Pedagogik psixologiyaning metodlari

1. Pedagogik psixologiyaning metodlari

2. Reja:

¥ Pedagogik psixologiya metodlari
haqida umumiy tushuncha
¥ Pedagogik psixologiyada
qo‘llaniladigan asosiy metodlar
¥ Pedagogik psixologik
metodlarning tasnifi va
xususiyatlari
¥ Pedagogik faoliyatda
metodlardan foydalanish
samaradorligi

3.

Pedagogik psixologiya metodlari
— bu ta’lim va tarbiya jarayonida
shaxsning psixik rivojlanishi, o‘qitish
va o‘rganish qonuniyatlarini ilmiy
asosda o‘rganishga xizmat qiladigan
usullar majmuasidir. Ushbu
metodlar yordamida o‘quvchilarning
bilish jarayonlari, motivatsiyasi,
emotsional holati, shaxsiy va
ijtimoiy xususiyatlari aniqlanadi
hamda tahlil qilinadi.

4.

Pedagogik psixologiya metodlarining
asosiy maqsadi — ta’lim jarayonining
psixologik mexanizmlarini chuqur
o‘rganish, o‘qitish samaradorligini
oshirish va o‘quvchi shaxsining har
tomonlama rivojlanishini
ta’minlashdir. Metodlar nafaqat
mavjud holatni aniqlash, balki uni
bashorat qilish, tuzatish (korreksiya
qilish) va rivojlantirish imkonini ham
beradi.

5.

Bu metodlar pedagogik jarayonda:
• o‘quvchilarning individual va yosh
xususiyatlarini hisobga olishda,
• ta’limdagi qiyinchiliklarning sabablarini
aniqlashda,
• tarbiyaviy ishlarning samaradorligini
baholashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Pedagogik psixologiya metodlari ilmiylik,
obyektivlik, tizimlilik va insonparvarlik
tamoyillariga asoslanadi. Metod tanlashda
tadqiqot maqsadi, o‘rganilayotgan yosh
davri, ta’lim sharoiti va psixologik omillar
hisobga olinadi.

6.

Quyidagi sabablar metodlarni o‘rganishning muhimligini ko‘rsatadi:
O‘quvchi shaxsini chuqur o‘rganish uchun
Metodlar orqali o‘quvchilarning qiziqishlari, qobiliyatlari, motivatsiyasi, emotsional
holati va individual xususiyatlari aniqlanadi.
Ta’lim samaradorligini oshirish uchun
Psixologik metodlar o‘qitish usullarini o‘quvchilarning psixik rivojlanish darajasiga
moslashtirishga yordam beradi.
Ta’limdagi qiyinchiliklar sababini aniqlash uchun
O‘zlashtirishdagi pastlik, intizom muammolari, stress va moslashuv qiyinchiliklarini
aniqlash va bartaraf etishda muhim rol o‘ynaydi.
Individual va differensial yondashuvni ta’minlash uchun
Har bir o‘quvchining yosh va shaxsiy xususiyatlarini hisobga olib ishlash imkonini
beradi.
Tarbiyaviy ishlarni to‘g‘ri rejalashtirish uchun
Metodlar yordamida tarbiyaviy ta’sirning samaradorligi baholanadi va zarur
tuzatishlar kiritiladi.
Ilmiy tadqiqot olib borish uchun
Pedagogik psixologiya metodlari ilmiy izlanishlar, bitiruv ishlari, dissertatsiyalar
uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.

7.

Pedagogik psixologiya metodlari
qo‘llaniladigan joylar
• Maktabgacha ta’lim muassasalarida
– bolalarning psixik rivojlanishi, moslashuvi
va muloqotini o‘rganishda
• Umumta’lim maktablarida
– o‘quvchilarning bilimni o‘zlashtirishi, xulqatvori va motivatsiyasini aniqlashda
• Akademik litsey va kasb-hunar ta’lim
muassasalarida
– kasbiy yo‘naltirish, qobiliyat va
qiziqishlarni aniqlashda
• Oliy ta’lim muassasalarida
– talabalar shaxsiy va kasbiy rivojlanishini
baholashda

8.

• Psixologik xizmat xonalarida
– diagnostika, maslahat va
korreksion ishlarni olib borishda
• Sinfxona va auditoriyalarda
– ta’lim jarayonining psixologik
samaradorligini tahlil qilishda
• Tarbiyaviy tadbirlar
o‘tkaziladigan joylarda
– treninglar, to‘garaklar, sinfdan
tashqari mashg‘ulotlarda
• Oila va mahalla muhitida
– ota-ona bilan hamkorlikda
bolaning rivojlanishini o‘rganishda

9. Pedagogik psixologiyada qo‘llaniladigan asosiy metodlar

Kuzatish — o‘quvchi faoliyati va xulq-atvorini tabiiy
sharoitda, aralashuvsiz o‘rganishga qaratilgan
metoddir. Bu metod pedagogik psixologiyada eng
dastlabki va muhim tadqiqot usullaridan biridir.
Maqsadi:
• o‘quvchining real xulq-atvorini aniqlash
• muloqot, emotsional holat va faollikni baholash
Turlari:
• bevosita va bilvosita kuzatish
• ochiq va yashirin kuzatish
• uzluksiz va tanlab kuzatish

10.

Bosqichlari:
• Maqsadni aniqlash
• Kuzatish rejasini tuzish
• Ma’lumotlarni qayd etish
• Natijalarni tahlil qilish
Afzalligi: tabiiylik, ishonchlilik
Cheklovi: subyektivlik, ko‘p vaqt
talab qilishi

11.

Suhbat (intervyu) metodi
Suhbat — shaxsning ichki
kechinmalari, fikrlari va
munosabatlarini og‘zaki muloqot
orqali o‘rganish metodidir.
Maqsadi:
o‘quvchining ichki dunyosini
tushunish
muammolar sababini aniqlash
Turlari:
erkin suhbat
rejalashtirilgan suhbat
diagnostik suhbat

12.

Talablari:
ishonchli muhit yaratish
yosh va individual xususiyatlarni
hisobga olish
savollarning aniqligi
Afzalligi: chuqur ma’lumot beradi
Cheklovi: samimiylik darajasiga
bog‘liq

13.

Anketa (so‘rovnoma) metodi
Anketa — yozma savollar asosida
ommaviy psixologik ma’lumot
yig‘ishga mo‘ljallangan metoddir.
Maqsadi:
qiziqish, munosabat va motivatsiyani
aniqlash
ijtimoiy-psixologik holatni baholash
Savol turlari:
yopiq savollar
ochiq savollar
yarim yopiq savollar
Afzalligi: tezkorlik, keng qamrov
Cheklovi: javoblarning yuzaki bo‘lishi
mumkin

14.

Test metodi
Test — shaxsning psixik
xususiyatlarini
standartlashtirilgan
topshiriqlar yordamida
baholash metodidir.
O‘rganiladigan jihatlar:
intellekt
diqqat va xotira
qobiliyat va temperament

15.

Xususiyatlari:
• aniq me’yorlarga ega
• natijalar solishtiriladi
• obyektivlik yuqori
Afzalligi: aniqlik va ishonchlilik
Cheklovi: shaxsni to‘liq ochib
bermaydi

16.

Eksperiment metodi
Eksperiment — maxsus sharoit
yaratish orqali psixik jarayonlarga
faol ta’sir ko‘rsatib o‘rganish
metodidir.
Maqsadi:
sabab–oqibat bog‘liqligini
aniqlash
yangi metodlarning
samaradorligini tekshirish
Turlari:
laboratoriya eksperimenti
tabiiy (pedagogik) eksperiment

17.

Bosqichlari:
1.Faraz ilgari surish
2.Sharoit yaratish
3.Natijalarni o‘lchash
4.Tahlil va xulosa
Afzalligi: ilmiy aniqlik
Cheklovi: tashkil etish murakkab