atomdar_molekulalar_7_synyp_himiya (1)

1.

ХИМИЯ • 7-СЫНЫП
АТОМДАР МЕН
МОЛЕКУЛАЛАР
H
O
H
Заттардың құрылысын танып білейік!
Оқу презентациясы
01 / 12

2.

Сабақтың мақсаты
ХИМИЯ
БІЛУ
АЖЫРАТУ
ҚОЛДАНУ
Атом және молекула
ұғымдарын білу,
анықтамаларын түсіндіру.
Химиялық элемент, атом
және молекуланы бір-бірінен
ажырату.
Қарапайым молекулалардың
құрамын формула бойынша
анықтау.
Сабақ соңында оқушы:
• атомның заттың өте ұсақ бөлшегі екенін түсіндіреді;
• молекуланың атомдардан құралатынын сипаттайды;
• H₂, O₂, H₂O, CO₂ формулаларындағы атом санын анықтайды.
ЖАРАТЫЛЫСТАНУ • 7-СЫНЫП • ХИМИЯ
02

3.

Заттар неден тұрады?
ХИМИЯ
Барлық заттар өте ұсақ бөлшектерден тұрады. Олардың негізгі түрлерінің бірі — атомдар мен
молекулалар.
ҚАТТЫ ЗАТ
СҰЙЫҚ ЗАТ
ГАЗ ЗАТ
Бөлшектері бір-біріне жақын,
реттелген орналасады.
Бөлшектері жақын, бірақ бірбірінің жанынан орын
ауыстыра алады.
Бөлшектері алшақ
орналасып, ретсіз
қозғалады.
Бөлшектердің қозғалысы мен орналасуы заттың күйіне байланысты.
ЖАРАТЫЛЫСТАНУ • 7-СЫНЫП • ХИМИЯ
03

4.

Атом дегеніміз не?
ХИМИЯ
АНЫҚТАМА
АТОМ ҚҰРАМЫ
Атом — химиялық элементтің
қасиеттерін сақтайтын ең кіші бөлшек.
Атом ядродан және оны қоршаған
электрондардан тұрады.
Ядрода протондар мен нейтрондар болады.
e қарапайым сызбасы
Атомның
• Протон — оң зарядты бөлшек (+).
• Нейтрон — электр заряды жоқ бөлшек.
Я
ЖАРАТЫЛЫСТАНУ • 7-СЫНЫП • ХИМИЯ
e
• Электрон — теріс зарядты бөлшек (−).
04

5.

Химиялық элемент және таңбасы
ХИМИЯ
Әр химиялық элементтің өз атауы және халықаралық химиялық таңбасы болады.
1
8
H
O
Сутек
7
6
Оттек
11
N
Азот
C
Көміртек
Fe
Темір
26
Na
Натрий
Химиялық таңба бір немесе екі латын әрпінен құралады. Бірінші әріп әрқашан бас әріппен жазылады.
ЖАРАТЫЛЫСТАНУ • 7-СЫНЫП • ХИМИЯ
05

6.

Молекула дегеніміз не?
ХИМИЯ
АНЫҚТАМА
ҚҰРАМЫ
Молекула — заттың химиялық қасиеттерін
сақтайтын және атомдардан құралған ең
кіші бөлшек.
Молекула бірдей атомдардан да, әртүрлі
атомдардан да құралуы мүмкін.
Мысалдар:
H
O
O
Оттек — O₂
ЖАРАТЫЛЫСТАНУ • 7-СЫНЫП • ХИМИЯ
H
O
Су — H₂O
O
C
O
Көмірқышқыл газы
— CO₂
06

7.

Атом мен молекуланың айырмашылығы
Салыстыру
ХИМИЯ
Атом
Молекула
Құрылысы
Жеке бөлшек
Екі немесе одан көп атомнан құралуы мүмкін
Мысал
H, O, C
H₂, O₂, H₂O, CO₂
Белгіленуі
Элемент таңбасымен
Химиялық формуламен
Есте сақта: атом — бөлшек; молекула — атомдардың байланысқан тобы.
ЖАРАТЫЛЫСТАНУ • 7-СЫНЫП • ХИМИЯ
07

8.

Химиялық формуланы қалай оқимыз?
ХИМИЯ
ФОРМУЛА
ИНДЕКС
Химиялық формула заттың құрамын, яғни
қандай элемент атомдары және олардың
қаншауы бар екенін көрсетеді.
Элемент таңбасының төменгі оң жағындағы
сан индекс деп аталады. Ол атом санын
көрсетеді.
H₂O
CO₂
NH₃
2 сутек + 1 оттек
1 көміртек + 2 оттек
1 азот + 3 сутек
Егер таңбадан кейін индекс жазылмаса, атом саны 1-ге тең.
ЖАРАТЫЛЫСТАНУ • 7-СЫНЫП • ХИМИЯ
08

9.

Күнделікті өмірдегі молекулалар
ХИМИЯ
СУ
ОТТЕК
КӨМІРҚЫШҚЫЛ ГАЗЫ
H₂O
O₂
CO₂
Су молекуласында 2 сутек
және 1 оттек атомы бар.
Оттек молекуласы 2 оттек
атомынан тұрады.
Көмірқышқыл газы: 1
көміртек және 2 оттек
атомы.
H
H
O
O
O
O
C
O
Молекулалардың кеңістіктегі пішіні әртүрлі болуы мүмкін.
ЖАРАТЫЛЫСТАНУ • 7-СЫНЫП • ХИМИЯ
09

10.

Бекіту тапсырмалары
ХИМИЯ
1-ТАПСЫРМА
2-ТАПСЫРМА
Сөйлемді толықтыр:
а) Атом — ...
ә) Молекула — ...
б) Химиялық формула ... көрсетеді.
Формуладағы атом санын анықта:
H₂O, O₂, CO₂, NH₃.
3-ТАПСЫРМА
4-ТАПСЫРМА
Дұрыс немесе бұрыс:
а) O₂ молекуласында екі атом бар.
ә) H₂O құрамында екі оттек атомы бар.
Сәйкестендір:
H₂ — сутек; O₂ — оттек;
CO₂ — көмірқышқыл газы;
H₂O — су.
ЖАРАТЫЛЫСТАНУ • 7-СЫНЫП • ХИМИЯ
10

11.

Тапсырмалардың жауаптары
ХИМИЯ
1-ТАПСЫРМА
2-ТАПСЫРМА
а) химиялық элементтің қасиетін сақтайтын ең кіші
бөлшек;
ә) атомдардан құралған бөлшек;
б) заттың құрамын көрсетеді.
H₂O — 3 атом (2H + 1O)
O₂ — 2 атом
CO₂ — 3 атом (1C + 2O)
NH₃ — 4 атом (1N + 3H)
3-ТАПСЫРМА
4-ТАПСЫРМА
а) Дұрыс.
ә) Бұрыс. H₂O құрамында бір оттек атомы бар.
H₂ — сутек; O₂ — оттек;
CO₂ — көмірқышқыл газы; H₂O — су.
ЖАРАТЫЛЫСТАНУ • 7-СЫНЫП • ХИМИЯ
11

12.

ҚОРЫТЫНДЫ
Негізгі ұғымдарды есте сақта!
• Атом — химиялық элементтің қасиетін сақтайтын ең кіші бөлшек.
• Молекула — атомдардан құралған бөлшек.
• Химиялық таңба элементті, ал формула заттың құрамын көрсетеді.
• Индекс формуладағы атом санын білдіреді.
Рефлексия: «Бүгін мен білдім…», «Маған қызық болғаны…», «Мен әлі де білгім келеді…».
ҮЙ ТАПСЫРМАСЫ: H₂, O₂, H₂O, CO₂, NH₃ формулаларындағы әр элемент атомдарының санын жазып, әр
молекуланың жалпы атом санын анықта.
12 / 12