Сан түсінігі – математикадағы сияты информатикада да басты негіз. Бірақ егер математикада сандарды өңдеу әдістеріне көп көңіл
Ауыстыру ережесі
617.05K
Категория: МатематикаМатематика

Санау жұйесі

1.

2. Сан түсінігі – математикадағы сияты информатикада да басты негіз. Бірақ егер математикада сандарды өңдеу әдістеріне көп көңіл

бөлінетін болса, онда
информатика үшін сандарды ұсыну
әдістерін айналып өтуге болмайды,
өйткені тек солар ғана жадтың қажетті
қорын, жылдамдықты және есептеуде
жіберетін қатені анықтайды.

3.

4.

Санау жүйесінің негізі – бұл берілген
жүйедегі сандарды бейнелейтін әртүрлі
таңбалар саны
Цифраның сандағы позициясы разряд деп
аталады.

5.

Позициялық емес санау
жүйесінде әрбір цифрдің мәні
оның алатын орнына байланысты
емес
Позияциялық санау жүйесінде
цифрдың мәні оның орнына
байланысты болады.

6.

• Позициялық емес санау жүйесінде әрбір цифрдің мәні оның алатын
орнына байланысты емес деген болатынбыз. Мұндай санау
жүйесінің мысалы ретінде римдік жүйені алуға болады.
• Римдік санау жүйесінде сандардың орнына латын әріптері
қолданылады:
I
1
V
5
X
10
L
50
C
100
D
500
M
1000
Римдік санау жүйесінде 32 саны былай жазылады:
XXXII = (X+X+X)+(I+I)= 30+2
• 444 саны римдік жүйеде былай жазылады:
CDXLIV=(D-C)+(L-X)+(V-I)= 400+40+4.
• 1974 римдік жүйеде жазылуы:
MCMLXXIV= M+(M-C)+L+(X+X)+(V-I)=1000+900+50+20+4.

7.

Позияциялық санау жүйесінде цифрдың мәні оның
орнына байланысты болады.
Позициялық санау жүйесінің негізі деп қолданылатын
цифрлар санын айтады.
Мысалы, 737,7 санындағы бірінші тұрған 7 жүздікті,
екіншісі – 7 бірлікті, ал үшіншісі – бірліктің 7 ондық
үлесін білдіреді. Кез келген позициялық санау жүйесі
өзінің негізімен сипатталады.

8.

Позициялық санау жүйесінің негізі деп
онда қолданылатын цифрлар санын айтады.
32478 10
Сан
Негізі

9.

Aq a n 1 q n 1 an 2 q n 2 ... a0 q 0 a 1q 1 a 2 q 2 ... a m q m .
Мұндағы А – сан, q – санау жүйесінің негізі, а – санау жүйесінің
цифрлары, n мен m – сәйкес бүтін және бөлшек разрядтардың саны.
Мысалы:
3247810 = 3 10000 2 1000 4 100 7 10 8
3 10 4 2 10 3 4 10 2 7 101 8 10 0.
бірлік
ондық
жүздік
мыңдық

10.

Санау жүйесі
Негізі
Алфавиттегі
өлшемі
саны
Екілік
2
2
0, 1
Сегіздік
8
8
0,1,2,3,4,5,6,7
Ондық
10
10
0,1,2,3,4,5,6,7,8,9
Он алтылық
16
16
0,1,2,3,4,5,6,7,8,9,
А,В,С,D,T,F

11.

Еске сақтайық!
Сандардың қандай сандық жүйеде тұрғанын бiлу үшiн,
оның төменгi жағына индекс жазылады және индекс
санның қандай жүйеде екенi көрсетiледi.
Санды білгілі бір санақ жүйесінде қосындылауыш
түрінде жазу үшін сол санды оңнан солға қарай 0-ден
бастап нөмірлеп аламыз да, санның негізінің дәрежесі
түрінде көрсетеміз. Ал бөлшектен кейінгі сандар
теріс таңбамен алынады.
Мысалы:
3 2 1 0
3ЕС816= 3*163 +Е*162+С*161+8*160

12.

Екілік – он алтылық кестесі
Екілік – сегіздік кестесі
16
2
16
2
8
2
0
0000
8
1000
0
000
1
0001
9
1001
1
001
2
0010
А
1010
2
010
3
0011
В
1011
3
011
4
0100
С
1100
4
100
5
0101
D
1101
5
101
6
110
7
111
6
0110
Е
1110
7
0111
F
1111

13. Ауыстыру ережесі

Бүтін оң ондық санды екілік санау жүйесіне ауыстыру
үшін осы санды 2-ге бөлу керек. Алынған бөліндіні
қайтадан екіге бөліп және т.с.с.., алынған бөлінді 2-ден
кіші болғанша бөле беру керек. Нәтижесінде соңғы
бөлінді мен соңғысынан бастап барлық қалдықтарды
бір жолға жазу керек.
Ондық оң бөлшекті екілік санау жүйесіне ауыстыру үшін
бөлшекті 2-ге көбейту керек.Көбейтіндінің бүтін
бөлігін екілік бөлшектің үтірден кейінгі бірінші цифры
ретінде алып, бөлшек бөлігін қайтадан 2-ге көбейту
керек. Енді бұл көбейтіндінің бүтін бөлігін екілік
бөлшектің келесі цифры ретінде алып, бөлшек бөлігін
тағы 2-ге көбейту керек және т.с.с.

14.

Ондық санау жүйесі
Екілік санау жүйесі
1
0
Сегіздік санау жүйесі
0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7
(8 орын)
Он алтылық санау жүйесі
0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, A, B, C, D, E, F (16 орын)

15.

Ондық санау жүйесi
Ондық санау жүйесiнегi сандарды өрнектеу үшiн 0-9 дейiнгi араб
цифрлары қолданылады:0,1,2,3,4,5,6,7,8,9.
Мыс: 234=200+30+4
сан 2 жүздiктер разрядынан, 3 ондықтар
разрядынан, 4-бiрлiктер разрядынан тұрады. 234 санын қосынды
түрiнде былай жазамыз: 2*102+3*101+4*100 Бұл жазбадағы 10-саны
санау жүйесiн негiздеушi. Егер сан ондық бөлшек болса, ол терiс
дәрежеде жазылады. Мыс: 38,956=3*101+8*100+9*10-1+5*10-2+6*10-3
Екілік санау жүйесі
Екiлiк жүйеде кез келген сан екi 0 және 1 цифрларының көмегiмен
жазылады және екiлiк сан деп аталады. Екiлiк санның әрбiр
разрядын (цифрын) бит деп атайды. Екiлiк жүйеде қосындыда
негiздеушi ретiнде 2 санын қолданады. Мысалы, 1001,11 екiлiк сан
үшiн қосынды мына түрде болады:
1*23+0*22+0*21+1*20+1*2-1+1*2-2

16.

Сегiздiк санау жүйесi
Сегiздiк санау жүйесi, яғни сегiздiк негiздеушi санау жүйесi, сегiз
цифрдың көмегiмен санды көрсетедi: 0,1,2,3,4,5,6,7.
Мысалы, 356 санын негiздеушi 8 қосындысы түрiнде жазайық:
356=3*82+5*81+6*80
Оналтылық санау жүйесi
Оналтылық санау жүйесiнде санды жазу үшiн ондық санау жүйесiнiң
цифрлары 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9 және жетпейтiн алты цифрды белгiлеу
үшiн ондық сандарының мәнi 10,11,12,13,14,15 болатын сәйкес
латын
алфавитiнiң
алғашқы
үлкен
әрiптерi:
A,B,C,D,E,F
қолданылады. Сондықтан оналтылық сандарда, мысалы, 3Е5А түрi
болуы мүмкiн. Осы санды негiздеушi 16 қосындысы түрiнде
жазайық:
3Е5А=3*163+Е*162+5*161+А*160

17.

Екілік
15
14
1
Сегіздік
315
24
75
72
3
2
7
6
1
2
3
2
1
1510 11112
2
1
155
144
11
(В)
39 8
32
4
7
31510 4738
Он алтылық
315
16
8
16
1 9 16
16
3
1
315
10
13В
16

18.

Екілік
Он алтылық
0,187510 0,00112
0
1875
0
3750
0
0,187510 0,316
х 2
х 2
7500
х 2
Сегіздік
0,187510 0,148
0 1875
х 8
1 5000
1 5000
1
4
х 2
0000
х 8
0000
0
1875
х 16
3 0000

19.

Қосу кестесі
0+0=0
1+0=1
0+1=1
1+1=10
Көбейту кестесі
Алу кестесі
0-0=0
1-0=1
1-1=0
10-1=1
0*0=0
1*0=0
1*1=1
_ 1 0 0 1 0 0 0
1 0 1 1 0 1
1 1 0 0 1
*1 0 0 0 1
1 1 0 1 1
+
+
1 1 0 1 1
1 0 1 1 0 1
1 0 0 1 0 0 0
0
0 0
0 0 0
1 1 0 0
1
0
0
0
1
1 0 0 1
0 0 0
0 0
0
1 1 0 1 0 1 0 0 1
English     Русский Правила