnig mukammal
davlat g’oyalarini inkor etadi.Jamiyatning boy va kambag’allardan erkin va qullardan
iboratligini tabiiy xol, deb biladi.
U kishilarni 3 tabaqaga bo’ladi:
1. Eng boy tabaqa
2. Eng kambag’al tabaqa
3. O’racha boylikka ega tabaqa. Uning fikricha davlatni o’tahol quldorlar idora qilish
kerak.

8.

Jamiyat to’g’risidagi qarashlar
Abu Nasr Forobiy
Abu Ali Ibn Sino
L.Feyyerbax
Jamiyatning kelib chiqish masalasini chuqur tahlil qilgan.
Jamiyatning kelib chiqish asosida tabiiy ehtiyoj yotadi, ana shu
narsa kishilarning jamoaga birlashuviga olib keladi. Insoniyat
jamiyat ishlari, urf-odatlari va boshqa hususiyatlari bilan birbirlaridan farqlanadigan turli xalqlardan tashkil topgan. Olim
davlatlarni fozil va joxillarga ajratadi.
Jamiyat paydo bo’lishining sababini kishilarning tabiiy ehtiyojlari, deb
biladi.Kishilarni jamiyatdagi o’rniga qarab guruhlarga bo’ladi:
a) mansabdor shaxslar ;
b) ishlab chiqaruvchilar;
v) savdo-sotiq bilan mashg’ul kishilar;
g) harbiylar .
Jamiyat barqarorligi qonun va adolatga asoslanadi, deb hisoblaydi.
jamiyat mohiyatini din bilan bog‘lab,
jamiyatning
taraqqiyoti
dinning
taraqqiyotidan kelib chiqqan va jamiyatni
rivojlantirish uchun dinni takomillashtirish,
yangi din yaratish lozimdir.

9.

.
G’arbiy Yevropa faylasuflarining jamiyat haqidagi
qarashlari
Gegel- nemis
faylasufi,
mumtoz
falsafaning yirik
vakili
Gerberi
Spenser ingliz
faylasufi
sotsiologi
U tabiat va jamiyat hodisalarining
asosida “mutloq g`oya yotishi haqida fikr
yuritgan
U jamiyatning vujudga kelishi va
rivojlanishi tirik organizmlar kabi talqin
qiladi jamiyatning har bir elementi
ma’lum bir funksiyalarni bajaradi, deb
hisoblaydi. Uning fikricha, eng
moslashuvchan jamiyatlar uchun kurash
ijtimoiy taraqqiyot qonuni.

10.

Jamiyatning tarkibi
Jamiyat – murakkab tuzilishga ega
ijtimoiy tizim.
Bu jamiyat hayotining soxalarida namoyon bo’ladi
Jamiyat hayotining asosiy sohalari:
Iqtisodiy
hayot
Asosi; moddiy
ishlab chiqarish
Ijtimoiy
hayot
Asosi; ijtimoiy
birliklar
Siyosiy
hayot
Ma’naviy
hayot
Asosi; davlat
hokimyati
Asosi; ijtimoiy ong
10

11.

JAMIYATNING IQTISODIY HAYOTIkishilarning o’z moddiy, iqtisodiy hayot
sharoitlarini ishlab chiqarish bilan bog’liq
bo’lgan barcha faoliyat turlari uning natijalari
shu
jarayonda
shakllanadigan
ijtimoiy
munosabatlar majmui.
Jamiyat iqtisodiy hayotining asosini moddiy
ishlab chiqarish tashkil etadi.

12.

Jamiyatning ijtimoiy hayoti
Jamiyatning ijtimoiy hayoti tushunchasi keng
va tor ma’noga ega
Keng ma’noda: jamiyat
hayotining barcha
sohalarini ifodalaydi.
Tor ma’noda: Ijtimoiy
hayot sohasi.
Ijtimoiy hayot sohasi jamiyat a’zolarining hayoti uchun zaruriy shart-sharoitlarni
yaratishni nazarda tutadi. O’qituvchilar, tibbiyot hodimlari, huquqshunoslar, sa’nat
sohasi, ta’lim-tarbiya tizimi, sog’liqni saqlash muassasalari, xizmat ko’rsatish sohalari
ijtimoiy hayot sohalari hisoblanadi.
Jamiyatning ijtimoiy hayoti deganda, kishilar, turli ijtimoiy birliklar orasidagi aloqa va
munosabatlar nazarda tutiladi.
Jamiyat ijtimoiy hayotning asosini undagi turli ijtimoiy birliklar tashkil etadi. Ijtimoiy
birliklarga xalq, millat, sinf, jamoa, oila kabilar kiradi.

13.

IJTIMOIY BIRLIKLAR
Tarixan tarkib topgan, o’zaro barqaror ijtimoiy
munosabatlarga kirishadigan, o’ziga xos umumiy
xususiyatlarga ega bo’lgan kishilar birlashuvi ijtimoiy birliklar, deb yuritiladi.
Ijtimoiy birliklar uch ko’rinishda bo’ladi:
eng kichik ijtimoiy birlik; oila, mahalla
Bir mamlakat miqyosidagi ijtimoiy birlik; xalq, millat
Umumiy, eng umumiy ijtimoiy birlik ; irq, insoniyat

14.

Jamiyatning siyosiy hayoti
Jamiyatning siyosiy hayoti deganda, sinflar,
millatlar,
turli
siyosiy
kuchlarning
o`zaro
munosabatlari, ularning davlat hokimiyatini qo`lga
kiritish va mustahkamlash borasidagi faoliyati
nazarda tutiladi.
Jamiyat siyosiy hayoti sohasi siyosat tushunchasida
ifodalanadi.
Siyosat
tushunchasi keng ma`noda jamiyatning
siyosiy tizimi, uning faoliyati, turli siyosiy institutlarning
hokimiyatga munosabatini ifodalaydi.
Siyosat tor ma`noda davlatning boshqarish ma`nosini
ifodalaydi.

15.

Jamiyatning ma`naviy hayoti.
Jamiyatning ma`naviy hayoti
deganda kishilarning ma`naviy
hayoti, shu faoliyat natijalari
hamda
ma`naviy
faoliyat
jarayonida shakllanadigan aloqa va
munosabatlar nazarda tutiladi.

16.

Jamiyat ma`naviy hayoti-yaxlit tizim.
Jamiyat ma`naviy hayotining tarkibiy elementlari.
Ma`naviy
ehtiyoj
(ruh, qalb
ehtiyoji,
ma`naviy
qadriyat-larni
yaratish va
o`zlashtirish
ehtiyoji)
Ma`naviy
faoliyat
(ma`naviy ishlab
chiqarish bilimlar,
go`yalar,
nazariyalar, san`at
asarlari va
hokazolarni
yaratish)
Ma`naviy
munosabat-lar
(ilmiy,
diniy,axlo-qiy,
siyosiy,
huquqiy va h.k)
Ma`naviy
o`zlashtirish
(bilimlar,
g`oyalar, yashash
me`yorlari,
ajdodlar
tajribasini
o`zlashtirish)
Jamiyatning ma`naviy hayoti 2 ko`rinishda namayon
bo`ladi:
a) Jamiyat ma`naviyati
b) Shaxs ma`naviyati

17.

JAMIYAT MA`NAVIY HAYOTINING ASOSI
Jamiyat ma`naviy hayotining asosini ijtimoiy
ong tashkil qiladi.
Ijtimoiy ong – jamiyat hayotining
inson ongidagi aksi.
U xilma - xil ijtimoiy qarashlar,
tasavvurlar,
g`oyalar,
nazariyalar,
ta`limotlarda o`z ifodasini topadi.

18. 2. Global muammolar ularning xususiyatlari

Global muammolar o’z ko’lami va qamrovi jihatidan xilma-xil va
butun yer kurrasiga daxldor.
Global muammolar insoniyat taqdiriga bevosita aloqador.
Ular barcha mintaqalar hayoti va taraqqiyotiga bevosita taalluqli.
Global muammolar hal qilinmagan taqdirda butun insoniyat
hayotiga tahdid soladi.
Ular dunyo mamlakatlari hamkorligi asosida hal qilinishi mumkin.
18

19.

Global muammolarning asosiy turkumri.
Jamiyat - tabiat munosabatlariga
dahldor muammolar
Jamiyat, undagi ijtimoiy
tizimlar qaramaqarshiligiga
daxldor muammolar
-ekologik muammolar
-energetik muammolar
-homashyo muammosi
-Suv tanqisligi muammosi
-urush va tinchlik
-demografik
-Iqtisodiy taraqqiyot
notekisligi
Hozirgi davrga xos global
muammolar husisiyatlariga
ega bo’lgan xavf xatarlar
-xalqaro terrorizm
-uyushgan jinoyatchilik
-jahon mamlakatlarini
tobora qamrab olayotgan
turli krizislar
19

20.

KORRUPSIYA –
Korrupsiya (lot. Corrumpere — buzmoq) termini odatda mansabdor shaxslar tomonidan
unga berilgan mansab vakolatlari va huquqlardan o‘zlarining shaxsiy manfaatlarini
ko‘zlab qonunchilik va ahloq qoidalariga zid ravishda foydalanishini anglatadi.
Shaxsning o`z mansab yoki xizmat mavqeidan shaxsiy manfaatlarini yohud o`zga
shaxslarning manfaatlarini ko`zlab moddiy yoki nomoddiy haf olish maqsadida
qonunga xilof ravishda foydalanishi, xuddi shungdek bunday hafni qonunga xilof
ravishda taqdim etish.
KORRUPSIYAGA OID HUQUQBUZARLIK
korruptsiya alomatlariga ega boʼlgan, sodir etilganligi uchun qonun hujjatlarida
javobgarlik nazarda tutilgan qilmish

21. Манфаатлар тўқнашувининг кўринишлари

Lobbizm (ing. lobby – koridor)
rasmiy vakillar bilan norasmiy
shaxslarning o`zaro uchrashib,
rasmiy shaxslarning o`zaro
uchrashib,
rasmiy
qarorlar
ustunlik qabul qilishdagi siyosiy
ta`sirning o`ziga xos turi
Rahnamolik, faoritizm (fr.
favorit)
Himoya ostidagi ayrim
xodilarni yaqin olish va
qo`llab- quvvatlash
Kliyentelizm
(ing.
clientelism, лот. clientēingla
- mijoz)-yuqori lavozimidagi
mansabdor shaxs va unga
xayrixox bo`lgan shaxslar
(mansabdor
shaxslar,
tadbirkorlar, siyosiy guruhlar)
Nepotizm (lot. Nepos jiyan)
Qarindosh – urug`chilik,
xududiy yoki etnik prinsiplar
asosida davlat tuzilmalarida yoki
boshqa tuzilmalarda tor
guruhchilik manfaatlari bilan ish
ko`rish, komaklashish
Proteksionizm (lot.ko`maklashish)
ma`lum bir shaxslarni
lavozimga tayinlashga
ko`maklashish
Kronizm(ingliz. hamfikr,
Tanish bilishchilik,
guruhbozlik)
lavozimlarni tanishbilishchilik asosida
do`stlarga berish

22.

Odil sudlov tizimida korruptsiyani tugatish yuzasidan qadimgi fors davlati – Аhamoniylar
saltanatida shafqatsiz jazolar berish orqali kurash olib borilgan. Xususan, tarixchi
Gerodotning xabar berishicha, shoh Kir II ning oʼgʼli Kambis II davrida taraflarning
biridan pora olgani uchun Sisamn ismli sudьyaning tiriklayin terisi shilib, oʼtirgan
kursisiga tortib qoʼyilgan hamda uning oʼgʼli shu vazifaga tayinlangan, toki sudda ish
koʼrayotgan chogʼida qaysi kursida oʼtirganini unutmasin. Аna shundan soʼng qadimgi fors
sudьyalari orasida birorta ham poraxoʼrlik holati aniqlanmagan.

23. КОРРУПЦИЯГА ҚАРШИ КУРАШ ТАРИХИ

Арасту
Ҳар қандай давлат тузумида энг муҳими – бу қонунлар ва тартибқоидалар воситасида ишни шундай ташкил этишки, мансабдор
шахслар қинғир йўл билан бойлик орттира олмасин”
Цицерон
“У бой вилоятга камбағал бўлиб келиб, камбағал вилоятдан
бой бўлиб кетди”
Эдмунд Бэрк
“Коррупция барқ ураётган жамиятда озодлик узоқ
вақт ҳукм суриши мумкин эмас”
Питер Айген
“Коррупция – бу шахсий наф кўриш йўлида давлат
ҳокимиятини суиистеъмол қилиш”

24.

Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича
Ҳаракатларстратегиясида коррупцияга қарши курашиш
вазифаси белгиланиши
Олиб борилаётган ислоҳотлар самарасини ошириш, давлат ва жамиятнинг ҳар томонлама ва жадал ривожланиши
учун шарт-шароитлар яратиш,
мамлакатимизни модернизация қилиш ҳамда
ҳаётнинг барчасоҳаларини
либераллаштириш бўйича устувор йўналишларни амалга ошириш мақсадида 2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон
Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси Ўзбекистон
Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралда “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш
бўйича ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”ги ПФ-4947-сон Фармони қабул қилинди.
Стратегиянинг 2.4. бандида Жиноятчиликка қарши курашиш ва
ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш тизимини такомиллаштириш
борасида
жиноятчиликка
қарши
курашиш
ва
ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш борасидаги фаолиятни
мувофиқлаштиришнинг самарадорлигини ошириш;
диний экстремизм ва терроризмга, уюшган жиноятчиликнинг
бошқа шаклларига қарши курашиш бўйича ташкилий-амалий
чораларни кучайтириш;
коррупцияга
қарши
курашишнинг
ташкилий-ҳуқуқий
механизмларини такомиллаштириш ва коррупцияга қарши
курашиш тадбирларининг самарадорлигини ошириш вазифаси
белгиланган

25. 3. Ўзбекистон Республикасининг 2017 йил 3 январда қабул қилинган “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида”ги Қонунининг мазмуни ва

моҳияти
1 БОБ
• Умумий қоидалар
• Коррупцияга қарши курашиш бўйича фаолиятни амалга оширувчи ва унда
иштирок этувчи органлар ҳамда ташкилотлар
2БОБ
• Коррупцияга қарши курашиш соҳасида ҳуқуқий онг ва ҳуқуқий маданиятни
юксалтириш
3 БОБ
• Коррупциянинг олдини олишга доир чора-тадбирлар
4 БОБ
• Коррупцияга оид ҳуқуқбузарликларни аниқлаш, уларга чек қўйиш,
жавобгарликнинг муқаррарлиги
5 БОБ
6 БОБ
• Якунловчи қоидалар

26. Коррупцияга қарши курашиш соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишлари

1
2
Давлат ва жамият ҳаётининг
барча соҳаларида
коррупциянинг олдини олишга
доир чора тадбирларни амалга
ошириш
3
Аҳолининг ҳуқуқий онги
ва ҳуқуқий маданиятини
юксалтириш, жамиятда
коррупцияга нисбатан
муросасиз муносабатни
шакллантириш
Коррупцияга оид ҳуқуқбузарликларни
ўз вақтида аниқлаш, уларга чек
қўйиш, уларнинг оқибатларини,
уларга имкон берувчи сабаблар ва
шарт-шароитларни бартараф этиш,
коррупцияга оид
ҳуқуқбузарликларни
содир этганлик учун
жавобгарликнинг
муқаррарлиги принципини
таъминлаш

27. Олий таълим “Коррупциясиз соҳа” лойиҳасини амалга ошириш бўйича Йўл харитаси Коррупцияга қарши курашиш бўйича республика

идоралараро
комиссияси томонидан 30.08.2019 йилда тасдиқланган.
Йўл харитаси 7 та бўлим ва 46 та банддан иборат:
– умумий чора-тадбирлар;
– қабул жараёни;
– талабалар билимини баҳолаш;
– ўқишни кўчириш ва нострификация;
– ОТМларни такомиллаштириш,
– ўқитувчилар ижтимоий ҳимояси;
– бюджет маблағларидан мақсадли фойдаланиш

28.

Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашишга оид давлат
сиёсатининг устувор йўналишлари
1
• Давлат хизмати тизими, унинг мақсадлари ва вазифаларини тубдан такомиллаштириш
2
• Тадбиркорликнинг ривожланиши учун ҳуқуқий чекловларни ва ташкилий тўсиқларни олиб
ташлаш
3
• Давлат хизматларини тақдим этиш ва маъмурий тартиб-таомилларни тартибга солишнинг
ҳуқуқий ва институционал асосларини такомиллаштириш
4
• Маъмурий ислоҳотларни амалга ошириш, давлат такомиллаштириш органларининг
вазифаларини такомиллаштириш давлатга тегишли бўлмаган функцияларни хусусий
• секторга ўтказиш
5
• Коррупцияга қарши кураш соҳасида суд ва ҳуқуқни мухофаза қилиш органларининг мақсадлари, вазифалари
ва функцияларини такомиллаштириш
6
• Давлат органлари, жамоат ва фуқаролик жамияти институтлари ўртасида алоқа
• тизимини йўлга қўйиш
7
• Кадрлар тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш тизимини такомиллаштириш,
юқори аҳлоқий меъёрларни шакллантириш

29.

Олий таълим тизимида коррупцияга қарши курашиш тизимини янада
такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-5729- сон Фармони
Мазмуни ва моҳияти
ОТМ да коррупцияни олдини олиш борасида қабул қилинган хужжатлар:
• Ўзбекистон Республикасининг 1997 йил 29 августдаги “Таълим тўғрисида”ги Қонуни
• Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги “Ўзбекистон
Республикасини янада ривожлантириш бўйича ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”ги
ПФ- 4947-сонли Фармони
• Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 8 октябрдаги “Ўзбекистон
Республикаси Олий таълим тизимини 2030 йилгача ривожлантириш концепциясини
тасдиқлаш тўғрисида”ги ПФ-5847-сонли Фармони
• Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 5 июндаги “Олий таълим
муассасаларида таълим сифатини ошириш ва уларнинг мамлакатда амалга
оширилаётган кенг қамровли ислоҳотларда фаол иштирокини таъминлаш бўйича
қўшимча чора- тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-3775-сонли Қарори
• Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 11 июндаги “Олий ва ўрта махсус
таълим соҳасида бошқарувни ислоҳ қилиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-5763сонли Фармонида

30.

Олий таълим тизимида коррупцияга қарши курашиш тизимини
такомиллаштириш ва “Коррупциясиз соҳа” лойихасини амалга
ошириш йўл харитасининг мазмун ва моҳияти
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 27 майдаги “Ўзбекистон
Республикасида коррупцияга қарши курашиш тизимини янада такомиллаштириш
чора-тадбирлари тўғрисида” ПФ-5729-сонли Фармони асосида 2019 йил 1
августдан бошлаб эксперимент тариқасида олий таълим соҳасида “коррупциясиз
соҳа” лойиҳаси амалга оширилиши бошланди
– Олий таълим “Коррупциясиз соҳа” лойиҳасини амалга ошириш бўйича Йўл
харитаси Коррупцияга қарши курашиш бўйича республика идоралараро
комиссияси томонидан 30.08.2019 йилда тасдиқланган.
Йўл харитаси 7 та бўлим ва 46 та банддан иборат:
– умумий чора-тадбирлар;
– қабул жараёни;
– талабалар билимини баҳолаш;
– ўқишни кўчириш ва нострификация;
– ОТМларни такомиллаштириш,
– ўқитувчилар ижтимоий ҳимояси;
– бюджет маблағларидан мақсадли фойдаланиш

31. I. Олий таълим соҳасида коррупцияга қарши курашиш бўйича умумий ташкилий-амалий чора-тадбирлар

1.Коррупция хавф-хатарларини аниқлаш ва баҳолаш;
2. Коррупцияга оид нормаларни аниқлаш ва бартараф этиш;
3. Жамоатчилик назоратини кучайтириш механизмларини
яратиш;
4. Коррупцияга қарши рейтингни жорий қилиш;
5. Олий таълимда очиқлигини ва шаффофлигини таъминлаш;
6. Намунавий касб-одобномаси ишлаб чиқиш;
7. Ходимларнинг коррупцияга қарши курашишда малакасини
ошириш;
8. “Комплаенс назорат” (compliance control) тизимини жорий
этиш.

32. II. Олий таълим муассасаларига қабул жараёни

Кириш синовларини ўтказиш жараёнини шаффоф,
очиқлик
принципларини
жорий
этиш
орқали
такомиллаштириш;
2. Ягона давлат имтиҳонини ўтказиш тизимини ўрганиш;
3. Ўқишга қабул қилишни расмийлаштиришни ва бошқа
тартиб-таомилларини такомиллаштириш;
4. ДТМ иш фаолиятининг шаффофлигини ошириш;
5.
ЎҚҚ бўйича Давлат комиссияси фаолиятини
такомиллаштириш;
6. ЎҚҚ жараёнида имтиёзлардан фойдаланиш ҳуқуқларини
тартибга солувчи НҲҲларни қайта кўриш;
7. Хорижий тажриба таҳлили асосида қабул жараёни
иштирокчиларининг жавобгарлигини жорий қилиш.
1.

33.

III. Таълим бериш ва талабалар билимини баҳолаш
жараёнини такомиллаштириш
1.Талабалар билимини назорат қилиш ва баҳолаш тизимини
такомиллаштириш;
2. Талабаларнинг баҳоланиши ва ўзлаштириш кўрсаткичларини
ҳисобга олишнинг электрон тизимини жорий этиш;
3. Талабалар орасида коррупцияга оид ҳолатлар юзасидан онлайн
сўровномалар ўтказиб бориш;
4. Таълим сифатини назорат қилиш бўлимлари ходимларининг
мустақиллигини ошириш;
5. Талабаларга стипендия
такомиллаштириш;
тайинлаш
ва
тўлаш
тизимини

34.

III. Таълим бериш ва талабалар билимини баҳолаш
жараёнини такомиллаштириш
6. “Электрон университет” лойиҳаси доирасида ўқув жараёнини
электронлаштиришни жадаллаштириш;
7. Ёшлар иттифоқи томонидан тўлов-шартномасининг 35% миқдорини
тўлаш жараёнининг шаффофлигини таъминлаш;
8. Якуний давлат аттестация имтиҳонлари жараёнининг шаффофлигини
таъминлаш;
9. Якуний давлат аттестацияси комиссияси аъзолари таркибини
такомиллаштириш;
10. Магистрлик диссертацияси ва битирув малакавий ишларда плагиатга
йўл қўймаслик ва холис тақриз берилишини таъминлаш.

35.

IV. Ўқишни кўчириш, ўқишга тиклаш, хорижий таълим олганлик тўғрисидаги ҳужжатларни
нострификация қилиш ҳамда таълим ташкилотларини аттестация ва давлатш ва давлат
аккредитациясидан ўтказиш
1.Аризаларини қабул қилиш, кўриб чиқиш ва қарор қабул қилиш жараёнлари шаффофлигини
таъминлаш, ўқишга тиклашни соддалаштириш, бунда ОТМларнинг ҳуқуқларини
кенгайтириш;
2. Илмий даража ҳақидаги дипломларни нострификациялашни тўғридан-тўғри (махсус
синовларсиз) амалга ошириш асосларини яратиш, ушбу жараённи соддалаштириш ва
бюрократик тўсиқларни олиб ташлаш, комиссиялар сонини қисқартириш.
V. Олий таълим муассасалари фаолиятини такомиллаштириш
1. Кадрлар тайёрлаш миллий дастури янги лойиҳасини ишлаб чиқиш;
2. Таълим тизимида олий таълимнинг функциясини аниқ белгилаш;
3. ОТМ замонавий структурасини яратиш;
4. Фаолиятда соф академик-ижодий муҳитни шакллантириш;
5. Олий таълим тизимини босқичма-босқич рақамлаштириш;
6. ОТМдаги жамоатчилик кенгашларини шакллантириш механизмларини
ишлаб чиқиш;
7. Ички аудит механизмини ишлаб чиқиш;
8. Ўқитувчилар фаолиятининг сифат ва самарадорлигини баҳолашнинг рейтинг тизимини такомиллаштириш;
9. ОТМларда ўтказиладиган текширишлар тартибини соддалаштириш;
10. Нодавлат олий таълим ташкилотлари фаолиятини лицензиялаш ва баҳолаш ишларини такомиллаштириш;
11. Олий ўқув юртидан кейинги таълим тизимини мониторингини рақамлаштириш;
12. Вазирликнинг Бош илмий методик маркази фаолиятини такомиллаштириш.

36.

VI. Профессор-ўқитувчиларнинг ижтимоий ҳимояси ҳамда
уларга қўйиладиган талабларни такомиллаштириш
1.Профессор-ўқитувчиларни танлов асосида ишга қабул қилиш тизимини такомиллаштириш;
2. Олий таълим муассасаси профессор-ўқитувчилари малакасини ошириш тизимини такомиллаштириш;
3. Хорижий тажрибани ўрганиш асосида профессор-ўқитувчиларнинг ижтимоий ҳимоясини кучайтириш механизмларини
жорий этиш;
4. Олий таълим муассасалари профессор-ўқитувчиларининг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида ассоциация
ташкил этиш.
VII. Таълим тизимида бюджет маблағларининг мақсадли
сарфланишини таъминлаш
1. Бош ҳисобчи муовини - аудитор лавозимини ички аудитор сифатида тўғридантўғри биринчи раҳбар бўйсунувига ўтказиш;
2. Ички аудит ва молиявий назорат бошқармасининг масофадан туриб
профилактика ва назорат тадбирларини олиб бориш тизимини такомиллаштириш;
3. Бюджетдан ташқари маблағларни ишлаб топиш ва улардан фойдаланишда
ОТМларининг мустақиллигини ошириш.

37. Жамият тараққиётини олдиндан кўра билиш инсон инсон оқилона фаолиятининг зарур шарти.

Жамиятни илмий билиш ва бошқаришда
унда содир бўлаётган жараёнлар тараққиёт
оқибатини олдиндан кўра билиш катта
аҳамият
касб
этади.
Инсон
ўзининг
келажагини таҳмин ва гумонларга асосланиб
эмас, балки фан ва амалиётнинг чуқур илмий
хулосаларига асосланиб билиб олади. Фан ва
амалиёт – келажакни олдиндан кўра
билишнинг энг асосий қуролидир

38. Хозирги замон фанида жамият тараққиёти қонунларини олдиндан кўра билишнинг қуйидаги усуллари мавжуд:

1
2
3
• Экстрополяция (муайян шароитда рўй берадиган қонуниятларни
хозирги давр ва келажакка мослаш);
• Тарихий аналогия (Ўтмиш ходисаларига қараб хулоса чиқариш);
• Моделлаштириш (Табиий ва ижтимоий ходисаларни компютер
орқали намуналаштириш)
• Эксперементал бахолаш (Илмий хулосаларга таяниш)
4

39.

ZARMED UNIVERSITETI IJTIMOIY FANLAR FAKULTETI
E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!
FA L S A FA
39