Похожие презентации:
Аминокислоталар алмашинувининг умумий йўллари
1.
Аминокислоталар алмашинувинингумумий йўллари
2.
Режа:1. Аминокислоталарнинг таснифи, тузилиши, хоссалари.
2.
Аминокислоталар
алмашинувининг
умумий
реакциялари:
трансаминланиш реакциялари, бевосита ва билвосита дезаминланиш,
декарбоксилланиш, тўқималарнинг хоссалари. В6 витаминининг роли.
3. Аминокислоталарнинг азотсиз қолдиқларидан фойдаланиш:
глюконеогенез, кетогенез, ЦТК га киритиш йўллари.
4. Аммиакни ишлатиш ва зарарсизлантириш реакциялари: глутамин,
аспарагин, мочевина ҳосил бўлиши.
5. Орнитин циклининг аминокислоталар алмашинуви ва энергия
алмашинуви билан боғлиқлиги.
6. Орнитин цикли ферментларининг етишмовчилиги, унинг сабаблари ва
оқибатлари. Аммиакнинг токсиклиги, метаболик ва клиник оқибатлари.
3.
АминокислоталарАминокислоталар – макромолекулалар – оқсилларнинг қурилиш блоклари
ҳисобланади. Тузилишига кўра улар органик карбон кислоталар бўлиб, уларда
камида битта водород атоми аминогуруҳ билан алмашинган.
Классификацияси
1. Аминокислоталарнинг ҳолатига қараб α, β, γ ва бошқа аминокислоталар
бир-биридан ажратилади. α-Нокислоталар сутэмизувчилар организми учун энг
фаол ҳисобланади.
2. Шифокорлар учун энг қизиқарли тасниф аминокислоталарнинг оқсил
синтезидаги иштирокига асосланган: протеиноген (20 АК) ва протеиноген
бўлмаган (тахминан 40 АК).
Протеиноген аминокислоталар мисолида қўшимча таснифлаш усулларини
кўрсатиш мумкин:
ён радикалларнинг тузилишига кўра – қутбсиз (алифатик, ароматик) ва қутбли
(зарядланмаган, манфий ва мусбат зарядланган);
Электрокимёвий – кислота-асос хоссаларига кўра нейтрал (кўпчилик),
кислотали (асп, глу) ва асосли (лиз, арг, гис) аминокислоталарга бўлинади.
4.
АминокислоталарАминокислоталар (АК) –CООН ва -N2 бўлган органик бирикмалардир.
Деярли барча АК хирал атомига ва оптик изомерияга эга. Одамларда Lаминокислоталар мавжуд.
Ҳаммаси бўлиб АК нинг 300 га яқин тури маълум, инсон танасида – 70 та ва
оқсиллар таркибида – 20 та.
1. Алифатик аминокислоталар, яъни карбонил гуруҳини ўз ичига олган:
Глицин
2. Ароматик аминокислоталар, бензол ҳалқасини ўз ичига олган:
Тирозин
Триптофан
Фенилаланин
5.
3. Олтингугуртни ўз ичига олган аминокислоталар:Цистеин
Метионин
4. Гидроксил гуруҳлари бўлган аминокислоталар:
L-Серин
-амино- -гидроксипропион кислота
L-Треонин
-амино- -гидроксимой кислота
АК таснифи бўйича
Радикалнинг табиати:
1. Алифатик (гли, ала, вал, лей, иле ва бошқалар);
2. Ароматик карбо- (фен, тир) ва гетероциклик (три, гис);
3. Гетероциклик (про, оксипро).
6.
АК таснифи бўйичаКарбоксил ва aмино гуруҳлар сони:
1. Нейтрал (гли, вал, лей,…);
2. Кислотали (глу, асп);
3 Асосли (арг, лиз).
Радикалдаги функционал гуруҳлар:
1. Таркибида –ОН (сер, тре);
2. Таркибида –SH (цис, мет);
3. Таркибида –СОNH2 (глн, асн);
АК ни синтез қилиш қобилиятига кўра таснифлаш
Ўзаро алмаштириладиган – танада синтез қилинади (глицин, аспарагин
кислота, аспарагин, глутамин кислота, глутамин, серин, пролин, аланин).
Ўзаро алмаштирилмайдиган (яъни муҳим) – организмда синтез
қилинмайди, лекин унинг учун зарурдир (фенилаланин, метионин, треонин,
триптофан, валин, лизин, лейсин, изолейсин).
7.
Қисман алмаштириладиган – улар болаларда эмас, катталарда етарли миқдордаҳосил бўлади – бу АК ларни озиқ-овқат (аргинин ва гистидин) билан қўшимча
истеъмол қилиш керак.
Шартли равишда алмаштириладиган – уларнинг синтези учун муҳим АК
(фенилаланин ва метионин) – тирозин ва цистеин зарур.
АК функциялари
Улар оқсиллар, углеводлар, липидлар, нуклеин кислоталар, биоген аминлар
(гормонлар, нейротрансмиттерлар) ва бошқа АК синтезида ишлатилади;
Азотни ўз ичига олган оқсил бўлмаган бирикмалар (нуклеотидлар, гем, креатин,
холин ва бошқалар) синтезидаги азотнинг манбаи;
Регулятор (гли, глу – нейромедиаторлар);
АТФ синтези учун энергия манбаи.
Аминокислоталар алмашинуви
Гликоген аминокислоталар – ПУК ва ТКЦ оралиқ маҳсулотларига (а-КГ,
сукцинил-КоА, фумарат, оксалат кислота (ОК) айланади. ОК орқали улар
глюконеогенезда (ала, асн, асп, гли, глу, глн, про, сер, cис, арг, гис, вал, мет, тре)
ишлатилади.
8.
Кетоген аминокислоталар – катаболизм жараёнида улар ацетоацетат (Лиз,Лей) ёки ацетил-КоА (Лей) га айланади ва кетон таналарини синтез қилишда
ишлатилиши мумкин.
Аралаш (глико-кетоген) аминокислоталар – уларнинг катаболизмида
цитрат циклининг метаболити ва ацетоацетат (Три, Фен, Тир) ёки ацетил-КоА
(Иле) ҳосил бўлади. Улар глюкоза ва кетон таналарини синтез қилиш учун
ишлатилади.
АК углерод скелетининг тақдири
Аминокислоталарни йўқ қилиш стратегияси метаболизмнинг асосий оралиқ
маҳсулотларига (пируват, ацетил-КоА, ацетоацетил-КоА, 2-оксоглутарат, сукцинилКоА, фумарат ва оксалоацетат) йўналтирилган алмашинувидан иборат бўлиб, улар
кейинчалик глюкозага айланади ёки лимон кислотаси циклида оксидланади.
Ацетил-КоА ёки ацетоацетат ҳосил бўлиши учун парчаланадиган
аминокислоталар кетоген деб аталади, чунки парчаланиш натижасида кетон
таначаларининг таркиби ортади. Буларга лейцин киради. Парчаланиши глюкоза
ҳосил бўлишига олиб келадиган аминокислоталарга гликоген дейилади.
Аминокислоталардан глюкоза ҳосил бўлиши кортизол гормонини
рағбатлантиради, бу жигарда глюконеогенез ферментларининг синтезини
рағбатлантиради.