Хилола_Ҳомиладорликда_гипертензив_ҳолатлар

1. ТОШКЕНТ ДАВЛАТ ТИББИЁТ УНИВЕРСИТЕТИ

Акушерлик ва гинекология, болалар
гинекологияси
Ҳомиладорликда гипертензив ҳолатлар. Преэклампсия.
Эклампсия. Клиник кечиши. Олиб бориш тактикаси.
Эклампсия шошилинч тиббий ёрдам
Джамилова Х.А (PhD)
Илмий рахбар, (D.Sc),
Профессор. Б.Б Курбанов

2. АСОСИЙ ҚОИДАЛАР

• Преэклампсия — ҳомиладорликнинг 20-ҳафтасидан кейин
ривожланган, артериал қон босимининг ошиши (систолик қон босими
≥140 мм сим. уст. ёки диастолик қон босими >90 мм сим. уст.) ва
протеинурия, шишлар ёки уларнинг иккаласи бир вақтда кузатилиши
билан тавсифланадиган ҳолат.
• Оғир преэклампсия қуйидаги белгилар мавжуд бўлганда
ташхисланади: оғир даражадаги гипертензия, яққол протеинурия,
олигурия, ўпка шиши, церебрал бузилишлар ёки кўришнинг бузилиши,
жигар функциясининг бузилиши, эпигастрий соҳасида ёки қориннинг ўнг
юқори квадрантида оғриқ, тромбоцитопения ёки ҳомила ўсишининг
кечикиши (7-5-жадвалга қаранг).
• Тутқаноқларнинг олдини олиш ва ҳомилани тезкор туғдириш — оғир
преэклампсияни олиб боришнинг асосий тамойилларидир.
• Гипертензияни даволаш, одатда, диастолик қон босими 105–110 мм
сим. уст.дан юқори бўлганда бошланади. Бу бош мия ичига қон қуйилиши
ва плацентанинг муддатидан олдин кўчиши каби асоратларнинг олдини
олиш мақсадида амалга оширилади.
• Магний сульфат оғир преэклампсияли беморларда тутқаноқларнинг
олдини олиш учун анъанавий равишда тавсия этилади.
• Экламптик тутқаноқларни даволашда ҳам биринчи танлов препарати
— магний сульфат ҳисобланади.
• Бошқа тутқаноққа қарши препаратлар (масалан, фенитоин ва
бензодиазепинлар) одатда иккинчи қатор препаратлар сифатида
қўлланилади.
ССВ: Даволаш-профилактика муассасалари янгиланган миллий клиник протокол ва стандартлар асосида
2025-01-10 09:20:00

3. Машғулотнинг мақсади ва муаммолар.

• Гипертензия — систолик қон босимининг 140 мм симоб
устунига ёки ундан юқори, ёки диастолик қон босимининг
90 мм симоб устунига ёки ундан юқори бўлиши билан
белгиланади.
Преэклампсия — ҳомиладорлик туфайли юзага келган
гипертензияга протеинурия қўшилиши билан
ташхисланади.
5–8% ҳомиладорликни асоратлантиради ва
ҳомиладорликнинг 20-ҳафтасидан кейинги оналар ўлими
сабаблари орасида иккинчи ўринда туради.
Патофизиологик ўзгаришлар юрак-қон томир тизимига
салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Бачадон-плацентар қон
оқими ҳам бузилиши мумкин, бу эса ҳомила ва янги
туғилган чақалоқда турли асоратларга, жумладан ўлимга
олиб келиши мумкин.
Эклампсия — преэклампсияси бўлган аёлда биринчи марта
ривожланган катта тутқаноқ хуружи ҳисобланади.

4. ПРЕЭКЛАМПСИЯ ПАТОФИЗИОЛОГИЯСИ:

• простациклин ва тромбоксан ўртасидаги мувозанатнинг бузилиши;
• иммунологик ўзгаришлар;
• қон томирларнинг вазоактив моддаларга юқори реактивлиги;
• юрак чиқиш ҳажмининг гипердинамик ошиши;
• плацентанинг патологик бирикиши;
• ангиотензиноген генидаги генетик вариантлар киради.
Преэклампсия учун энг муҳим хавф омилларига биринчи
ҳомиладорликларда преэклампсия кузатилганлиги киради.
ҳомиладорлик
ёки
аввалги
Аввалги ҳомиладорликларида преэклампсия кузатилмаган кўп туғувчи аёлларда преэклампсия
камдан-кам ҳолларда учрайди. Бундан мустасно ҳолат — аввалги ҳомиладорлик бошқа жинсий
ҳамкордан бўлган вазиятдир.
Преэклампсияни умумлашган тизимли вазоспазм натижасида ривожланадиган патологик жараён
сифатида қараш мумкин.
Вазоспазм тўқималарда ишемияни келтириб чиқаради ва ушбу касалликка хос бўлган турли кўп
аъзоли (полиорган) патологик ўзгаришлар ривожланишига олиб келади.

5.

ҲОМИЛАДОРЛИК БИЛАН БОҒЛИҚ ОҒИР ГИПЕРТЕНЗИЯНИНГ АСОРАТЛАРИ
Юрак-қон томир тизими:
• оғир даражадаги артериал гипертензия;
• ўпка шиши.
Буйраклар:
• олигурия;
• буйрак етишмовчилиги.
Гематологик асоратлар:
• гемолиз;
• тромбоцитопения;
• диссеминацияланган томир ичида қон ивиши (ДВС-синдром).
Неврологик асоратлар:
• эклампсия; • бош мия шиши;
• бош мия ичига қон қуйилиши;
• амавроз (кўришнинг кескин ёки тўлиқ йўқолиши).
Жигар билан боғлиқ асоратлар:
• гепатоцеллюляр дисфункция (жигар ҳужайралари функциясининг
бузилиши);
• жигарнинг ёрилиши.
Бачадон-плацентар асоратлар:
• ПОНРП — нормал жойлашган плацентанинг муддатидан олдин
кўчиши; • ҳомила ўсиши ва ривожланишининг кечикиши;
• ҳомила дистресси; • антенатал ҳомила ўлими.

6.

Преэклампсиянинг диагностик мезонлари
Гипертензия:
ҳомиладорликнинг 20ҳафтасидан кейин илгари
артериал қон босими нормал
бўлган аёлда ривожланган:
• систолик артериал қон
босими ≥140 мм симоб устуни,
ёки
• диастолик артериал қон
босими ≥90 мм симоб устуни.
• Протеинурия: 24 соатлик
сийдик намунасида ≥300 мг
оқсил аниқланиши.
• Шишлар: умумий
(генерализацияланган)
шишлар ёки бир ҳафтада
2,2 кг дан ортиқ вазн
ортиши.
УЗИ ва
допплерометрия

7. Оғир преэклампсиянинг диагностик мезонлари

• Артериал қон
босими: систолик
АБ ≥160 мм сим.
уст. ёки диастолик
АБ ≥110 мм сим.
уст.
• Протеинурия: суткалик
сийдик намунасида >5000
мг
• Олигурия: 24 соат
давомида 500 мл дан кам
сийдик ажралиши.
• Церебрал бузилишлар ёки кўришнинг
бузилиши.
• Ўпка шиши ёки цианоз.
• Эпигастрий соҳасида ёки қориннинг
ўнг юқори квадрантида оғриқ.
• Жигар функциясининг бузилиши.
• Тромбоцитопения — қонда
тромбоцитлар миқдорининг камайиши.
• Ҳомила ўсишининг секинлашиши
(ривожланишдан ортда қолиши).

8. HELLP-синдром

• H — Hemolysis —
гемолиз;
Гемолиз одатда анемия
билан бирга кечмайди,
чунки преэклампсияда қон
плазмаси ҳажми
эритроцитлар ҳажмига
нисбатан кўпроқ даражада
камайиши мумкин
• EL — Elevated Liver
enzymes — жигар
ферментлари
миқдорининг
ошиши;
• LP — Low Platelets
— тромбоцитлар
миқдорининг
камайиши.
HELLP-синдромда АСТ
ва АЛТ одатда 500 ЕД/л
дан паст бўлади.
Тромбоцитопения
тромбоцитлар сонининг
100 000/мм³ дан
камайиши сифатида
белгиланади.

9.

ПРЕЭКЛАМПСИЯДА ЛАБОРАТОР ТЕКШИРУВЛАР
• умумий қон
таҳлили
•Тромбоцитлар
миқдорини
аниқлаш
• Жигар функциясини
АСТ, АЛТ
текшириш
• Буйрак функциясини креатинин, қон мочевина
азоти ,сийдик кислотаси
текшириш
• Қон гуруҳини аниқлаш
ва антителоларга
скрининг
• Умумий сийдик
таҳлили ва сийдик
микроскопияси

10.

ҲОМИЛА ҲОЛАТИНИ БАҲОЛАШ
• Но-стресс тест (NST): ҳомиланинг юрак
уриш частотаси паттерни
кардиотокография ёрдамида баҳоланади.
Окситоцинли
провокацион тест
Биофизик профил (BPP)
• Ультратовуш текшируви
(УТТ):
• ҳомилалар сони;
• ҳомиланинг анатомик
тузилиши;
• ҳомиланинг биометрик
кўрсаткичлари;
• плацентанинг жойлашуви;
• амниотик суюқлик
миқдори;
• бошқа аниқланиши мумкин
бўлган кўрсаткичлар
баҳоланади.
• Амниоцентез: амниотик
суюқлик намунаси қорин
девори орқали, ультратовуш
назорати остида аспирация
йўли билан олинади ва
ҳомила ўпкаларининг етуклик
даражасини баҳолаш учун
текширилади.
Хомиланинг ҳолати реал вақт
режимида ультратовуш
текшируви орқали
баҳоланади.
Бунда:
• ҳомила тонуси;
• ҳомиланинг
ҳаракатчанлиги;
• ҳомиланинг нафас
ҳаракатлари;
• амниотик суюқлик (ҳомила
олди суви) миқдори
аниқланади.

11.

Туғруқга кўрсатмалар
Ҳомиладорлик муддатини аниқ белгилаш муҳим аҳамиятга эга, чунки преэклампсия
билан ҳомиладор аёлларни олиб бориш тактикаси, аввало, ҳомиланинг етуклиги
(гестацион ёши), она ҳолати (енгил ёки оғир преэклампсия) ва ҳомила ҳолатига
(масалан, биофизик тест натижалари) асосан белгиланади.
тахминий туғруқ санаси охирги нормал ҳайз циклининг
биринчи кунидан ҳисоблаб аниқланади.
Гестацион ёшни аниқлашга ёрдам берадиган барча маълумотларни тўплаш муҳим.
Буларга қуйидагилар киради:
• ҳомиладорликка биринчи марта ижобий тест олинган сана;
• ҳомила юрак уришлари биринчи марта эшитилган сана (одатда, 10-ҳафтада
допплерография ёрдамида, ёки 19-ҳафтада фетоскоп ёрдамида);
• айниқса, ҳомиладорликнинг эрта муддатларида ўтказилган акушерлик биометрик
текширувлари (УЗИ маълумотлари).

12.

Туғруқга кўрсатмалар (Оғир преэкламсия)
Оғир преэклампсияда эса аксарият
ҳолларда энг мақбул тактика —
туғдиришдир, ҳатто ҳомиладорлик
муддати жуда кичик бўлган тақдирда
ҳам.
Бундай ҳолатларда даволашни учинчи
даражали перинатал марказларда
олиб бориш мақсадга мувофиқ.
Бундай марказларда тажрибали
перинатологлар ва тегишли неонатал
хизматлар мавжуд бўлади

13.

ЭКЛАМПСИЯ
Ҳомиладор, туғруқдан кейинги ёки туғруқ жараёнидаги
аёлда биринчи марта пайдо бўлган тутқаноқлар
кузатилса, бошқа сабаблар билан боғлиқлиги
исботланмагунча, ушбу ҳолатни эклампсия деб қабул
қилиш лозим.
Экламптик тутқаноқлардан олдин бош оғриғи,
кўришнинг бузилиши ёки кўриш ўткирлигининг
пасайиши кузатилиши мумкин. Экламптик тутқаноқлар
ўчоқли (фокал) ёки генерализацияланган тонико-клоник
кўринишида бўлиши мумкин.
Тутқаноқ бир марта кузатилади, бир дақиқадан кам
давом этади ва магний сульфатни томир ичига юбориш
билан бартараф этилади

14.

ЭКЛАМПСИЯДА БЕМОРНИ ОЛИБ БОРИШ ТАКТИКАСИ
АСОРАТЛАРНИНГ ОЛДИНИ ОЛИШ Нафас олиш ва оксигенацияни таъминлаш
Экламптик тутқаноқларни даволашда онада етарли вентиляция ва
оксигенацияни таъминлаш муҳим.
• Доимий пульсоксиметрия ўтказилади.
• Юз ниқоби орқали кислород берилади.
• Она қонидаги кислород сатурацияси 90%дан юқори, туғдирилмаган
беморларда эса имконият бўлса 95%дан юқори даражада сақланиши
керак.
• Ишончли веноз кириш йўли таъминланади.
Диурезни аниқ мониторинг қилиш мақсадида сийдик қопига катетер
қўйилади.
Шундан сўнг магний сульфат инфузияси 2 г/соат тезликда давом
эттирилади.
Тутқаноқ фаоллиги давом этса, қўшимча 2 г магний сульфатни 15 дақиқа
давомида томир ичига юбориш мумкин.

15.

МАГНИЙ ИНТОКСИКАЦИЯСИ БЕЛГИЛАРИ:
• нутқнинг бузилиши;
• мушак кучсизлиги;
• арефлексия;
• артериал гипотензия;
• нафас фаолиятининг сусайиши;
• юрак фаолиятининг депрессияси.
Агар нафас олиш сусайиши юз ниқоби
орқали кислород бериш билан адекват
оксигенацияга эришиш имконини
бермаса, эндотрахеал интубация ва
сунъий ўпка вентиляцияси талаб
этилади.

16.

МАГНИЙ ИНТОКСИКАЦИЯСИ БЕЛГИЛАРИ:
Магний интоксикациясига шубҳа қилинганда 10 мл 10%
кальций глюконати ёки кальций хлориди эритмаси 5
дақиқа давомида томир ичига юборилади.
Кальций магний таъсирини рақобатли равишда
сусайтиради, аммо бу таъсир вақтинчалик бўлиши
мумкин. Шунинг учун организмдан магний
чиқарилишини кучайтириш зарур. Магний
экскрециясини кристаллоид эритмаларни фуросемид
билан биргаликда томир ичига юбориш орқали
ошириш мумкин.
Бундай ҳолатларда доимий электрокардиографик
мониторинг тавсия этилади.

17.

ҲОМИЛА ҲОЛАТИНИ МОНИТОРИНГ ҚИЛИШ
Ҳомила мониторингини имкон қадар эрта бошлаш
керак, чунки онадаги тутқаноқлар вақтида ҳомила
брадикардияси типик асоратлардан бири ҳисобланади.
Онадаги тутқаноқлар тўхтатилиб, нафас олиш ва қон
айланиши барқарорлаштирилгандан сўнг, ҳомиланинг
юрак уриш частотаси одатда меъёрий ҳолатга қайтади.

18.

ТУТҚАНОҚЛАРНИНГ ҚАЙТА КУЗАТИЛИШИ
Магний сульфатни томир ичига юборгандан кейин
тутқаноқларнинг қайта такрорланиши ва
эпилептик статус одатий ҳолат эмас, аммо улар
она ва ҳомила учун жиддий хавф туғдиради.
Артериал гипертензияни томир ичига
юбориладиган антигипертензив препаратлар,
масалан, гидралазин ёки лабеталол билан
назорат қилиш зарур.
Тутқаноқ фаоллигининг давом этиши мия ичига
қон қуйилиши каби оғир асоратлар хавфини
оширади.

19.

АНТИКОНВУЛЬСАНТ ПРЕПАРАТЛАР
Фенитоин, барбитуратлар ёки бензодиазепинлар
қўлланилиши мумкин. Бунда онада адекват
вентиляцияни таъминлашга алоҳида эътибор
қаратилади.
Лоразепам ва бошқа барбитуратларни қўллаш
янги туғилган чақалоқда нафас олиш
фаолиятининг сусайишига олиб келиши мумкин.
Акушерлар томонидан экламптик тутқаноқларни
даволашда магний сульфат биринчи танлов
препарати сифатида деярли универсал тарзда
қабул қилинган.

20.

МАРКАЗИЙ ГЕМОДИНАМИК МОНИТОРИНГ
Марказий гемодинамик мониторингни талаб қилиши мумкин
бўлган клиник ҳолатларга қуйидагилар киради:
• оғир юрак касалликлари;
• оғир буйрак касалликлари;
• ўпка шиши;
• даволашга жавоб бермайдиган (рефрактер) артериал
гипертензия;
• даволашга жавоб бермайдиган (рефрактер) олигурия.

21.

ПРЕЭКЛАМПСИЯ–ЭКЛАМПСИЯДА АНТИГИПЕРТЕНЗИВ ТЕРАПИЯ
• Гидралазин: 5–10 мг вена ичига (в/в) ҳар 15–20 дақиқада, керакли клиник
самарага эришилгунга қадар юборилади.
• Лабеталол: 20 мг вена ичига болюс тарзида юборилади. Агар 10 дақиқа ичида
самара кузатилмаса, 40 мг юборилади; кейинчалик ҳар 10 дақиқада 80 мг дан,
умумий доза 220 мг га етгунга қадар юборилади.

22.

АКУШЕРЛИК ТАВСИЯЛАР
Уч хил тактик вариант танланиши мумкин:
1. Уйига жавоб бериш;
2. Кузатув мақсадида госпитализация қилиш;
3. Туғдириш мақсадида госпитализация қилиш.
Муддатидан олдинги ҳомиладорликда ташхисланган
енгил преэклампсия ҳолатида, бемор маълум муддат
шифохонада кузатилгандан сўнг, уни уйига жавоб бериш
мумкин. Бунда ётоқ режимига риоя қилиш, акушерлик
кузатувини давом эттириш ва қайта кўрик санасини
белгилаш бўйича тавсиялар берилади.
Преэклампсиянинг оғирлик даражаси бўйича саволлар
сақланиб қолса ёки ҳомиланинг ҳолати юзасидан шубҳа
мавжуд бўлса, госпитализация қилиш мажбурий
ҳисобланади. Чунки фақат стационар шароитда зарур
бўлган муддат давомида бемор ва ҳомила ҳолатини
тегишли даражада мониторинг қилиш имкони мавжуд.
Туғдириш тўғрисидаги қарор кўплаб омилларга боғлиқ
бўлиб, улар қаторига ҳомиладорлик муддати, ҳомиланинг
етуклик даражаси, ҳомила ва онанинг умумий ҳолати
киради.

23.

БЕМОРНИ УЙГА ЖАВОБ БЕРИШ БЎЙИЧА ТАВСИЯЛАР
Она томонидан:
Енгил преэклампсияга шубҳа қилинган ва стационардан
уйга жавоб берилаётган беморга ётоқ тартибига риоя
қилиш ҳамда қуйидаги симптомлар пайдо бўлган тақдирда
зудлик билан даволовчи шифокор билан боғланиш
зарурлиги тушунтирилиши керак:
• бош оғриғи;
• кўриш майдонининг торрайиши ёки кўришнинг
бузилиши;
• қорин соҳасида оғриқ;
• жинсий йўллардан қонли ажралмалар келиши;
• ҳомила ҳаракатларининг камайиши ёки сусайиши.
Ҳомила томонидан:
• туғруқ фаолиятининг бошланиш хавфи;
• ҳомиланинг ўта оғир ҳолати;
• зудлик билан тиббий аралашувни талаб қиладиган
бошқа ҳолатлар.
• оғир, назорат қилиб бўлмайдиган артериал гипертензия;
• дарҳол стабилизацияни талаб қиладиган оғир клиник
ҳолатлар.

24.

• Эътиборингиз учун рахмат