Talim-tizimi-kontseptual-asoslari-20-slayd

1.

M A’ R U Z A M A S H G ‘ U L O T I · B A K A L AV R I AT
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim
tizimini rivojlantirishning kontseptual
asoslari
“Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun · Ta’lim sohasidagi asosiy prinsiplar · Sh. M. Mirziyoyevning ta’lim sohasidagi islohotlari
· Ta’lim tizimi, turlari va shakllari
Axborot texnologiyalari va menejment universiteti · Pedagogika kafedrasi

2.

MASHG‘ULOT REJASI
Ma’ruza rejasi
1
2
3
4
5
Ta’lim tizimini rivojlantirishning kontseptual asoslari
Tushuncha, normativ-huquqiy negiz va strategik hujjatlar
“Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun
Qabul qilinishi, tuzilishi va asosiy tushunchalari
Ta’lim sohasidagi asosiy prinsiplar
Qonunning 4-moddasida belgilangan 16 ta prinsip
Prezident Sh. M. Mirziyoyevning ta’lim sohasidagi islohotlari
Maktabgacha, maktab, oliy va oliy ta’limdan keyingi ta’lim
Ta’lim tizimi, turlari va shakllari
Qonunning 6, 7 va 15-moddalari asosida
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
2

3.

1 - S AV O L
Kontseptual asoslar: mohiyati va vazifasi
M AQ SA D
Ta’lim tizimini rivojlantirishning kontseptual asoslari — ta’limning maqsadi,
qadriyatlari, tamoyillari, tuzilmasi va istiqbolli rivojlanish yo‘nalishlarini belgilab
beruvchi ilmiy-nazariy g‘oyalar hamda normativ qoidalar majmui.
Yuksak bilimli, mustaqil fikrlaydigan, ma’naviy barkamol shaxsni
tarbiyalash
YO N DA S H U V
Nima uchun zarur?
Islohotlarning yagona mantiqiy yo‘nalishini ta’minlaydi
Uzluksizlik, shaxsga yo‘naltirilganlik, kompetensiyaviy va inklyuziv
yondashuv
Nimaga tayanadi?
Milliy qadriyatlar, jahon tajribasi va pedagogika fani yutuqlari
N AT I JA
Qanday ifodalanadi?
Mehnat bozori talablariga javob beradigan raqobatbardosh kadrlar
va inson kapitali
Qonunlar, farmonlar, kontseptsiya va strategiyalar orqali
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
3

4.

1 - S AV O L
Ta’lim sohasining normativ-huquqiy negizi
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi
I
Har kimning ta’lim olish huquqi, umumiy o‘rta ta’limning majburiyligi va bepulligi kafolatlanadi
Qonunlar
II
“Ta’lim to‘g‘risida” (2020), “Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida” (2019), “Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida” (2016)
Prezident farmonlari va qarorlari, Vazirlar Mahkamasi qarorlari
III
Davlat ta’lim standartlari va talablari, nizomlar, tartib va reglamentlar shu asosda tasdiqlanadi
Kontseptsiya va strategiyalar
IV
Xalq ta’limini 2030-yilgacha rivojlantirish kontseptsiyasi; Oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish kontseptsiyasi (PF-5847, 2019)
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
4

5.

1 - S AV O L
Islohotlarning strategik bosqichlari
2017
2019
2020
2022
2023
Harakatlar strategiyasi
Rivojlanish
kontseptsiyalari
Yangi tahrirdagi Qonun
Taraqqiyot strategiyasi
Boshqaruv islohoti
PF-4947. Ta’lim va fan sohasini
rivojlantirish beshta ustuvor
yo‘nalishdan biri etib belgilandi
Xalq ta’limi va oliy ta’lim tizimini
2030-yilgacha rivojlantirish
kontseptsiyalari qabul qilindi
“Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun
(O‘RQ-637) qabul qilinib, 1997yilgi Qonun o‘z kuchini yo‘qotdi
PF-60. 2022–2026-yillarga
mo‘ljallangan Yangi
O‘zbekistonning taraqqiyot
strategiyasi
Konstitutsiyaning yangi tahriri;
ta’lim sohasidagi vakolatli
vazirliklar qayta tashkil etildi
Umumiy mantiq: strategik maqsad belgilanadi → qonunchilik yangilanadi → tashkiliy tuzilma va moliyalashtirish mexanizmi isloh qilinadi → natija monitoring va
akkreditatsiya orqali baholanadi.
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
5

6.

2 - S AV O L
“Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun — asosiy ma’lumotlar
23.09.2020
O‘RQ-637
11 bob
75 modda
Prezident tomonidan imzolangan sana
Qonun hujjatining raqami
Qonunning tuzilmasi
Qonunning umumiy hajmi
Qabul qilinish tartibi: Oliy Majlis Qonunchilik palatasi tomonidan 2020-yil 19-mayda qabul qilingan, Senat tomonidan 2020-yil 7-avgustda ma’qullangan, 2020-yil 23sentyabrda Prezident tomonidan imzolangan va 24-sentyabrdan kuchga kirgan. Shu bilan 1997-yil 29-avgustdagi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun o‘z kuchini yo‘qotdi.
Qonunning maqsadi (1-modda): ta’lim sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat. Qonun 2021, 2024, 2025 va 2026-yillarda qabul qilingan qonunlar bilan bir
necha bor to‘ldirilgan va o‘zgartirilgan.
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
6

7.

2 - S AV O L
Qonunning tuzilishi: 11 ta bob
1
1-bob. Umumiy qoidalar
7
7-bob. Ishtirokchilarni ijtimoiy himoya qilish
2
2-bob. Ta’lim tizimi, turlari va shakllari
8
8-bob. Litsenziyalash, attestatsiya va davlat akkreditatsiyasi
3
3-bob. Ta’lim tizimini boshqarish
9
9-bob. Ta’limni moliyalashtirish va qo‘llab-quvvatlash
4
4-bob. Ta’lim faoliyatini tashkil etish va nazorat
10
10-bob. Ta’lim sohasidagi xalqaro hamkorlik
5
5-bob. Pedagog xodimlarning huquqiy maqomi
11
11-bob. Yakunlovchi qoidalar
6
6-bob. Ta’lim oluvchilar va ota-onalarning huquq va majburiyatlari
Bugungi mavzu bo‘yicha asosiy e’tibor 1-bobning 3 va 4-moddalariga hamda 2-bobning 6, 7 va 15-moddalariga qaratiladi.
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
7

8.

2 - S AV O L · 3 - M O D D A
Qonunning asosiy tushunchalari
Ta’lim
Tarbiya
Ta’lim oluvchilarga chuqur nazariy bilim, malaka va amaliy ko‘nikmalar berishga,
ularning qobiliyatini rivojlantirishga qaratilgan tizimli jarayon
Ijtimoiy-tarixiy tajriba asosida yosh avlodni har tomonlama kamol toptirishga,
ularning ongi va ma’naviy-axloqiy qadriyatlarini shakllantirishga qaratilgan
tizimli jarayon
Davlat ta’lim standartlari
Davlat ta’lim talablari
Davlat tomonidan ta’limning mazmuni va sifatiga nisbatan belgilanadigan
talablar majmui
Ta’limning tuzilmasiga, mazmuniga, uni amalga oshirish shart-sharoitlariga
hamda ta’lim oluvchilarning sifatlariga qo‘yiladigan majburiy talablar
3-moddada, shuningdek, quyidagi tushunchalar izohlangan: davlat akkreditatsiyasi, kompleks va maxsus davlat akkreditatsiyasi, xalqaro akkreditatsiya, attestatsiya, malaka,
mutaxassislik, ta’lim dasturi, ta’lim kampusi, nodavlat ta’lim tashkiloti.
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
8

9.

3 - S AV O L · 4 - M O D D A
Ta’lim sohasidagi asosiy prinsiplar (1–8)
1
Ta’lim ustuvorligining tan olinishi
2
Ta’lim olish shaklini tanlash erkinligi
3
Ta’lim sohasida kamsitishlarga yo‘l qo‘yilmasligi
4
Ta’lim olishga doir teng imkoniyatlarning ta’minlanishi
5
Ta’lim va tarbiyaga milliy hamda umuminsoniy qadriyatlarning
singdirilganligi
6
Ta’lim va tarbiyaning insonparvarlik, demokratik xususiyati
8
O‘n bir yillik ta’limning hamda olti yoshdan yetti yoshgacha bo‘lgan
bolalarni bir yil davomida umumiy o‘rta ta’limga tayyorlashning
majburiyligi
7
Ta’limning uzluksizligi va izchilligi
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
9

10.

3 - S AV O L · 4 - M O D D A
Ta’lim sohasidagi asosiy prinsiplar (9–16)
9
Davlat ta’lim standartlari va talablari doirasida ta’lim olishning
hamma uchun ochiqligi
10
O‘quv dasturlarini tanlashga doir yondashuvning yagonaligi va
tabaqalashtirilganligi
11
Insonning butun hayoti davomida ta’lim olishi
12
Jamiyatda pedagoglarni ijtimoiy himoya qilishning kafolatlanganligi
13
Ta’lim tizimining dunyoviy xususiyatga egaligi
14
Bilimlilik, qobiliyatlilik va iste’dodning rag‘batlantirilishi
15
Ta’lim tizimida davlat va jamoat boshqaruvining uyg‘unligi
16
Ta’lim faoliyati sohasidagi ochiqlik va shaffoflik
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
10

11.

3 - S AV O L
Prinsiplarning amaliy ifodasi
Uzluksizlik
Teng imkoniyat
Ochiqlik va shaffoflik
Ta’limning yetti turi ketma-ket bog‘langan
Kamsitishga yo‘l qo‘yilmaydi
Sifat tashqi baholanadi
Maktabgacha ta’limdan oliy ta’limdan keyingi
ta’limgacha yagona zanjir
Jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib
chiqishidan qat’i nazar teng huquq
Ta’lim tashkilotlari faoliyatining ochiqligi va
veb-saytlardagi axborot
Har bir bosqich keyingisiga tayyorgarlikni
ta’minlaydi
Alohida ehtiyojli bolalar uchun inklyuziv
ta’lim
Reyting, monitoring va davlat nazorati
Attestatsiya, davlat va xalqaro akkreditatsiya
Butun hayot davomida ta’lim olish imkoniyati
Yetim va ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni
qo‘llab-quvvatlash
Prinsiplar deklarativ emas: ularning har biri Qonunning keyingi moddalarida aniq mexanizm — tartib, talab yoki javobgarlik shaklida mustahkamlangan.
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
11

12.

4 - S AV O L
Islohotlarning asosiy yo‘nalishlari
1
2
3
Huquqiy bazani yangilash
Ta’lim qamrovini kengaytirish
Sifat va xalqaro standartlar
Yangi tahrirdagi Qonun, kontseptsiya va strategiyalar
qabul qilindi
Maktabgacha va oliy ta’lim qamrovi izchil oshirib
borilmoqda
Attestatsiya, davlat hamda xalqaro akkreditatsiya
joriy etildi
4
5
6
Pedagog maqomi
Raqamlashtirish
Ta’lim–fan–ishlab chiqarish
Ish haqi oshirildi, kasbiy sha’ni va faoliyat erkinligi
himoya qilindi
HEMIS, elektron platformalar va masofaviy ta’lim
shakllari
Dual ta’lim, davlat-xususiy sheriklik, innovatsion
faoliyat
Islohotlarning bosh g‘oyasi: “Ta’lim — inson kapitalini shakllantirishning asosiy vositasi va davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishi”.
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
12

13.

4 - S AV O L
Maktabgacha va maktab ta’limidagi islohotlar
1
Alohida boshqaruv organi
2017-yilda Maktabgacha ta’lim vazirligi tashkil etildi; 2023-yildan soha Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi
tomonidan boshqariladi
2
Qamrovning kengayishi
Davlat, nodavlat va oilaviy bog‘chalar tarmog‘i kengaytirildi; olti yoshdan yetti yoshgacha bo‘lgan bolalar uchun bir
yillik majburiy tayyorlov joriy etildi
3
Majburiy o‘n bir yillik ta’lim
Umumiy o‘rta ta’lim (I–XI sinflar) uzluksiz va majburiy; bosqichlari — boshlang‘ich (I–IV), tayanch o‘rta (V–IX), o‘rta
ta’lim (X–XI)
4
Iqtidorli bolalar bilan ishlash
Prezident maktablari, ijod maktablari, ixtisoslashtirilgan maktablar va maktab-internatlar tashkil etildi
5
Inklyuziv ta’lim
Alohida ta’lim ehtiyojiga ega bolalar uchun inklyuziv ta’limni tashkil etish tartibi belgilandi (VM 2021-yil 638-son
qarori)
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
13

14.

4 - S AV O L
Oliy va oliy ta’limdan keyingi ta’lim islohotlari
1
Strategik hujjat
Oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish kontseptsiyasi (PF-5847, 2019-yil 8-oktyabr)
2
Tarmoqning kengayishi
Davlat, nodavlat OTMlar hamda xorijiy universitetlar filiallari soni ko‘paydi, qabul kvotalari oshirildi
3
Mustaqillik
OTMlarga akademik erkinlik, tashkiliy va moliyaviy mustaqillik bosqichma-bosqich berilmoqda
4
Zamonaviy o‘quv jarayoni
Kredit-modul tizimi, HEMIS axborot tizimi, masofaviy va dual ta’lim shakllari joriy etildi
5
Sifatni baholash
Kompleks va maxsus davlat akkreditatsiyasi, xalqaro akkreditatsiya va reyting tizimi
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
14

15.

4 - S AV O L · 3 - B O B
Ta’lim tizimini boshqarish
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi
Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi
Maktabgacha, umumiy o‘rta va qo‘shimcha ta’lim
O‘rta maxsus, professional, oliy va oliy ta’limdan keyingi ta’lim
Mahalliy davlat hokimiyati organlari
Ta’lim tashkilotini boshqarish organlari
Davlat ta’lim muassasalarini tashkil etish, moliyalashtirish hajmini
belgilash, mikrouchastkalarni aniqlash
Pedagogik kengash · Kuzatuv (vasiylik) kengashi · Oliy ta’lim tashkilotining
kengashi · Tashkilot rahbari
Ta’lim tashkilotlarini boshqarishda va kadrlar tayyorlashda kadrlar talabgorlari — ish beruvchilar ham ishtirok etadi (28-modda).
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
15

16.

5 - S AV O L · 6 - M O D D A
Ta’lim tizimi va uning tarkibiy qismlari
1
Davlat ta’lim standartlari, davlat ta’lim talablari, o‘quv rejalari va o‘quv dasturlari
2
Davlat ta’lim standartlari, talablari va o‘quv dasturlarini amalga oshiruvchi ta’lim tashkilotlari
3
Ta’lim sifatini baholashni amalga oshiruvchi tashkilotlar
4
Tizimning faoliyati va rivojlanishini ta’minlovchi ilmiy-pedagogik muassasalar
5
Ta’lim sohasidagi davlat boshqaruvi organlari va ularning tasarrufidagi tashkilotlar
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
Ta’lim tizimi yagona va
uzluksizdir
Tizimning yaxlitligi uning barcha turlari va
bosqichlari o‘rtasidagi izchil bog‘liqlik hamda ta’lim
mazmunining ketma-ketligi orqali ta’minlanadi.
16

17.

5 - S AV O L · 7 - M O D D A
Ta’lim turlari
1
2
3
4
Maktabgacha ta’lim va tarbiya
Umumiy o‘rta va o‘rta maxsus
ta’lim
Professional ta’lim
Oliy ta’lim
Bolalarni har tomonlama rivojlantirish va
umumiy o‘rta ta’limga tayyorlash
I–XI sinflar; o‘rta maxsus ta’lim akademik
litseylarda ikki yil
Boshlang‘ich, o‘rta va o‘rta maxsus
professional ta’lim darajalari
Bakalavriat (kamida 3 yil) va magistratura
(kamida 1 yil) bosqichlari
5
6
7
Oliy ta’limdan keyingi ta’lim
Kadrlarni qayta tayyorlash va
malaka oshirish
Qo‘shimcha ta’lim
Tayanch doktorantura (PhD), doktorantura
(DSc), mustaqil izlanuvchanlik
Kasbiy bilim va ko‘nikmalarni yangilash
hamda chuqurlashtirish
Bolalar va katta yoshdagilar uchun; ijodiy
qobiliyat va qiziqishlarni rivojlantirish
Diqqat: Qonunning amaldagi tahririda ilgari qo‘llanilgan “maktabdan tashqari ta’lim” atamasi o‘rniga “qo‘shimcha ta’lim” tushunchasi kiritilgan (2025-yil 23-oktabrdagi O‘RQ-1091-son
Qonun).
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
17

18.

5 - S AV O L · 1 5 - M O D D A
Ta’lim olish shakllari
1
Ishlab chiqarishdan ajralgan holda
2
Kunduzgi ta’lim
3
Dual ta’lim
Sirtqi, kechki, masofaviy ta’lim
4
Nazariya — ta’lim tashkilotida, amaliyot — ish joyida
5
7
Katta yoshdagilarni o‘qitish
Ishlab chiqarishdan ajralmagan holda
Oilada va mustaqil ta’lim olish
Shartnoma asosida, uslubiy va maslahat yordami bilan
6
Inklyuziv ta’lim
Rasmiy, norasmiy va informal ta’lim jarayonlari
Barcha ta’lim oluvchilar uchun teng imkoniyatlar
Eksternat tartibidagi ta’lim
Mudofaa va huquqni muhofaza qilish sohasida
Mustaqil o‘zlashtirish va yakuniy davlat attestatsiyasi
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
8
Kadrlar tayyorlashning o‘ziga xos tartibi
18

19.

5 - S AV O L · 1 6 – 2 1 - M O D DA L A R
Zamonaviy ta’lim shakllarining mazmuni
Masofaviy ta’lim
Dual ta’lim
Oilada va mustaqil
ta’lim
Inklyuziv ta’lim
Eksternat tartibidagi
ta’lim
16-modda
17-modda
18-modda
20-modda
21-modda
Bilim, malaka va ko‘nikmalar
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari hamda Internet
tarmog‘i orqali masofadan turib
o‘zlashtiriladi
Ta’limning nazariy qismi ta’lim
tashkilotida, amaliy qismi esa
ta’lim oluvchining ish joyida
amalga oshiriladi
Davlat ta’lim muassasasi bilan
ota-onalar o‘rtasidagi shartnoma
asosida; hujjat eksternat tartibida
beriladi
Alohida ta’lim ehtiyojlari va
individual imkoniyatlar xilmaxilligini hisobga olgan holda teng
imkoniyatlar yaratiladi
O‘quv dasturlarini mustaqil
o‘zlashtirish va yakuniy hamda
davlat attestatsiyasidan o‘tish
Masofaviy, dual, inklyuziv va eksternat ta’limini tashkil etish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
19

20.

YA K U N I Y Q I S M
Xulosa va mustahkamlash
X U L O SA
1
2
3
M U S TA H K A M L A S H U C H U N S AVO LL A R
Ta’lim O‘zbekistonda davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishi bo‘lib, uning
kontseptual asoslari Konstitutsiya, qonunlar va strategik hujjatlarda
mustahkamlangan.
?
Ta’lim tizimini rivojlantirishning kontseptual asoslari nimalardan iborat?
?
“Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun qachon qabul qilingan va u qanday tuzilishga
ega?
?
Ta’lim sohasidagi asosiy prinsiplardan beshtasini sanab bering va izohlang.
?
Ta’lim turlari va ta’lim olish shakllari o‘rtasidagi farq nimada?
2020-yilgi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun sohaning yagona huquqiy negizi
bo‘lib, 11 bob va 75 moddadan iborat.
Ta’lim tizimi yagona va uzluksiz: u yetti turdagi ta’lim hamda sakkizta ta’lim
olish shaklini o‘z ichiga oladi.
Asosiy manba: O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘RQ-637, 23.09.2020 (amaldagi tahrir) — lex.uz