Himiyalyq_elementter_zhai_zhane_kurdeli_zattar_7_synyp

1.

H
ХИМИЯЛЫҚ
ЭЛЕМЕНТТЕР
O
H
Жай және күрделі заттар
C
7-сынып • Оқу презентациясы
O
O
Атомдардан заттарға дейінгі қызықты саяхат
01

2.

Сабақтың мақсаты
Сабақ соңында оқушы:
1
Химиялық элемент
2
ұғымын түсіндіреді және таңбасын таниды.
3
Күрделі зат
әртүрлі элемент атомдарынан түзілетінін
түсіндіреді.
Жаратылыстану • 7-сынып
Жай зат
құрамындағы атом түрін анықтайды.
4
Жіктеу
заттарды формуласы бойынша ажыратады.
02

3.

1. Химиялық элемент дегеніміз не?
Негізгі ұғымды атом моделінің көмегімен түсінейік
Химиялық элемент – ядро заряды
бірдей атомдардың белгілі бір түрі.
Мысалдар
• Сутек – H
• Оттек – O
• Көміртек – C
• Темір – Fe
+
e
e
e
Атомның шартты сызбасы
Жаратылыстану • 7-сынып
• Мыс – Cu
Элемент атауы мен таңбасы периодтық кестеде
беріледі.
03

4.

2. Химиялық элементтердің таңбалары
Бір немесе екі әріппен жазылады: бірінші әріп – бас, екіншісі – кіші
H
O
C
N
Сутек
Оттек
Көміртек
Азот
Fe
Cu
Na
Cl
Темір
Мыс
Натрий
Хлор
Есте сақта: Fe – темір, Cu – мыс, Na – натрий. Таңбалар латын әріптерімен жазылады.
Жаратылыстану • 7-сынып
04

5.

3. Жай заттар
Жай заттың құрамы бір ғана химиялық элементтің атомдарынан тұрады.
Оттек молекуласы – O₂
O
O
Жай заттардың мысалдары
H₂
H₂
Сутек
N₂
N₂
Азот
Fe
Fe
Темір
S
S
Күкірт
Екі атом да – оттек атомы
Басқа мысалдар: H₂, N₂, Fe, S₈
Жаратылыстану • 7-сынып
05

6.

4. Күрделі заттар
Күрделі заттың құрамында екі немесе одан да көп химиялық элементтің атомдары болады.
Су молекуласы – H₂O
H
H
Күрделі заттардың мысалдары
H₂O
Су
CO₂
Көмірқышқыл газы
NaCl
Ас тұзы
NH₃
Аммиак
O
2 сутек атомы + 1 оттек атомы
Жаратылыстану • 7-сынып
06

7.

5. Жай және күрделі заттарды салыстыру
O
ЖАЙ ЗАТ
КҮРДЕЛІ ЗАТ
Бір элемент атомдары
Әртүрлі элемент атомдары
O
O
O
Мысал: O₂, H₂, Fe, S
H
O
H
Мысал: H₂O, CO₂, NaCl
Ескерту: жай зат пен химиялық элемент – бірдей ұғым емес. Элемент атом түрін, ал жай зат нақты затты білдіреді.
Жаратылыстану • 7-сынып
07

8.

6. Химиялық формуланы қалай оқимыз?
Индекс – элемент таңбасының төменгі оң жағындағы сан. Ол атом санын көрсетеді.
H₂O
CO₂
H – сутек, O – оттек
C – көміртек, O – оттек
₂ – екі сутек атомы
C – 1 атом
O таңбасында индекс жоқ, демек 1
атом
O₂ – 2 атом
Индекс жазылмаса, атом саны 1-ге тең.
Жаратылыстану • 7-сынып
08

9.

7. Білімді бекіту: заттарды жікте
Формулаға қарап, жай немесе күрделі зат екенін анықта.
O₂
H₂O
Fe
Жай зат
Күрделі зат
Жай зат
CO₂
N₂
NaCl
Күрделі зат
Жай зат
Күрделі зат
Жұппен жұмыс: әр таңдауыңды формуладағы элемент түрлерінің саны арқылы дәлелде.
Жаратылыстану • 7-сынып
09

10.

8. Практикалық тапсырмалар
Жеке орында. Соңынан жауаптарыңды тексер.
• 1) Элемент таңбаларын ата: H, O, Fe, Cu.
Есте сақта!
• 2) Жай заттарды тап: O₂, H₂O, N₂, CO₂, Fe.
• 3) Күрделі заттарды тап: NaCl, S, H₂, NH₃.
• 4) H₂O құрамындағы әр элемент атомдарының санын жаз.
• 5) CO₂ құрамындағы элементтерді ата.
Бір элемент атомдары → жай
зат
Әртүрлі элемент атомдары
→ күрделі зат
Формуладағы әріптерге назар аудар!
Жаратылыстану • 7-сынып
10

11.

9. Тапсырмалардың жауаптары
Өзін-өзі бағалау және дескрипторлар
Жауаптары
Дескрипторлар
• 1) H – сутек; O – оттек; Fe – темір; Cu – мыс.
• Элемент таңбаларын дұрыс атайды – 4 балл.
• 2) O₂, N₂, Fe.
• Жай заттарды ажыратады – 2 балл.
• 3) NaCl, NH₃.
• Күрделі заттарды ажыратады – 2 балл.
• 4) H₂O: 2 сутек, 1 оттек атомы.
• 5) CO₂: көміртек және оттек.
• Формуладағы атом санын анықтайды – 2
балл.
Барлығы: 10 балл
Жаратылыстану • 7-сынып
11

12.

ҚОРЫТЫНДЫ
1
Химиялық элемент – атомдардың белгілі бір түрі.
2
Жай зат – бір элемент атомдарынан тұрады.
3
Күрделі зат – екі немесе одан көп элемент атомдарынан тұрады.
4
Формуладағы индекс атом санын көрсетеді.
Шығу билеті: O₂, H₂O, Fe, CO₂ заттарын екі топқа бөліп, біреуін түсіндір.
НАЗАРЛАРЫҢЫЗҒА РАҚМЕТ!
12